پاورپوینت کامل ایمان پشتوانه اخلاق ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ایمان پشتوانه اخلاق ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل ایمان پشتوانه اخلاق ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل ایمان پشتوانه اخلاق ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

در نوشته های پیش هدف دراخلاق اسلامی را که [قرب الهی] بود فرا گرفتیم. سپس مسلک آن را که شیوه[ عقل و دل] بود شناختیم و در آخرین مقاله از[ انگیزه سلوک اخلاقی] که [خودآگاهی] به شمار می آمد سخن گفتیم. اینک بحث از[ ایمان] به عنوان پشتوانه سیر و سلوک اخلاقی و سرچشمه کمالات انسانی است. کلام پیرامون گوهری است که صدف کالبدی آدمی بدون آن ارزشی نداشته و به گنجینه قرب الهی راه نمی یابد.ازاین روی همانگونه که شناخت[ مقصد] دریافت[ مسیر] و فراچنگ آوردن[ انگیزه] لازم است شناخت و پیدایی پشتوانه و نیرویی که همواره جهت بخش و پیش برنده باشد نیز حتمی است. چرا که در تاریخ انسانیت پویندگان مقصد شناس وانگیزه مند فراوان بودند اما بخاطر نداشتن نیرویی که به سیر ایشان جهت الهی داده و همواره نگهبان باشدحروم بوده اند لذا در راه مانده و یا به انحراف رفته اند. پس داشتن انگیزه ( هرچند قوی ) یا بودن هدف ( هر چند روشن ) نمی تواند عهده دار حرکت اخلاقی و سیر تربیتی باشد. ناگزیر نیازمند نیرویی است که پشتوانه این حرکت بوده و روح این پیکر گردد.

ازاین روی برتری اساسی که[ سیستم اخلاقی اسلام] بر سایر شیوه های تربیتی دارددر همین پشتوانه ایست که از آن بهره منداست. پشتوانه ای که او وحی الهی سرچشمه گرفته و باالتزام مومن ( به ندای ربانی ) شکل می گیرد. جایگاه[ ایمان] در نظام تربیتی اسلام بسان[ حیات] در پیکر تنومند و شاخ و برگهای انبوه یک درخت است. که اگراین نیروی حیاتی نابود گردد یا روبه کاستی گیرد پیکر برافراشته می خشکد و دستخوش آفتها می شود.

اینک که به جایگاه بس گرانسنگ و رفیع[ ایمان] در نظام اخلاقی اسلام اشاره ای رفت در پی آن می رویم که بحث را دنبال کنیم و پیرامون مطالبی مانند:[ معنای ایمان اخلاقی اهمیت و نقش آن در حرکت اخلاقی مراتب نشانه ها و آثار آن] مطالبی را ( هرچندگذرا) به رشته تحریر درآوردیم. امیداست که خداوند متعال توفیق بدست آوردن این شرط اخلاقی را نیز بماارزانی داشته واین تحفه ربانی را توشه راهمان سازند ( ان شاءالله).

اینک پیش از پرداختن به اصل مطلب بررسی پیرامون چند نکته مقدمی برای روشن شدن مطلب ضروری است:

[معنای ایمان اخلاقی]

ایمان در لغت[ تصدیق وگواهی] است. ۱ و دراصطلاح شرعی: باور و گواهی به وجود خداوند متعال کتابهای آسمانی حقانیت پیامبران و مضمون کلام هر یک از آن هاست.

اما آنچه دراین نوشتار مورد توجه خواهد بود [ معنای اخلاقی ایمان] است که آن گونه ای از گواهی و تصدیق به خداوند متعال است که همراه با حالت و ملکه تسلیم و تعبد مشتاقانه در برابر پروردگار و فرمانهای اوست تسلیمی بی چون وچرا

کرنش و خشوعی تعبدگونه و گرایشی عاشقانه است که[ مومن] در خود می یابد.

نمونه آن چیزی است که مولی امیرالمومنین ( ع ) پیرامون حقیقت ایمان می فرماید:

اصل الایمان حسن التسلیم لامرالله: ۲ بنیان ایمان تسلیم نیکو( و همه جانبه ) در برابر فرمان الهی است.

