پاورپوینت کامل اندیشه جامعه مطلوب از دیدگاه قرآن ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل اندیشه جامعه مطلوب از دیدگاه قرآن ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل اندیشه جامعه مطلوب از دیدگاه قرآن ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل اندیشه جامعه مطلوب از دیدگاه قرآن ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

۱۱۴

جامعه ها و تمدّن های بشری دارای مسایل و موضوعات بی شمار، ابعاد متنوع و جنبه ها
وجلوه های گوناگونی هستند، و این ویژگی از تنوّع و چندگانگی ابعاد بسیار پیچیده وجود انسان
ودنیای پر اسرار و تماشایی و زندگی تفکرانگیز او سرچشمه می گیرد.

این مسایل، از موضوعات بلند و سرنوشت ساز فراطبیعی و حقایق معنوی آغاز می شود و تا
واقعیّت های محسوس و ملموسی چون: اقتصاد، سیاست، مدیریت، تربیت، هنر، فرهنگ،
امنیّت، آزادی، عدالت، دفاع، برابری، حقّ زندگی، ساعات فراغت، ورزش، تفریح و بهداشت و…
ومسایلی که علوم و فلسفه های رنگارنگ و روش های دیروز و امروز بشری، پس از قرن ها تلاش
وتفکّر و ژرف نگری و ژرف اندیشی هنوز نتوانسته اند برای انبوهی از آن ها پاسخ صحیح و راه حلّ
انسانی و اسلامی بیابند، گسترش پیدا می کند.

جامعه انسانی اسلام

جامعه و تمدّن و دنیای دل انگیز و مورد نظر قرآن نیز، انسانی است و بسان دیگر جامعه ها
وتمدّن ها دارای همین مسایل بی شمار و ابعاد متنوّع و جنبه های گوناگونی است و هر بُعد
وجلوه ای از این مجموعه ـ که نام آن را جامعه می نامند ـ افزون بر جنبه های مشترک دیگر
جامعه ها و تمدّن های انسانی، شرایط و ویژگی های خود را دارد.

جامعه مطلوب و مورد نظر قرآن، جامعه بینش و اندیشه و فرهنگ است.

جامعه باور و عقیده به حقایق و واقعیت های جهان هستی است.

جامعه گرایش و ایمان آگاهانه و مسئولانه است.

جامعه پرستش و نیایش و زیباترین جلوه های عشق به سرچشمه جمال و کمال است.

جامعه اخلاص و ارزش های والای انسانی و اخلاقی است.

جامعه حق جو، حق طلب، حق محور، حق گرا و رعایت کننده حقوق انسان و مهر به مردم
است.

جامعه قانون گرا، قانون مدار و فرمان بردار مقررات و قوانین عادلانه و بشردوستانه است.

جامعه اصلاح طلبان، اصلاح شدگان، اصلاح پذیران، و اصلاح گران راستین و هماره است.

جامعه مشورت و مشارکت و حاکمیت بر سر نوشت است.

جامعه نظارت بر روند کارها و دلیل و برهان خواهی و چون و چرا و محاسبه از خود،
امانت داران و برگزیدگان و مدیران خویش است.

جامعه تنوع، تکثر، چندصدایی، تشکیلات، نهادهای مدنی، تشکل های خیرخواه،
انجمن های دفاع از حقوق بشر، و جامعه تنوع احزاب، مطبوعات زنده و پویا و شجاع، رسانه های
خبری و اطلاع رسانی بالنده، مستقل، متنوع، راستگو، روشن اندیش، و درست کردار برای
نظارت بر روند جامعه و تاریخ و بینش ها، گرایش ها و عملکردهاست.

جامعه آزادی بیان و قلم، نقد و روشنگری، دلیل خواهی و چون و چرا، سنجش و مقایسه
دیدگاه ها و گزینش بهترین هاست.

جامعه روشنفکران، نو اندیشان، فرهیختگان، دانشوران، و ارج گزاران به قلم و نویسندگان
وفرهنگ سازان و فرهنگبانان و صاحب نظران است.

