پاورپوینت کامل آثار و تالیفات آیه الله بروجردی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل آثار و تالیفات آیه الله بروجردی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل آثار و تالیفات آیه الله بروجردی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل آثار و تالیفات آیه الله بروجردی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

۲۸۷

آیه الله العظمی حاج آقا حسین طباطبائی بروجردی ،از جمله فقها و
مراجع تقلیدی بود که در طول عمر با قلم و تالیف سرو کار داشت .
هنوز سن ایشان به سی سال نرسیده بود که نوشتن حاشیه کفایه الاصول
استادش ، آخوند ملامحمدکاظم خراسانی ر، آغاز کرد، گویا در زمان حیات
استاد،این تالیف ارزنده را به پایان رساند، واین رشته تالیف و
حک واصلاح آن ، تا آخر عمر پربرکت ایشان ادامه داشت .

خود ایشان می فرمود :

[زیاد چیز نوشته ام بعضی تمام و قسمتی ناتمام ، و بعضی هم براثر
نقل وانتقال از بروجرد به قم مفقود شده است].

همین علاقه به نوشتن و تالیف و کارهای علمی ، باعث می شد که فضلا و
شاگردان خود را به نوشتن و تالیف تشویق نمایند. گاهی می فرمود:

[بسیار خوشوقتم که فضلای حوزه زحمت می کشند و در علوم دین بحث و
بررسی می کنند و آثار خوبی از خود، به یادگار می گذارند].

اما همانطور که آثار خودایشان از قلمی گویا و رسا و محتوایی متقنن
و محکم برخوردار بود، مکرر به فضلا و طلاب می فرمود :[چیزی بنویسید که
همه طبقات استفاده کنند واهل فن نیز خورده نگیرند].

برای نوشتن نمقاله ای پیرامون تالیفات مرحوم آیه الله بروجردی و
یا هر شخصیت علمی دیگر، بهترین و مطمئن ترین راه این است که :اصل
تالیفات از نزدیک بررسی و ویژگیهای آنها یادداشت و براساس آن
یادداشته، به معرفی و کتابشناسی پرداخته شود.

اما متاسفانه این کار برای این ناچیز میسور نبود و به عللی در
صدد هم برنیامدیم که تالیفات آن مرحوم رااز نزدیک ببینم .این جا
مناسب می دانم یادآوری شود که از هنگام رحلت آیه الله بروجردی ،
کتابخانه ایشان در شرائطی قرار گرفت که محققان نتوانستندازاین
کتابخانه و تحقیقات آن مرحوم استفاده نمایند، و حتی نسخه هایی از
تالیفات و آثار علمی آن بزرگوار، دراختیار کتابخانه های عمومی حوزه
هم قرار نگرفتت و حال آن که این از حقوق مسلم حوزه های علمی شیعه
بود که می بایست بازماندگان محترم آن مرحوم رعایت می کردند. بسیار جای
تاسف است که پس از سی سال از رحلت این فقیه نامدار، هنوزاطلاع
دقیقی از کم و کیف بخشی از تالیفات و آثار علمی ایشان ، در دسترس
نباشد.

کتابهایی که بخشی از تالیفات آیه الله بروجردی در آنها یاد شده
به قرار زیراست :

الذریعه الی تصانیف الشیعه ، علامه حاج شیخ آقابزرگ تهرانی .

اعلام الشیعه (قرن چهاردهم ) علامه حاج شیخ آقا بزرگ تهرانی ، چاپ
نجف .

مصفی المقال فی مصنفی علم الرجال ، علامه حاج شیخ آقا بزرگ
تهرانی ، چاپ نجف .

فهرست کتاب چاپی فارسی ، تالیف مرحوم خان بابامشار، چاپ تهران ،
در سه جلد.

فهرست کتب چاپ عربی تالیف مرحوم خان بابامشار، چاپ تهران ، در
یک جلد.

فهرست مولفین کتب چاپی تالی مرحوم خان بابامشار، چاپ تهران ،
در شش جلد.

آثارالحجه ، تالیف حاج شیخ محمد رازی ، چاپ قم ، در دو جلد.

گنجینه دانشمندان ، تالیف حاج شیخ محمد رازی ، چاپ ، تهران ، در هشت جلد.

زندگانی آیه الله بروجردی ، تالیف حضرت آقای دوانی که در چهلمین
روز درگذشت آیه الله بروجردی منتشر شد.