و یا مصداق آن شعاری است که بنده مومن در تکبیرات افتتاحیه نماز می گوید:

…..عبدک وابن عبدیک ذلیل بین یدیک: ۳.. . این که در پیشگاه تواست بنده و فرزند بندگان تو و ناچیز و بی چاره در خدمت تواست.

با بیانی دیگر: مقصود ماازایمان اخلاقی آن چیزی است که در عرف مردم از آن به عنوان:[ متدین و متعبد] نام برده می شود. و حالتی است که به گونه ای طبیعی دریافت واشتیاق قلبی گواهی به زبان و اقدام عملی بااعضاء و جوارح را در پی دارد۴.

دیگر بار نیز برای روشن تر شدن معنای ایمان و پشتوانه اخلاق به مشهورترین تقسیم بندی[ مراتب ایمان] می پردازیم و به گونه ای گذرا آن را بررسی می کنیم تا دراین میان تفاوت ایمانی که در باب اخلاق مطرح می شود با موارد دیگراین بحث در جاهای دیگر نیز روشن گردد.

مراتب ایمان:

شکی نیست که ایمان دارای مراتب بوده و به اصطلاح از[ مقوله ای تشکیک پذیر]است یعنی حقیقت یگانه ایست که به تناسب رشد و کمال افراد و سعی و کوشش ایشان تفاوت می کند. واز آنجا که ایمان از ویژگیهای انسان بوده و درانسانیت وی جای می گیرد به تناسب مقامات و استعدادهای وی گوناگون است. بمانند نوری است که دارای درجات گوناگونی بوده و مراتب شدت و ضعف دارد یعنی از درجه ای ضعیف و ناچیز آغاز گشته و بتناسب نیرو واستعداد فزونی می گیرد.ایمان نیزاز اولین روزنه نورانی و سفیدی باور قلبی آغاز

می شود و به تدریج افزایش می یابد. چنانکه مولی امیرالمومنین[ ع] می فرمایند:

ان الایمان یبدو لمظه فی القلب کلماازاداد الایمان ازدادت المظه ۵:

ایمان به مانند نقطه سپیدی است که در قلب پدیدار می گردد هر چه ایمان فزونی یابد سطح نقطه نیزافزایش می گیرد.

امام صادق[ ع] نیز می فرمایند:

…ان الایمان عشر درجات بمنزله السلم یصعد منه مرقات بعد مرقات… ۶:

[درجات ایمان چونان پایه های نردبان است که پله ای پس از پله ای پیموده می شود].

و آیاتی نظیر آیات: توبه (۹) ۱۲۴ انفال (۸) ۲ و.. . که از ازدیادایمان سخن می گویند نیز نشانگر مرتبه ای بودن و شدت و ضعف داشتن ایمانند. و جای پرداختن بیش ازاین (پیرامون بحث ) دراینجا نیست ازاین روی به اصل مطلب که مراتب ایمان ۷است می پردازیم:

۱-ایمان به زبان: که شهادت و گواهی به خداوند پیامبران و آنچه راایشان از سوی خداوند متعال ابلاغ کرده اند می باشد.

ازاین گونه گرایش ( اصطلاحا) به[ اولین مرتبه اسلام] نام می برند و به گونه ای مجاز نام ایمان را بر آن می گذارند. واز آن جهت که در تقسیم بندی برخی از علمای اخلاق و تعبیرهای قرآن و روایات از آن به عنوان ایمان نام برده شده است ما نیز آن رااولین مرتبه ایمان نام نهادیم.

این گونه گرایش و گواهی آمیخته با تشویشها و تردیدهاست زبان اقرار دارد اما قلب غافل و گاهی منکراست. چنانکه قرآن پیرامون چنین گرایشی می فرماید:

قالت الاعراب امنا قل لم تومنوا ولکن قولوااسلمنا ولما یدخل الایمان فی قلوبکم ۸ [… بادیه نشینان گفتند: گرویدیم بگوی نگرویدید بلی بگویید: گردن نهادیم زیراایمان در دلهای شما نیامده است].

به این مرتبه ازایمان امیرالمومنین ( ع )اشاره می کند و آن را [ ایمان عاریه ای] می شمارد:

فمن الایمان مایکون ثابتا مستقرا فی القلوب ومنه مایکون عواری بین القلوب والصدورالی اجل معلوم: ۹ [… برخی ازایمان در قلب جای گرفته واستواراست و برخی از آن میان سینه و قلب تا فرجام معلوم عاریه ای و متزلزل است].