جامعه منطق و سخن، اندیشه و گفت و گو، قلم و بیان، خرد و عاطفه، مهر و گذشت، عدل
وانصاف است.

جامعه جست وجوگر و کنجکاو، خلاّق و مبتکر، جامعه دلیل و برهان و بسیار فراتر از
بت سازی از چهره ها و دنباله روی از آنان و کیش شخصیت است.

جامعه تعادل و توازن و دوری از افراط و تفریط و اسراف و تبذیر است.

جامعه مدیریّت و تدبیر، نظم و تشکیلات مترقّی و پیشرفته و مردمی و انسانی است.

جامعه عدالت، آزادی، امنیّت، هدف های والا و بهروزی و بهسازی است.

جامعه اقتصاد و شکوفایی اقتصادی و برخورداری و غنا و بی نیازی است.

جامعه دانش و صنعت، کشف نیروهای طبیعت و استخدام و بهره وری توانمندانه از آن ها در
راه تعالی و توسعه و بالندگی است.

جامعه تربیت، سازندگی، تزکیه، برازندگی فکری، فرهنگی، اخلاقی، فردی، خانوادگی،
اجتماعی و سیاسی است.

جامعه بهداشت جسمی و روانی، پاکیزگی درون و برون، آراستگی ظاهری و باطنی
وزیباسازی زمین و زمان است.

جامعه عمران و آبادانی، رفاه و سازندگی عصرها و نسل هاست.

جامعه ای است که رابطه اش با آفریدگار و تدبیرگر امور هستی بر اساس آگاهی و ایمان
وعشق، با خویشتن بر اساس خودسازی و آراستگی به ارزش ها و جمال و کمال معنوی، با طبیعت
بر اساس آبادانی و بهره وری به عنوان وسیله رشد و نردبان کمال، و با همنوع بر اساس عدالت
واحسان، مهر و بشردوستی، مردم خواهی و رعایت حقوق انسان ها و بسیار فراتر از آن، و آن گاه در
هر چهار محور بر اساس رعایت حقوق و مهر و ایثار عمل می کند. راستی که به دور از هر نوع شعار
و مبالغه و گزافه گویی جامعه مطلوب و آرمانی قرآن ـ نه مسلمانان ـ جامعه ای است شایسته
ودوست داشتنی و انسانی و جای زندگی و بهشت نیک بختی و آزادگی و امنیت و بسان دنیایی
آکنده از گل ها و لاله ها با رنگ های متنوع و عطرها و خواص مختلف است.

جامعه ای است با ویژگی های انسانی به مفهوم حقیقی و آزادمنشانه و مترقی آن، در قلمرو
بینش، گرایش، کنش، و هدف.

واژه جامعه و مفهوم علمی آن

واژه دلپذیر و آشنای «جامعه» ـ که مرادف آن، در فرهنگ جدید عرب «مجتمع» می باشد ـ از مادّه
وریشه جمع است و معنی آن در فرهنگ واژه شناسان عبارت است از گردآوردن، فراهم ساختن،
فراهم نمودن و برهم افزودن، و هنگامی که در قالب اسم فاعل آن، یعنی «جامعه» ظهور و بروز
می نماید، به مفهوم گردآورنده، فراهم سازنده، دربرگیرنده و بر هم افزاینده آمده است.

در مفهوم لغوی و عرفی این واژه آشنا و پرماجرا، به ظاهر نقطه ابهام و ناشناخته ای به چشم
نمی خورد، اما معنی اصطلاحی و علمی آن با ابهام ها و مشکلات بسیاری همراه است؛ چرا که واژه
«جامعه» از کلّی ترین و پرابهام ترین واژه ها در میان دانشمندان جامعه شناس است و به تنهایی
دربرگیرنده ابتدایی ترین، ساده ترین و عقب مانده ترین، تا پیشرفته ترین و مترقّی ترین
جامعه هاست و کاربرد آن نیز رفته رفته تا جایی گسترش یافته است که به جای ملّت، کشور
وتمدّن نیز به کار می رود و با این واژه ها هم معنا و هم ردیف است.(۱)