خاطرات آیه الله بروجردی ، تالیف حضرت آقای علوی (داماد آیه الله
بروجردی ) که درسالگرد رحلت آیه الله بروجردی منتشر شد.

زندگی حضرت آیه الله بروجردی ، نوشته حضرت آقای سیداسماعیل علوی
طباطبایی که در پایان فهرست نسخه های خطی مسجداعظم قم چاپ شده است .

زندگاین آیه الله بروجردی به ضمیمه تاریخچه شهر سامرا و زندگانی
عسکریین ، تالیف حضرت آقای مهدوی ، چاپ اصفهان .

ماهنامه مکتب اسلام ، شماره مخصوص رحلت آیه الله بروجردی . (شماره
سوم . سال سوم) .

سالنامه مکتب تشیع مقاله ای که به مناسبت رحلت آیه الله بروجردی
در همان تارخی نوشته شده است .

سالنامه نور دانش سال ۱۳۶۶ قمری .

علمای معاصرین ، مرحوم خیابانی چاپ سنگی ، در یک جلد.

زندگانی آیه الله چهارسوقی ، نوشته حضرت آقای حاج سیدمحمدعلی
روضاتی ، چاپ اصفهان .

اختران تابناک ، نوشته مرحوم حاج شیخ ذبیح الله محلاتی ، چاپ تهران ،
در یک جلد.

اعیان الشیعه ، مقاله ای که پس از رحلت آیه الله
بروجردی به قلم یکی از دانشمندان نوشته شده است . و دراعیان چاپ
جدید درج گردیده است .

فقهای نامدار شیعه که یکی دو سال قبل در قم منتشر شده است . ضمن
سپاس از مولفان این بیست کتاب و مقاله ارزنده ، باید عرض شود که هیچ
یک از آنها شامل همه تالیفات آیه الله بروجردی نیست و نیز
تالیفات یاد شده دراین کتابها و مقالات ، به طور کامل معرفی نشده
است . و در عین حال ، در تنظیم این مقاله از همین کتابها و مقالات
استفاده شده است .

کتابهای یاد شده و یا بخش مربوط به زندگانی و شرح حال آیه الله
بروجردی در آنه، همه پس از هجرت ایشان به قم نوشته شده است و تا آن
جا که بنده اطلاع دارم ، هیچگونه شرح حالی ازاین بزرگوار قبل ازاین
تاریخ نوشته نشده است و نیز خود معظم له هم در شرح حال و معرفی
آثار خود، چیزی به قلم نیاورده اند. علت این امر هم ، حتما بی اعتنایی
ایشان به این قبیل معرفیها بوده و هیچگاه درصدد معرفی شخصیت علمی
خود برنیامده و همانطور که مشهوراست می فرموده :

هیچ قدمی برای رسیدن به مقام مرجعیت برنداشته ام .

اما پس از آمدن به حوزه علمیه قم به طور طبیعی معرفیها و
شناساندن مقامات علمی و عملی آن بزرگوار مطرح شده است .

تالیفات مهم آیه الله بروجردی ، در چهار رشته است :

الف . رجال

ب . حدیث

ج . فقه

د.اصول فقه

و در فلسفه ، منطق ، عقائد و شعر هم ، آثاری ازایشان در دست است و
یا به ایشان نسبت داده شده است .

تعداد تالیفات و آثار علمی آیه الله بروجردی ( غیراز رساله های
عملیه ) طبق بررسی م، به چهل کتاب و رساله ( همه به زبان عربی ) می رسد
که یکی از آنها کتاب بسیارارجمند[ جامع احادیث الشیعه] و ده تای
از آنها هم ، کتابهای[ تجریدالاسانید]است . برای معرفی این یازده اثر
لازم است دو مقدمه نسبتا طولانی ذکر شود. ،

مقدمه نخستین ، پیرامون کتابهای تجریدالاسانید:

آیه الله بروجردی ، در طول سالها مراجعه به کتابهای حدیث و رجال ، به
این نتیجه می رسد که در مورد سندهای روایات ،انجام چند کار سودمند،
بلکه ضروری است :

۱. تعیین تعداد روایاتی که از هر راوی ، روایت شده است . مثلا باید
معلوم شود در میان سی و چند نفری که ثقه الاسلام کلینی ، روایات کتاب
کافی شریف رااز آنان نقل می کند کدام یک تعداد روایاتشان اندک ، و
کدام یک زیاد و یا بسیار زیاداست تاازاین راه احیانا درجه اهمیت
مقام علمی راوی به دست آید. روشن است که این مطلب نیز می تواند در
احراز وثوق به روایات هر راوی تا حد قابل توجهی موثر باشد.