بدون شک این مرتبه ازایمان نقشی در نظام اخلاقی و تربیتی اسلام نداشته و نمی توان بدان اکتفا کرد. و آنچه دراین نوشتار به عنوان [پشتوانه اخلاق] به شمار می آید و در پی تبیین آن هستیم مراتب پسین بوده و حقیقیت ایمان نیزازاینجا آغاز می گردد.

۲-ایمان به قلب: گواهی است که با گرایش قلب و سکون نفس پدید می آید و شناختی درونی است که اقرار به زبان وانجام بااعضاء و جوارح را در پی دارد باوری است به هر چه که ضروری دین شمرده می شود. همانند گرایشی است که عامه مسملین واکثریت مومنان دارا هستند.

این مرحله برای مراتب بعدی به منزله تن برای روح است و می تواند سرآغاز برخی صفات و کردار نیکو گردد. که اگرادامه یابد و تقویت شود زمینه ساز مراحل بعدی نیز خواهد بود.

این مرتبه ازایمان به حد[ یقین] نرسیده لکن اعتقادی است که در اندرون جای گرفته است. باوری است که (تقریبا) به تکذیب و تردید آمیخته نمی گردد و به سوی انکار نمی رود.

البته به نورانیت و یقین بایسته خود نرسید وامکان تزلزل در آن پیش بینی می شود.

مومنی که دراین مرتبه ازایمان قرار گرفته است در برابر آیات و دستورات الهی مطیع و تاثیرپذیراست. اطاعتی را که دارد بیشتر بخاطر ترس از عذاب یا طمع به پاداش الهی است. ۱۰

یعنی گرایشی است که از خوف الهی آغاز گشته و با پیمودن مراتب بعدی به انس والفت و محبت ربوبی (که در مراتب بعدی جای دارند) می پیوندد. چنانکه

قرآن کریم می فرماید:

انماالمومنون الذین اذا ذکرالله وجلت قلوبهم واذا تلیت علیهم آیاته زادتهم ایمانا و علی ربهم یتوکلون: ۱۱ [ گرویدگان ایشانند که هرگاه یاد خدا کنند دلشان بترسد و چون از سخنان حق تعالی برایشان خوانده شود ایمانشان فزونی می گیرد]. ۴

در مرتبه پیشین گواهی به خداوند تنها به زبان بود اما دراین مرحله با قلب و دریافت درونی است. آنچه زبان می گفت یا عقل با برهان بدان دست می یافت اینک به صفحه دل نگاشته شده و در سویدای قلب راه یافته است.

۳-ایمان به یقین: این گونه ازایمان گواهی است که همراه بصیرت هدایت و رستگاری الهی است. گواهی است که هیچ گونه شک و تردیدی در آن راه نیافته واز چنان ثبات واستواری برخورداراست که دگرگونی و کاستی در آن پدید نمی آید.

مومنی که دراین مرتبه ازایمان قرار دارد با نوری که خداوند به قلبش می تاباند و هدایتی که دمسازش می شود معارف ایمان را به حد یقین و باورهای روشنی بخش کشفی رسانده و در پرتو تصدیق و گواهی خداوند نیز قرار می گیرد چنانکه قرآن در وصف ایشان می فرماید:

انماالمومنون الذین آمنوا بالله و رسوله ثم لم یرتابوا وجاهدوا باموالهم وانفسهم فی سبیل الله اولئک هم الصادقون: ۱۲ همانا مومنان کسانی هستند که بخدا و فرستاده اش ایمان آورده و آنگاه در شک و تردید نیفتاده اند. و با جان و مال خود در راه خدا جهاد کرده اند اینان راست گویانند.

با شرح صدری که به لطف الهی نصیب دل مومن (دراین مرتبه ) می شود و نور هدایتی که دراندرون وی پدیدار می گردداز هوی ها پاک شده و قدم به جاده پارسایی می گدارد. دل رمیده اش به کمند لطف خدائی می آید. از آلایش دنیا واخلاق نکوهیده پیراسته می گردد. و با نور هدایت حق که تحفه جان و عقل وی

شده سرچشمه دانش و حکمت در وجودش پدیدار می شود. و خلاصه با توجهی که خداونداز روی دوستی و محبت به این مرتبه ازایمان مومن می کند (توجهی که طرب زا و شادی آفرین است )از آب و گل به در می آید قدم به کوی قرب و لقا می گذارد