جامعه در ترازوی تعریف

تعریف ساده و سربسته و کلّی از جامعه، کار ممکن و آسانی است، امّا اختلاف دیدگاه دانشمندان
علوم اجتماعی نسبت به ماهیت جامعه و نیز تفاوت دیدگاه های آنان در قیدها و ویژگی های مورد
نیاز در تحقق یک جامعه، باعث اختلاف و ابهام بسیار در تعریف و وصف و مفهوم جامعه شده، و در
نتیجه، تعریف های گوناگونی از سوی جامعه شناسان رسیده است؛ برای نمونه:

۱ـ برخی دیدگاه ها در جامعه شناسی، جامعه را همانند پدیده فیزیکی و مرکب طبیعی(۲)
ارزیابی کرده و بر این باورند که: انسان، ملکول جامعه است و پیوستگی و گرایش به جمع، تجلّی
قانون جاذبه عمومی در زندگی اجتماعی است؛ به همین جهت انسان در زندگی، ناگزیر به نزدیک
شدن به همانندهای خود است.

۲ـ برخی دیدگاه ها، جامعه را همانند «ارگانیسم» و موجود زنده ای ـ که دارای همه خصایص
زنده است ـ نگریسته و می گویند: جامعه، موجود زنده ای است که دارای تمام خصایص «موجود
زنده»، همانند: تکثیر، رشد، سوخت و ساز و مرگ و حیات می باشد.(۳)

۳ـ دیدگاه دیگری، «جامعه» را تنها مجموعه ای از انبوه انسان های گردآمده و به هم پیوسته
ارزیابی می کند و می گوید: جامعه، بر آمده از انبوه افرادی است که بر اثر سُنن و آداب و رسوم
وشیوه های زندگی و فرهنگ مشترک به هم پیوسته اند.(۴)

۴ـ دیدگاه دیگر در جامعه شناسی، جامعه را به صورت واقعیتی اصیل می نگرد و می گوید:
جامعه، موجود زنده ای است که دارای حیات خاصّی است و نمی توان آن را صرف گرد آمدن ساده
اجزای خود دانست؛ بلکه دارای روح و وجدان ویژه ای است که افراد را به یکدیگر پیوند می دهد.
روح افراد در اثر به هم پیوستن و در هم رفتن و به هم آمیختن، به موجودی هستی می بخشد که
اگر بخواهیم، می توانیم آن را موجود روانی بنامیم… .(۵)

۵ـ در کتاب جامعه شناسی از جامعه این گونه تعریف شده است: «جامعه» به گروهی از مردم
گفته می شود، که به صورت مشترک زندگی می کنند و می کوشند تا به اتفاق، وسایل و امکانات
زندگی خویش را تأمین کنند و نسل خود را ادامه دهند.(۶)

وی سپس تعریف یکی از جامعه شناسان را آورده است که می گوید: جامعه به گروهی از
مردم گفته می شود، که برای نیل به هدفی «جامعه شمول» یا عام المنفعه در حال تعاون
وهمکاری است.(۷)

۶ـ «ساموئل کنیگ» پس از آوردن تعریف های متعدد از جامعه شناسان در مورد جامعه،
نوشته است:

«شاید برای تصریح بیشتر این دیدگاه های متنوع، بتوان گفت که: جامعه گروهی از
مردم هستند، که بر اثر سنت ها، عادت ها، آداب و رسوم و شیوه زندگی همانند
وفرهنگ مشترک، به یکدیگر پیوسته و هر یک چنین احساس می کند که به آن گروه
تعلق خاطر و پیوند دارد.»

بر این باور شاید بتوان در جملاتی کوتاه و فشرده، جامعه را بدین صورت تعریف کرد:

۷ـ جامعه، مجموعه ای از افراد انسانی است که با نظام و آداب و سُنن و قوانین خاصّی به
یکدیگر پیوند خورده، و زندگی نظام اند و دسته جمعی دارند.(۸) به عبارت دیگر، جامعه عبارت
است از مجموعه ای از انسان ها که در چنبر جبر یک سلسله نیازها و تحت نفوذ یک سلسله باورها
و آرمان ها در یکدیگر ادغام شده و در یک زندگی مشترک غوطه ورند.