۲. تعیین مشایخ و تلامیذ هر راوی .این کار دو فائده دارد:

یکی این که : پس از معلوم شدن راوی و مروی عنه هر راوی ، به آسانی
می توان پی برد که در سلسله سند روایت واسطه ای حذف شده و حدیث مرسل
است و یا حذف نشده و مسنداست .

فائده دیگراین که : تعیین مشایخ و تلامیذ هر راوی می تواند برای
شناخت مقام علمی و نیز مذهب و مورد وثوق بودن یا نبودن او بسیار
روشنگر و موثر باشد.

۳. تعیین راویانی که در جوامع حدیثی روایت دارنداما در کتابهای
رجال عنوان نشده اند.

با بررسی اسانیداحادیث ،احیان، وضع موثق بودن و نبودن این قبیل
روایات نیز روشن می شود و در حقیقت این کار مکملی برای کتابهای
رجالی خواهد بود.

۴. تمیز روایاتی که دراصطلاح به آنها مشترک گفته می شود.

با بررسی دقیق سنده، بسیاری از روایاتی که تصور می شود مشترک بین
موثق و غیر موثق مثلا هستند وضعشان روشن واشتراک خارج می گردند.

۵. تعیین این که هر راوی در کدام طبقه واقع شده واز کدام طبقه
می تواند روایت کند.

بااین کار، مرسله بودن بسیاری از روایات روشن ، و نیز به مرسل
نبودن بقیه اطمینان حاصل می شود.

۶. در سلسله سند روایات گاهی به
تصحیف بر می خوریم مثلا :[محمد بن سالم] به[ محمد بن مسلم] تصحیف
شده و نیز به مواردی که قلب پیش آمده روبرو می شویم مثلا : [الحسین بن
خالد عن یعقوب بن شعیب] به[ یعقوب بن شعیب عن الحسین بن خالد] قلب
و مقلوب شده است .

و همچنین گاهی در سند نام کسی را می بینیم که زائداست مثلا در
این سند :[ ابوعلی الاشعری عن محمد بن الحسن بن علی الکوفی] به ظن قوی
و به قرینه سائر روایات ابوعلی اشعری ، جمله[ محمد بن] زائد و صحیح
این سند[ ابوعلی الاشعری عن الحسن بن علی الکوفی] است . و نیز گاهی
مواردی را می یابیم که نام یک راوی از سلسله سند حذف و کم شده است .
برای به دست آوردن موارد تصحیف ، قلب ، زیاده و نقصان ، بهترین راه این
است که سندهای مشابه ، کنار هم قرار گیرد و با مقایسه بین آنها
موارد یاد شده اصلاح و تصحیح گردد.

مرحوم آیه الله بروجردی ، رضوان الله تعالی علیه ، برای انجام این شش
کار، که به خصوص برای فقها بسیار سودمنداست ،اقدام به یک سلسله
تحقیقات و تالیفات کرده است .این تالیفات و تتبعات را به دو قسم
کلی می توان تقسیم کرد:

۱. تجریدالاسانید ” ترتیب الاسانید ” تنقیح الاسانید.

۲. طبقات الرواه .

و بااین دو کار بسیار مهم ، که حتما سالهای متمادی تالیف و
تنظیم آنها به طورانجامیده ، خدمتی بس بزرگ به حدیث و رجال و در
حقیقت ، به معارف مکتب تشیع کرده اند.

واینک نام و معرفی اجمالی این تالیفات :

۱. تجریداسانیدالکافی

کتاب کافی شریف ، تالیف ثقه الاسلام کلینی (متوفای ۳۲۹) شامل سی و
پنج کتاب و حدود شانزده هزار حدیث است . آیه الله بروجردی ، سندهای این
روایات را دراین تالیف مورد بررسی و تنقیح قرار داده و موارد
تصحیف ،اشتباه ،ارسال و غیره را تعیین کرده است . خوشبختانه این
کتاب ، در سال گذشته به همت یکی از شاگردان آن مرحوم (حاج میرزامهدی
صادقی که تازگی به رحمت خدا پیوست ) در ۷۱۴ صفحه در قم ، به چاپ رسید.