اگر چه این مرتبه همان مقام اطمینان و سکون نفس است علم الیقینی است که برای رهپویان مقصد عالی و برای پویندگان راه طریقت است اما در سنجش با مرتبه بعدی[ که حق الیقین] است کاستی دارد و توجه به[ ماسوی الله] گه گاهی در آن تصور می شود و درانتظار کمال نهایی قرار دارد. ۱۳

۴-ایمان به حقیقت: که کاملترین مرتبه ایمان است گواهی که با کشف و شهود و شوق تمام به خداوند متعال همراه است و در نور توحیدی و الهی غرق.

سرتاپای مومن را (دراین مرتبه ) نور شهود و هدایت ربوبی منور کرده که در کیان هستی ماسوی الله را نمی بیند:

المومن ینقلب یتقلب فی خمسه من النور مدخله نور و مخرجه نور و علمه نور وکلامه نور و منظره یوم القیامه الی نور ۱۴. [مومن درامواج پنج نور (ربوبی ) می غلطد: در آمدنش نور دانشش نور سخنش نور و دیدگانش در روز رستاخیر به سوی نوراست].

این مرتبه ازایمان باوری است یقینی آنهم[ عین الیقین و حق الیقین]. که فرضا پرده برافتد براین باورافزوده نمی گردد. صاحب این گونه باور مورد محبت خاص الهی قرار می گیرد مرادش نیز خواهان وی می گردد واز غیب ندایی وی را مخاطب قرار می دهد که:

یاایتهاالنفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه فادخلی فی عبادی وادخلی جنتی: ۱۶. [ هان ای جان آرمیده (و دل بر یقین و ایمان داشته ) به سوی خداوند خویش برگرد خود خشنود و خداونداز تو خشنود در میان بندگان و بهشت من درآی].

تنها جایی که خداوند بهشت را به خود نسبت داده اینجاست یعنی اگر در

مقام پیشین به اطمینان رسیدی اینک به مقام رضایت و بندگی خاص من درآی که سزاوار مقام عبودیت و بندگی گشته ای و جایگاهت بهشت من است.

این مرتبه را (که کاملترین و آخرین درجه ایمان است ) همتی بلند عزمی راسخ نیتی خالص و فضل و کرامتی از سوی حق می خواهد تا فرا چنگ آید و نصیب جستجوگر گردد.

اینک پس از شمارش ایمان دریافتیم که مراتب سه گانه اخیر در قاموس اخلاق و تربیت معنی داده و جایگاهی دارند. و هر چه آدمی از این نورانیت الهی بیشتر بهره مند شود جولانگاه وی در قلمرو تربیت و خودسازی فراختر خواهد شد و وصال قرب (که هدف تربیت است ) برایش نزدیک تر خواهد گشت.

با نگرشی در منابع اسلامی در می یابیم که این نیروی معنوی جایگاه بس بزرگی را در نظام تربیتی داراست واولین نفخه ربانی و مایه حیات معنوی است که در کالبد ره پیمای وادی قرب پدید می آید و به بودن و شدن وی ارزش و معنی می دهد.ازاین رو لازم است که ادامه مقاله را دراهمیت وارزش این نورالهی و نقش آن در نظام تربیتی پی گیریم تا پشتوانه بودن آن برای تربیت الهی و کمال انسانی روشن تر گردد.

[نقش واهمیت ایمان در تربیت اخلاقی]

آنگونه که خداوند متعال سرآغاز هستی و سراسرگیتی متکی واستوار به ذات اوست ایمان و تسلیم در برابر وی نیز سرآمد همه فضایل و معنویات است.

زندگی انسان بدون ایمان پشتوانه استواری ندارد روح و تکیه گاه همه اصول اخلاقی و منطق تمامی آنهاایمان و باور به الله است که اگر بنیان و پایه راه و روشی بر باورالهی و پروای خدائی نباشدَ سرانجامی جز تباهی نخواهد داشت چنانکه قرآن کریم می فرماید:

افمن اسس بنیانه علی تقوی من الله و رضوان خیرام من اسس بنیانه علی شفی

جرف هار فانهاربه فی نار جهنم والله لایهدی القوم الظالمین: ۱۷

درنگر (مومنی ) را که بنیان و بناء خود را بر پروای حق تعالی و خشنودی و پسند وی نهاده است بهتراست یا آن کسی که بنیان بناء خود را بر کناره رود (باریک و لغزان ) و در حال سقوط نهاده است؟ پس فروافتد به آن در دوزخ که خداوند گروه ستمکاران را راهنمایی نمی کند.