این تعریف ها از جامعه، صرف نظر از تفاوت و تضادّ دیدگاه ها، هیچ کدام تعریف دقیق
وجامعی از جامعه به دست نمی دهد، بلکه به نظر ما هر کدام نوعی جامعه زیستی را، ـ که برخی از
جانداران نیز به طور غریزی از آن برخوردارند و در برابر جامعه فرهنگی و فکری و انسانی است ـ
انعکاس می بخشد؛ در حالی که به باور ما، تعریف از جامعه انسانی باید چگونگی روابط انسانی
ونوع آن، انتخابی بودن راه و رسم زندگی گروهی و شیوه ها و اشتراک در آرمان ها و هدف ها
وسرنوشت ها و تمایز آن با زندگی فردی را انعکاس بخشد، به همین جهت ما این تعریف را
می پسندیم:

«جامعه، انبوهی از انسان ها هستند که در چهارچوب قوانین و شیوه های خاصّ
وآرمان وهدف انتخابی خویش، به هم پیوند داده شده و با نوعی نظام و حکومت
واستقلال با هم زندگی گروهی داشته و دارای سرنوشت مشترک اند.»

با این بیان، جامعه در برابر فرد، و زندگی اجتماعی، در برابر زندگی انفرادی است و ملاک
ومشخّصات زندگی اجتماعی عبارت است از: نظام و برنامه حکومت و آداب و سنن، تقسیم کارها
و مدیریّت ها، توزیع برخورداری ها و محرومیّت ها، تعاون و همکاری، تلاش مشترک به منظور
نبرد با مشکلات و برداشتن بار از دوش همنوعان از یک سو، و از دیگر سو عبارت است از
همسویی در هدف، اشتراک در سرنوشت و احساس مسؤولیّت و حقوق متقابل. این ها از
مهم ترین ویژگی های اجتماعی است که ما را در تعریف جامعه و شناخت آن یاری می کند.

ضرورت و اهمیّت شناخت جامعه

همان گونه که شناخت درست و همه جانبه ابعاد وجود انسان، کلید خودسازی و نردبان اوج
گرفتن به پرفرازترین قلّه سعادت و سلامت و کمال و جمال و رشد و رستگاری است، شناخت
همه جانبه و درست جامعه نیز، پیش از ورود به مسایل اجتماعی و تلاش های اصلاحی
وسازندگی و دخالت در مهندسی و مدیریت جامعه، شرط اساسی کامیابی و موفقیّت در زندگی
فرهنگی و برنامه های تربیتی، اجتماعی و سیاسی است.

به همین دلیل است که از دیرباز در کنار رشته های گوناگون علمی همچون: زیست شناسی،
علوم پزشکی، روان شناسی، ادبیّات و علوم انسانی، الهیّات، فلسفه، تاریخ، حقوق و اخلاق،
شناخت علمی جامعه نیز به دست متفکّران و جامعه شناسان و اصلاح گران تأسیس شده است؛
چرا که ساختن جامعه مترقّی و آراستگی آن به ارزش های مادّی و معنوی و مجهّز ساختن آن به
راز و رمز صعود و تعالی و شکوفایی و ماندگاری و پیراستگی اش از آفت های گوناگون، همه و همه
در گرو شناخت صحیح و علمی جامعه است و هرگز با سلیقه های سنگواره ای، تجربه های شخصی
سودمند و موفق و حتی تجربه های خانوادگی و گروهی نمی توان بسنده کرد و جامعه را به غرقاب
بدبختی و فروپاشی سوق داد.

قرآن و دسته های بیست گانه آیات در مورد شناخت جامعه

قرآن، پیام خدا به انسان است و برنامه نیک بختی فرد، خانواده و جامعه؛ از این رو، هم به شناخت
فرد بهای بسیاری می دهد و هم به شناخت جامعه و مسایل و روابط و مناسبات اجتماعی.