۲. تجریداسانیدالفقیه

کتاب من لایحضره الفقیه ، تالیف شیخ صدوق (متوفای ۳۸۱) شامل حدود
پنج هزار حدیث است که بخش مهمی از آنها سند دارد.این اسانید، دراین
کتاب از منتها جدا و مرتب گشته و مورد بررسی و تنقیح قرار گرفته
است .

۳. تجریداسانیدالامالی

امالی ، که نام دیگر آن مجالس است ،از تالیفات شیخ صدوق ، شامل نود
و هفت مجلس و حدود هزار روایت است سنداین روایات ، دراین تالیف ،
مرتب و بررسی و تنقیح شده است .

۴. تجریداسانیدالخصال

یکی از تالیفات شیخ صدوق ، خصال است که شامل حدود هزار و سیصد
روایت است . دراین کتاب ، سندهای این روایات ، مرتب و بررسی و تنقیح
شده است .

۵. تجریداسانید علل الشرایع

علل الشرایع هم از تالیفات شیخ صدوق و شامل حدود هزار و پانصد
روایت است . دراین تالیف ، سندهای این روایات ،از متن جدا و مرتب و
تنقیح شده است .

۶. تجریداسانیدالتهذیب

تهذیب الاحکام ، تالیف شیخ طوسی ، رضوان الله علیه ، (متوفای سال ۴۶۰)
می باشد.این کتاب ، شامل حدود سیزده هزار حدیث است . سندهای این
روایات ، دراین تالیف ، مرتب و تنقیح شده است .

۷. تجریداسانیدالاستبصار

کتاب دیگر شیخ طوسی ،استبصاراست .این کتاب ، با تهذیب و فقیه و
کافی ، کتب اربعه حدیثی شیعه را تشکیل می دهد.استبصار، شامل حدود
پنج هزار روایت است که سندهای آنها دراین تالیف مرتب و بررسی شده
است .

مرحوم آیه الله بروجردی ، در مقدمه تجریداسانید الکافی نوشته اند:

[پس تصمیم گرفتیم سندهای جوامع بزرگ حدیثی شیعه (جز کتاب استبصار)
مورد بررسی قرار دهم زیرااسانید تهذیب ما راازاسانیداستبصار
بی نیاز می کند].

بنابراین نباید کتابی به نام[ تجریداسانیدالاستبصار] داشته
باشنداما در فهرست تالیفات ایشان (در چند جا کتابی به این نام
یاد شده است ). نویسنده این سطور هم ، به پیروی از آنان این کتاب را
یادکرد، بدون این که اطلاع خاصی ازاین تالیف داشته باشد.

۸. تجریداسانیدالفهرست

در فهرست شیخ طوسی ، حدود نهصد نفراز رجال شیعه مطرح شده است و در
ذیل هر کدام از آنان ، تالیفات او و سلسله سند شیخ به آن مولف ،
یاد شده است . آیه الله بروجردی ،این سندها را تجرید و مرتب و مورد
بررسی و تحقیق قرار داده است .

۹. تجریداسانید رجال الکشی

کتاب معرفه الناقلین ، تالیف ابی عمر و محمد بن عمربن عبدالعزیز
کشی ، معروف به رجال کشی ، توسط شیخ طوسی رحمه الله علیه ، تلخیص و
تهذیب شده است . متاسفانه اصل کتاب ،از بین رفته و همان تلخیص شیخ
طوسی ، که در دست است ، به رجالی کشی معروف است .

این رجال ، شامل حدود هزار و صد و پنجاه روایت با سنداست ، که این
سندها را آیه الله بروجردی ، تجرید و مرتب ساخته اند.

۱۰. تجرید رجال النجاشی

در رجال یا فهرست ، تالیف ابوالعباس
احمد بن علی نجاشی (متوفای ۴۵۰) حدود هزار و سیصد نفر مولفین شیعه
یاد و در ذیل تالیفات هر مولف ، سند نجاشی تا آن مولف نیز ذکر شده
است . مرحوم آیه الله برجردی این سندها را تجرید و مورد بررسی و
تنقیح قرار داده است .