با دقتی دراین آیه در می یابیم که تعبد و تسلیم در برابر خداوند متعال نه تنها برای اخلاق که برای تمامی ابعادانسانی نقش بنیانی و حیاتی را داراست. ازاین روی اگر حرکت اخلاقی با روح ایمان زنده گردد و با معیارالهی جهت یابد چونان درختی می گردد تنومند و شاداب که ریشه در عمق زمین فرو برده قامت برافراشته شاخ و برگ آن بر آسمان بلندی گرفته و دربرابر طوفانها و حوادث استوار و مقاوم ایستاده باشد و شاخ و برگهای آن انباشته از فضایل و مکارم اخلاقی شده که تمام لحظه های عمر مومن را همراه با خیر و بهره های فراوانی داشته که مومن ازاین درخت ایمان و تسلیم می چیند. چنانکه قرآن کریم با تشبیهی رسا چنین می فرماید:

الم ترکیف ضرب الله مثلا کلمه طیبه کشجره طیبه اصلها ثابت و فرعها فی السماء تونی اکلها کل حین باذن ربها و یضرب الله الامثال للناس لعلهم یتذکرون و مثل کلمه خبیثه اجتثت من فوق الارض مالها من قرار یثبت الله الذین آمنوا بالقول الثابت فی الحیواه الدنیا و فی الاخره و یضل الله الظالمین ویفعل الله مایشاء

آیا نبینی که خداوند چگونه مثل زد کلام پاک را به درختی پاک که بیخ آن استوار و شاخ آن بر بالااست بر خود را باذن لله هر زمان می دهد این مثل برای این است که تا مگر مردم دریابند و مثل کلام ناپاک چونان درختی است ناپاک ماورای زمین آن خشکید و آن را قراری نیست. خداوند مومنین را که باوراستوار به الله تعالی دارند در این جهان و آن سرای استوار و محکم می گرداند ستمکاران و گمراهان را در گمراهی داشته و هر چه خواهدانجام دهد۱۹.

ایمان ملاک صلاحیت و شایستگی عمل

عمل صالح دو جنبه دارد یکی حسن فعلی دیگری حسن فاعلی. حسن فعلی به شکل و بافت عمل مربوط می شود و حسن فاعلی به نیت و غرض بستگی دارد که انجام دهنده کار به سوی آن روی می آورد. رابطه حسن فعلی و حسن فاعلی (در نظام اخلاقی اسلام ) رابطه تن با روح است. اگر حیات اعضاء و جوارح تن به روحی است که در آنها دمیده شده است مایه حیات و ارزش اعمال اخلاقی نیز به باور قلبی و تعبد و تسلیم مشتاقانه در برابر خداوند و دستورات وی است.

پس اگر پیکره اخلاق اسلامی را کرداری می سازند که به گونه ای طبیعی از صفات و ملکات درونی انسان متخلق پدید آمده اند هنگامی این کردارارزش بایسته و محبوبیت الهی می یابند که براساس ایمان و گرایش قلبی به خداوند متعال باشند و هویت آنها را باور توحیدی و التزام شرعی ساخته باشد.ازاین روست که آیات و روایات گوناگونی شرط قبولی اعمال را به ایمان و گرایش الهی می دانند و زیست پاک و پاداش برتر را ثمره آن می شمارند چنانکه قرآن مجید می فرماید:

من عمل صالحا من ذکراوانثی وهو مومن فلنحیینه حیاه طیببه ولنجزینهم اجرهم یاحسن ما کانوا یعملون: ۲۰ [ هر یک از زن و مرد که کاری شایسته انجام دهد و مومن باشداو را به حیات پاک زنده بداریم و مزدایشان را به بهتراز آنچه انجام داده اند پاداش دهیم].

دراین راستاست که[ رابطه ایمان با عمل] نیز روشن می گردد زیرا ایمان عمل را زنده کرده ارزش و جهت می بخشد و عمل نیزایمان را رشد می بخشد و پویا می گرداند و هنگامی که این هر دو در وجود عمل کننده مومن دست به دست هم دادند [ حیات طیبه] را برای وی به ارمغان می آورند.