این حقیقت ظریف و سرنوشت ساز از انبوه آیاتی دریافت می شود که به نوعی از جامعه
سخن به میان آورده است. این آیات به دسته های متنوّعی قابل تقسیم و بررسی است که در این
جا تنها به دسته های گوناگون آن ها اشاره می شود:

۱ـ گروه نخست آیاتی است که از آفرینش و فرود نخستین انسان و تشکیل نخستین جامعه
کوچک بر روی این سیاره خاکی و آموزش او و نسل وی، و نیز درگیری در میان برخی از اعضای آن
جامعه کوچک گزارش می دهد.(۹)

۲ـ آیاتی که تاریخ زندگی و مبارزات قهرمانانه فکری، عقیدتی و اجتماعی پیام آوران بزرگ
و تاریخ سازان و جامعه پردازان و اصلاحگران بزرگ و آگاه و بشردوستی را ترسیم می کند که نقش
مهمّی در تمدّن و ترقّی انسان ها و تحوّل مطلوب جامعه ها داشته اند؛ پیام آوران بزرگی چون: نوح،
ابراهیم، شعیب، هود، صالح، سلیمان، داوود، موسی، عیسی و محمّد صلی الله علیه و آله وسلم .

این گروه از آیات را، در کران تا کران قرآن، از جمله در سوره های انبیاء، طه، مؤمنون، شعراء،
قصص و… به فراوانی می توان دید و درس ها گرفت.

۳ـ آیاتی که از شرایط اجتماعی و سیاسی و فکری و عقیدتی و اقتصادی نامطلوب
جامعه های مشخّصی سخن دارد؛ از جامعه هایی چون: جامعه عصر نوح، جامعه عصر هود، جامعه
عصر صالح، جامعه عصر لوط، جامعه عصر فرعون، جامعه بنی اسرائیل، جامعه قریش و… و نیز از
علل سقوط آن ها درس های عبرت انگیز و عبرت آموز و بسیار آموزنده و اوج بخشی می دهد.

۴ـ آیاتی که از برخی جامعه ها و تمدّن ها، همچون: تمدّن «سبأ» و راز و رمز ترقّی و شکوفایی
و علل نزول و سقوط و غروب غم بار آن ها پیام دارد.(۱۰)

۵ـ آیاتی که سیمای پیشوایان نور، ویژگی های آن ها، نقش سازنده آنان را در افکندن طرح
جامعه ها و تمدّن های خردورز، دانش دوست، جامعه های باز، آزاد، شایسته و در خور شأن انسان
و شیوه و برنامه انسانی و رفتار و کردار آزادمنشانه آنان را ترسیم می کند.(۱۱)

۶ـ آیاتی که چهره نفرت انگیز سردمداران ستم، نقش تخریبی آنان را در تحمیل آفت های
مرگبار انحصار و استبداد و اختناق و خودسری به جامعه ها، به هیچ انگاشتن مردم و پایمال
ساختن حقوق و آزادی و امنیت آنان و آن گاه ره آورد شوم این سیاست را ـ که انهدام جامعه ها
وتمدّن ها و سقوط سلسله ها و هلاکت ملّت ها در گذر تاریخ بوده است ـ نشان می دهد و درس ها
می آموزد و عبرت ها می انگیزد.(۱۲)

۷ـ آیاتی که در آن ها واژه هایی هم معنی و مترادف با واژه جامعه به کار رفته است؛ واژه هایی
همانند : قوم، شعب، قبیله، قبائل، ناس ، اُناس، اُمّت، ملّت، طائفه، قریه و…

۸ـ آیاتی که انسان ها را به جهانگردی، هجرت و سیاحت علمی، شناخت آثار و بقایای
جامعه های گذشته و درس آموزی از سرنوشت آن ها دعوت می کند.(۱۳)

۹ـ آیاتی که گروه ها و دسته های متعدّدی را با صفات و ویژگی هایشان نشان می دهد؛
گروه هایی چون: مؤمنان، راستگویان، پارسایان، پرواپیشگان، هجرت کنندگان، دعوت گران به
ارزش ها، هشداردهندگان از ضدّارزش ها، یاد آورندگان هماره خدا یا ذاکران، فروتنان،
فراموش کنندگان خدا، اعراض کنندگان از حق، دروغ پردازان، منافقان، غافلان، گمراهان،
اسراف کاران، تجاوزکاران، افراط کاران، تفریط کاران، امّت معتدل، و دیگر گروه های جامعه، که
شناخت آن ها و ویژگی ها و منطق و بینش و روش های آنان در راه زندگی، ما را در شناخت جامعه
و برنامه ریزی و اداره موفق آن یاری می کند.