این بود کتابهای دهگانه ای که مرحوم آیه الله بروجردی دراین زمینه
تالیف و تنظیم نموده اند. تا آن جا که بنده اطلاع دارم کاری بوده است
ابتکاری ایشان ، و قبلا چنین کاری ، به این کیفیت ،انجام نشده بود،
از جهت اتقان ،این تحقیقات ، همانند تحقیقات ، صاحب معالم ، در کتاب پر
ارج منتقی الجمان است ۱ .

دوست و برادر عزیز م، مرحوم حجه الاسلام والمسلمین قای حاج میرزاحسن
نوری همدانی (که اول ماه رمضان امسال در راه مسافرت تبلیغی به رحمت
خدا پیوست ) چند سالی بود که با وقت گذاری و کوشش ،این کتابها را
آماده چاپ می ساخت .
به این منظور، با بنیاد پژوهشای اسلامی استان قدس رضوی ، همکاریهای
فراوان می کرد.امیداست هر چه زودتراین کتابها توسط آن بنیاد چاپ ،
تا با زیارت کردن آنهااز نزدیک ، بیشتر با کم و کیف این تحققات
آشنا شده واستفاده نماییم و ضمن، زحمات مرحوم نوری هم ، به هدر
نرود .

۱۱. طبقات الرواه

آیه الله بروجردی ، در مقدمه کتاب تجریداسانیدالکافی ، پس از ذکر
طبقات روایان ، به طوراجمال ، می نویسد:

[فان ساعدناالتوفیق افردنا لذکرالطبقات کتابا علیحده ان شاءالله
تعالی] ۲

اگر توفیق یاری کند، کتاب جداگانه ای درطبقات روات خواهیم نوشت .

در شرح حال ایشان ، به قلم برخی از دانشمندان ، که دراعیان الشیعه ،
(چاپ جدید) درج گردیده است ، یکی از تالیفات آن مرحوم : [طبقات
الرواه] ، درسه جلد دانسته شده است ۸ .

امااز عبارت حاج شیخ آقابزرگ تهرانی ، در ذریعه ، چنین بر می آید که
طبقات الرواه ، نام دیگر همان کتابهای تجریدالاسانیداست ۴ .

بنابراین ،اطلاع دقیق ازاین مطلب نیاز به زیارت اصل تالیفات آیه الله بروجردی دارد
که متاسفانه فعلا در دسترس نیست .

دراین جا بد نیست بدانیم که : چند نفراز قدما و متاخران ، در
زمینه طبقات روات ، کتابهایی تالیف نموده اند که نام تعدادی از آنها
را علامه تهرانی ، در ذریعه ، در حرف طاء، آورده است . یکی از آنها
[طرائف المقال فی معرفه طبقات الرجال] ، تالیف سیدعلی اصغر چاپلقی
بروجردی (متوفای ۱۳۱۳) می باشد. تالیف این کتاب در سال ۱۳۰۴ هجری
قمری به پایان رسیده ، و در آن ، حدود هشت هزار نفراز روایان ،
طبقه بندی شده است که طبقه اول ، مشایخ مولف از جمله : شیخ مرتضی
انصاری (متوفای ۱۲۸۱) و طبقه سی و یکم اصحاب رسول الله ، صلی الله علیه
و آله ، می باشند ( این طبقه بندی ، با ترتیبی که آیه الله بروجردی اتخاذ
کرده انداندک تفاوتی دارد)این کتاب اخیرا در دو جلد، توسط
کتابخانه مرحوم آیه الله مرعشی نجفی چاپ شده است .

و نیز در کتاب معجم رجال الحدیث ،
تالیف حضرت آیه الله العظمی خویی ، طبقات روات کتب اربعه ،اجمال،
تعیین گردیده است .این کتاب ارجمند، در بیست و سه جلد چاپ شده است .

و همچنین در کتاب معجم الثقات و ترتیب الطبقات ، تالیف حضرت آقای
تجلیل ، دامت افاضاته ، (چاپ انتشارات جامعه مدرسین قم ) حدود هزار و
پانصد نفراز راویانی که به طور عمومی یا خصوصی توثیق شده اند،از
طبقه یک طبقه دوازهم ، که طبقه شیخ طوسی ، رحمه الله علیه است ،
طبقه بندی و تنظیم گردیده است .

۱۲. حاشیه علی رجال النجاشی

علامه تهرانی می نویسد:

[ این حاشیه را که در نسخه ای از رجال نجاشی مورخ ۹۷۷ به خط خود
مرقوم داشته اند نزدایشان دیدم] ۵ .