به بیانی دیگر: آنچه ارزش اوج گیری به سوی حق را دارد اعتقاد توحیدی و

باور قلبی است و آنچه به این اوج گیری واعتلا پویایی و سرعت می بخشد عملی است که براساس این گونه باور و گرایش انجام می گیرد. پس هر یک از عمل وایمان در یکدیگراثر متقابل داشته و تکامل دهنده یکدیگر می شوند چنانکه آیه قرآن می فرماید:

…الیه یصعدالکلم الطیب والعمل الصالح یرفعه: ۲۱ [… سخنان پاک به سوی او بالا می رود و عمل صالح بدان (بالایی )اعتلا و پویایی می بخشد].

ازمجموعه این مطالب و مفهوم آیات چنین نتیجه می گیریم که ایمان به سیراخلاقی جهت واعتلا می بخشد و دربرابر آن عمل اخلاقی که براساس این گونه ایمان انجام گرفته باشد به سیر و صعود آن پویایی و سرعت می بخشد.

به بیانی دیگر: هر کرداری دو وجهه ملکی و ملکوتی دارد که این دو وجهه نمایانگر یک پیکرند دنیا وجه ملکی عمل را نشان می دهد و آخرت وجهه ملکوتی آن را به نمایش می گذارد. و شرطاینکه یک کردار وجهه ملکوتی پیدا کند این است که بااعتقاد و توجه به خداوند متعال و برای صعود به ملکوت اعلی انجام گیرد پس اگرایمان و گرایش قلبی به حق تعالی نباشد کردار ( اخلاقی ) وجهه ملکوتی نداشته و به عالم بالا راه نمی یابد ازاین روی عملی شایسته و مورد پسندالهی می گردد که براساس اعتقاد و باور پاک انجام گرفته باشد پس ایمان در پذیرش و بالا رفتن عمل تاثیر می گذارد و عمل این چنینی هم در سیراب شدن و بالا رفتن درجه ایمان و کارآیی آن اثر گذاراست.

ازاینجاست که تاکید علمای اخلاق بر رکنیت ایمان در باب اخلاق روشن می شود چرا که هر رهنوردی در آغاز کار اگر کوششی برای به دست آوردن این حالت نکند مسیر پرتلاطم و خطرناک انسان شدن را نمی تواند به پیماید چنانکه امام خمینی (قدس سره ) در نقش واهمیت[ ایمان تسلیم گونه] که مومن رااز هرگونه استقلال و خودمداری در برابر پروردگار باز می دارد و به عز کبریائیت پروردگارش متوجه می سازد می فرمایند: ۹

[توجه به عز ربوبیت و ذل عبودیت یکی از منازل مهمه سالک است که قوت

سلوک هر کس به مقدار قوت این نظراست بلکه کمال و نقص انسانیت تابع کمال و نقص این امراست]… ۲۲

برخی از نشانه های ایمان اخلاقی

برای پی بردن به حقیقت اهمیت و چگونگی تقویت یک شی ء باید به سراغ نشانه های آن رفت و پیرامون آنها به کاوش پرداخت نشانه هایی که (دراین بحث ) هر یک سرفصل بابی ازمکارم و فضایل اخلاقی است و هر کدام رکنی در نظام اخلاقی به شمار می آیند و پشتوانه بودن ایمان را برای نظام تربیتی نیز به اثبات می رسانند:

۱- ترس و فروتنی در برابر خداوند متعال:

یکی از نشانه ها و شرایط[ ایمان اخلاقی] ترس و فروتنی از خداوند متعال است چنانکه قرآن کریم می فرماید:

[.. .خافون ان کنتم مومنین: ۲۳ [ از خدا بترسیداگر باور دارید.

خوف و خشیت مومن حالتی است که نمایانگر دریافت وی از عظمت و جلال فوق العاده الهی است زیرا هر چه شکوه و جلال ربوبی را بیشتر درک کند خودمداری و گردن فرازی وی کمتر می شود و تسلیم و فروتنیش افزون تر می گردد. مانند زمینی می شود که برای روئیدن گل بوته های [ اطاعت] و[ همینه الهی] هیچ گونه اختیار و مانعی رااز خود بروز نمی دهد و همگون با مفهوم این آیه می شود که می فرماید:

[ انک تری الارض خاشعه فاذاانزلنا علیهاالماءاهتزت وربت] ۲۴: [ تو زمین را مطیع (فرو مرده و خشگ ) می بینی پس چون آب بر آن فرو آوریم گیاه برآورد و نشاط و خرمی یابد].

آنکه در تربیت نفس خویش می کوشد و آهنگ دیار قرب را کرده است باید خشوعی بیابد همه جانبه و در همه چیز و همه حال: در قلب در چهره درصدا در چشم در راز در نیاز و.. . بداند که خودبینان و هوی پرستان را بر درگاه الهی آبرویی نیست وازالطاف وی نصیبی نمی برند. باید عمامه خاجگی از سر بنهاد جامه خویشتن بینی از تن برکشید دانه روح رااز پنبه تن بیرون کشید و خود را بر عتبه عبودیت بمذلت بندگی افکند و حق را بر همه دستوراتش گردن نهاد.

مزن ز چون و جرا دم که بنده مقبلهر سخن که جانان گفت قبول کرد بجان رهنورد وادی ادب اگراز گوهرایمان و خوف و خشیت بهره مند بود در برابراوامرالهی هرگونه توجیه و نظر شخصی را فرو می نهد و بر مشیت الهی سر تسلیم می آورد و زنی برای خود نمی بیند و کمر همت بر ملامت و سرکوبی نفس اماره می بندد تا هرگز هوای خود پسندی و غفلت را در سر نیاورد خودالهی را رقیب دل و دیدبان قلب می دارد تا نفس سرکش از کردار بد بازایستد و به اعمال نیکو روی آورد.

توجه به کبرائیت و سطوت خداوندی باید تا فروتنی و خشیت او فرا چنگ آید و نمونه گفتار پیغمبر(ص ) گردد که می فرماید:

المومن بین خوفین خوف مامضی وخوف ه مابقی: ۲۶ [… مومن همواره میان دو خوف زیست می کند: خوفی از گذشته (که مبادا عمر رفته را تلف کرده و پسند حق تعالی نگشته باشد) و خوفی از آینده (که مبادا به کمند وسوسه شیطان و یا به دام نفس اماره گرفتار آید].

خوف و خشیت مومن ( البته ) که به گریه و زاری شکل نمی گیرد بلکه آنچه را که سبب خوف و خشیت از عقاب می شود فرو می گذارد و همینه و جلال و شکوه الهی را می یابد. که در نتیجه ره آورد فرو نهادن حرامها و روی آوری به واجبها (یعنی ورع ) را بچنگ می آورد. و سپس در پی دوری از مشتبهات و کششهای نفسانی (یعنی تقوی ) می رود.

چگونه مومن از خوف الهی به انس وی می رسد؟

اگر خوف الهی به مومن ارزانی شود خشوع واضطرابی از عظمت و سطوت حق در قلب وی جای می گیرد که پس از جایگزینی به انس و سکینه تبدیل می گردد و حالت طمانینه و آرامش برایش فراهم می آید. به بیانی دیگر: خشوع در آغاز کار به صورت ترس و پروای از حق جلوه می کند و درادامه به حب وانس که مرتبه برتر فروتنی است می انجامد و مراتب خشوع و فروتنی بمثابه درک عظمت و جلال کبریایی تفاوت می کنند تا آنجا که خاتم انبیاء (ص ) می فرمایند:

انااخوفکم من الله: ۲۷ [ من از تمامی شما از خداوند ترستاک ترم]

و در جلال و جبروت وی شگفت زده تر. ۲۸

اینک که موانع و کششهای نفسانی و شیطانی بر سر راه تربیت و تکامل انسانی کمین کرده اند واز شیوه های گوناگون ترغیب و ترهیب برای انحراف آدمی سود می گیرند در می یابیم که داشتن این نشانه و صفت ایمان چه نقش اساسی وارزشمندی را در نظام تربیتی داشته و هرگونه بیم و هراس یا طمع و کرنش در برابر ما سوی الله را از آدمی می راند و وی را متوجه ذات باری تعالی می کند.