۱۳. حاشیه علی عمده الطالب ۶

عمده الطالب ، تالیف جمال الدین احمد بن علی داودی ، معروف به ابن
عنبه ،از مشهورترین کتابهای علم انساب است و مکرر چاپ شده است و جا
داشت در چاپ اخیر آن ،ازاین حاشیه استفاده می شد.

۱۴. حاشیه علی منهج المقال ۷

حاشیه ای است بر رجال کبیر میرزا محمداسترآبادی ، معروف به
منهج المقال . همین استرآبادی ، دو رجال دیگر، و سیط و صغیر، دارد که
چاپ نشده است .

۱۵. مستدرک فهرست منتخب الدین

دو کتاب به عنوان ذیل و متمم فهرست شیخ طوسی ، در سده ششم نگاشته
شده است : یکی معالم العلماء تالیف ابن شهر آشوب مازندرانی صاحب
مناقب . دیگری به نام فهرست ، تالیف ، شیخ منتخب الدین رازی .

آیه الله بروجردی نسخه فهرست منتخب الدین خود را با نسخه صاحب روضات
الجنات مقابله ، آنگاه حواشی و مستدرکاتی بر آن نوشته اند ۸ .
حجم نوشته ایشان ،ازاصل کتاب بیشتراست . علامه
تهران همین حاشیه را به عنوان[ ترتیب فهرست الشیخ منتخب الدین مع
استدارکات] یاد کرده است ۹ .

فهرست منتخب الدینرا مرحوم علامه مجلسی ، در جلداجازات بحار درج و
با همین جلد مکرر چاپ شده است . و نیزاخیر، دوبار با تحقیق و
پاورقی دو ن از محققان معروف ، در قم چاپ گردیده که متاسفانه دراین
چاپهااز حاشیه آیه الله بروجردی ، به خاطر در دسترس نبودن آن
استفاده نشده است .

۱۶. الفهرستین

دراین کتاب ، بین رجال مطرح شده در فهرست شیخ طوسی و فهرست شیخ
نجاشی جمع و ترتیب حروف تهجی تنظیم شده است ۱۰ . شبیه کاری است که
مرحوم ملا عنایت الله قهپایی ، نسبت به پنج کتاب اصلی رجال شیعه یعنی ،
فهرست شیخ طوسی و فهرست نجاشی و رجال شیخ طوسی و رجال کشی و رجال
ابن غضائری انجام داده آن ار مجمع الرجال نامیده است ۱۱ .

۱۷. رساله حول سندالصحیفه السجادیه

دراین رساله ، به اشکالهایی که به سند صحیفه کامله شده پاسخ داده
شده و ضمن،اجازات روایتی مرحوم آیه الله بروجردی از مشایخشان در
این رساله یاد گردیده است .

۱۸. بیوت الشیعه

بیاد رساله ای باشد در معرفی خاندانهای علمی شیعه ، شبیه آنچه مرحوم
علامه سید بحرالعلوم در فوائدالرجالیه خودانجام داده است .

۱۹. حاشیه علی رجال الشیخ طوسی ترتیب رجال الشیخ

آیه الله بروجردی مدتها در فکر پیدا کردن نسخه ای از رجال شیخ طوسی
بودند، ولی به آن دست نیافتندازاین روی ، آنچه در منهج المفال
استرآبادی از رجال شیخ نقل شده بود،استخراج و تنظیم و به صورت کتاب
در آوردند. سالهای بعد به نسخه ای از رجال شیخ که در کتابخانه استان
قدس رضوی بود، برخوردند واز روی آن ، نسخه ای مقایسه ای به عمل
آوردند، به تفاوتهایی برخورد کردند.این موجب شد که با حواشی و
اصلاحات ، کاستیهایی را که به نظرشان می آمد، جبران کنند. ۱۲

علامه تهرانی ، همین تالیف را به نام :[ ترتیب رجال الشیخ الطوسی]
یاد کرده است ۱۳ .

۲۰. رساله ی ترجمه بعض اعاظم اسرته واجداده

این رساله پرارج و کم حجم ، به ضمیمه شرح حال آیه الله
بروجردی ، به قلم یکی از منسوبان ایشان ، حضرت آقای سیداسماعیل علوی
طباطبائی ، در قم چاپ شده و بخش شرح حال آیه الله ، که به زبان فارسی
است ، توسط این جانب ، در پایان فهرست نسخه های خطی مسجداعظم قم ، چند
سال قبل ، تجدید چاپ گردیده است . !