۲- توکل و تفویض بر خداوند متعال:

دیگراز نشانه های ایمان (که وی نیز جایگاه بس گرانسنگی را درنظام اخلاقی و تربیتی دارد). توکل واعتماد بر خداونداست چنانکه امیرالمومنین ( ع ) می فرماید:

[لایصدق ایمان عبد حتی یکون بما یدالله سبحانه اوثق منه بما فی یده] ۲۹:

[ ایمان بنده ای راستی و درستی نگیرد مگر هنگامی که تکیه اش بر قدرت و کرم خداوندی بیش ازاعتمادش به آن چیزهایی باشد که دراختیار دارد].

سالک کوی ادب باایمانی که به چنگ آورده است و توکلی که بر حق تعالی دارد به غیر وی تکیه نمی کند واگر به کار و کوشش یا چیز دیگر توجه داشته باشد به عنوان جلوه گاه خداوندی است خداوندی که سبب ساز تمام سببها و مالک سرتاپای همه چیز و همه کس است. لذا مومن تسلیمی را که مطابق مشیت الهی است مجبوب تراز هر چیز می داند.

رضا به داده بده واز جبین گره بگشایکه بر من و تو دراختیارنگشاده است ۳۰

حضرت امیرالمومنین ( ع ) در روایت دیگری توکل و تفویض ۳۱ برخداوند را رکن ایمان شمرده و تحقق ایمان را به این ارکان می داند زیرا هر یک ازاینهاافرو ریزند ایمان نیز متزلزل می گردد:

[ الایمان له ارکان اربعه التوکل علی الله و تفویض الامر الی الله والرضا بقضاءالله والتسلیم لامرالله عزوجل] ۳۲: [ ایمان بر چهار پایه: توکل بر خداوند واگذاردن امر خود به وی خشنودی به خواسته و حکم خداوند و تسلیم برای خداونداستواراست].

با توکلی که سالک کوی حق در پرتوایمانش به دست آورده است هرگز برای غیر حق زانوی غم بغل نمی کند اندوه بیهوده نمی خورد و بهر کار دنیایش دوراندیش نمی شود. بر حکم حق معترض نیست از محنت آرزوها و ملامت دیدگاهها واز توجه به وساوس واسباب آزاداست.

بدین گونه است که رهنورد وادی تربیت در پناه ایمان و توکلی که دارد مسیر متلاطم و پر خطر شدن را بی نگرانی و آسیب پذیری طی می کند.

۳-اطاعت بی چون و چرااز قوانین الهی

دیگراز نشانه های ایمان (که آن نیز شرط اساسی در پیمایش راه سعادت و گواهی بر صدق ایمان به عنوان پشتوانه اخلاق است تسلیمی است بی چون و چرا

در برابر خداوند متعال و دستورات وی. زیرا روح اسلام و ایمان تسلیم و سر تعظیم به امر و حکم الهی فرود آوردن است چنانکه حضرت امیرالمومنین ( ع ) می فرماید:.

اجدرالاشیاء بصدق الایمان الرضا والتسلیم ۳۳. رساترین و شایسته ترین چیزها بر راستی و درستی ایمان رضا و تسلیم است.

و در سویدای قلب مطیع اراده و مشیت الهی گشتن و با جان و دل حکم خدا را پذیرفتن است.

در دایره قسمت ما نقطه تسلیمیمتوفرمایی لطف آنچه تواندیشی حکم آنچهنیست فکر خود و رای خود در عالم رندیکفراست دراین مذهب خودبینی و خودرایی

اگراین حالت در جان سعادت جو و طالب تربیت الهی پیدا نشود جز زحمتی بیهوده ادعائی ناصواب و فرجامی بی حاصل چیزی در چهره وی خوانده نمی شود. لذا با داشتن ایمان راه خود را می یابد و سرانجام خود را بهره دار می کند. در برابر خداوند همواره و همه گونه تسلیم می شود اگر چه عقل از پذیرش چنین تسلیمی (در همه ابعاد) خوشایند نباشد و ذهن از تحلیل و فلسفه یابی آن ناتوان ماند و پذیرشش بر وهم دشوار آید. تسلیمی که در برابر پیش آمدها دارد کاستی نمی گیرد اگر چه آن پیش آمداز مقیاس آدمی بیرون باشد.

در پرتوایمان است که ادب جوی سعادت خواه هرگونه اعمال نظر شخصی توجیه روشنفکری بهانه مقدس مابی و یا هر تحلیل خطی را در برابر اطاعت ازامر خداوند کن