در پایان این بخش (کتابهای رجالی مرحوم آیه الله بروجردی ) یادآور
می شود که : آیه الله بروجردی بر رجال اردبیلی (جامع الرواه ) و قرب
الاسناد حمیری و مجموع رساله ابی الجعد و نصراللئالی و غیره مقدمه هایی
نگاشته اند که این نوشته ها نیز،از آثار قلمی رجالی ایشان به شمار
می آید.

واما کتابهای حدیثی ایشان :

۲۱ جامع احادیث الشیعه

همانطور که قبلا گفته شد، معرفی این کتاب نیز، به مقدمه ای نسبتا
طولانی نیاز دارد که بیان کننده تاریخچه تالیف و تدوین آن باشد:

یکی از شاگردان آن مرحوم ، که در تالیف این کتاب هم سهیم بوده
است ، تاریخچه آن رااین طور توضیح می دهد:

در سال ۱۳۷۰ هجری قمری ، روزی دراثناء
درس ، ضمن قرائت احادیث از روی کتاب شریف وسائل الشیعه ، به حدیثی
رسیدند که به واسطه الشیعه ، به حدیثی رسیدند که به واسطه تقطیع در
چند باب ذکر شده بود، به این مناسبت فرمودند.

[مرحوم شیخ حر عاملی بسیار زحمت کشیده تا چنین کتابی را به یادگار
گذاشته و کار را بر مجتهد مستنبط بسی آسان کرده است لکن ما هم به
سهم خود باید روش عالمان سلف را تعقیب و رشته زحمات آنان را تکمیل
نماییم].

آنگاه فرمودند : نواقصی چند،از جهت تقطیع احادیث و غیره
در کتاب وسائل الشیعه رخ داده که اگر آن نواقص را رفع کنیم ، درامر
استنباط واجتهاد، بهتر و سریع تر پیش می رویم . و آن نواقص که به نظر
می رسد، به قرار زیر می باشد:

۱. در وسائل ، به خاطر تقطیع حدیث ، مجبور شده اند سندها را تکرار
کنند یعنی ، با هر قطعه ای ، سند را بتمامه ذکر کرده اند.اگر حدیثی به
پنج قطعی تقطیع و در پنج جای وسائل یاد شده ، سند آن حدیث ، پنج بار
تکرار شده است .

۲. چه بسا حدیثی دارای دو یا سه سنداست و لازم بوده که در تقطیع
متن حدیث ، با هر قطعه ای از آن ، هر دو یا سه سند ذکر شوداما در
وسائل این کارانجام نشده است ، بلکه یک سند را ذکر نموده ، به طوری
که خواننده آگاه نمی شود که این حدیث از دو یا سه طریق رسیده و در
نتیجه ، گاهی به اتفاق واقعی حدیث واقف نمی شود .

۳. دراثر تقطیع احادیث ، صدر و ذیل روایات از
هم جدا شده است ، در حالی که چه بس، ذیل ، در دلالت صدر، یا صدر، در
دلت ذیل ، دخیل باشد و چون حدیث بتمامه ، به نظر مستنبط نمی رسد، گاهی
معنی واقعی حدیث فهمیده نمی شود و جریان افتاء ناقص می گردد.

۰۴ تقطیع احادیث ، موجب تکثیرابواب و عناوین کتاب شده است و
چه بسیار که نباید برای یک مساله و فروع مربوط به آن ، بیش از یک یا
دو باب تشکیل داداما در وسائل الشیعه ، ده الی پانزده باب تشکیل
شده است واین باعث می شود که فقیه ، به آسانی نتواند حکم فرعی رااز
ادله اش استنباط کند.

۵. بااین که مرحوم شیخ حر، روایات را تقطیع کرده و با تقطیع بهتر
می توانسته روایات مربوط به هر بابی را تحت همان باب جمع آوری کند،
مع ذلک ، روایات مربوط به فرع واحد، همه ج، تحت باب واحد منضبط نیست
مثلا گاهی فرعی رااز نظرادله اش مورد بررسی قرار می دهی و روایات
مربوط به آن را در باب خودش می بینی و گمان می کنی آنچه