۱۰ـ آیاتی که از گرایش اجتماعی انسان سخن دارد.(۱۴)

۱۱ـ آیاتی که از قانونمندی سیر جامعه و حرکت تاریخ پیام دارد و پندار موهوم تصادف
واتفاق و شانس و اقبال را در فراز و فرودها و ظهور و سقوط جامعه ها و فروپاشی نظام ها
وحکومت ها نفی می کند.(۱۵)

۱۲ـ آیاتی که از سنّت های تاریخی و قوانین حاکم بر جامعه و تاریخ خبر می دهد.(۱۶)

۱۳ـ آیاتی که راز و رمز صعودها و شکوفایی های جامعه ها و تمدّن ها و عوامل مهمّ و اساسی
رشد و ترقی آن ها را ترسیم می کند؛ عواملی چون: جهان بینی صحیح و ایمان عمیق، دانش
وفرهنگ، پروا از قانون شکنی یا تقوا و اخلاص و راستی، تلاش و عمل شایسته، همگرایی
ویکپارچگی، عدالت و دادگری، آزادی و آزادگی، امنیّت فردی، اجتماعی، سیاسی و …، برابری
وبرادری، فضای باز و توسعه همه جانبه و احساس مسؤولیّت اجتماعی، اندیشه امانت
وامانت داری در اداره امور، مشارکت ملی و مشورت خواهی و مشورت دهی، یا مدیریت باخرد
وتجربه جمعی، نقد خواهی، نظارت پذیری و محاسبه جویی صادقانه قدرت و … .

۱۴ـ آیاتی که عوامل سقوط و عقب ماندگی جامعه هارا نشان می دهد.

۱۵ـ آیاتی که به سیر و سیاحت در زمین و زمان، به جهانگردی و نگرش عبرت آموز
ومحقّقانه به آثار و اسناد بر جای مانده از قرون و اعصار و جامعه ها و تمدّن ها فرا می خواند، تا
انسان از سویی با این گردش و سیاحت علمی، ارزش های فرهنگی و فکری جامعه ها را نقل
وانتقال دهد و از دیگر سو بر تجربه خویش بیفزاید. از اسرار آفرینش آگاهی بیشتری یابد و از
سقوط تمدّن های فاسد و ستمکار و رژیم های خودکامه و نقدناپذیر عبرت ها گیرد.(۱۷)

۱۶ـ انبوه آیاتی که از جامعه کوچک خانه و خانواده سخن دارد؛ از فرمان تشکیل آن، از
وظایف و حقوق متقابل اعضای آن، از اخلاق انسانی حاکم بر آن، از تدابیر شایسته واساسی برای
استحکام و پایداری آن، و در صورت بروز کشمکش، از چگونگی رفع و حلّ آن و نیز از چگونگی
تربیت نسل شایسته و عدالتخواه و آزادمنش در آن.

بیشتر این دسته از آیات را می توان در سوره های بقره، نساء، نور، مؤمنون، احزاب، طلاق
وتحریم جست وجو و بررسی کرد.

۱۷ـ آیاتی که از روابط عادلانه و انسانی میان برادران و خواهران حقیقی و دینی پیام دارد.(۱۸)

۱۸ـ آیاتی که روابط، مناسبات، حقوق، و وظایف متقابل خویشاوندان را ترسیم می کند
ومسایلی همچون رعایت حال ارحام، صله رحم، هشدار از قطع رحم، مهر به آنان، احسان به آنان،
ادای حقوق آنان، انفاق به آنان و هشدار از پایمال کردن حقوق و حرمت آنان سخن دارد.(۱۹)

۱۹ـ آیاتی که از چگونگی رابطه با همسایگان دور و نزدیک سخن می گوید.(۲۰)

۲۰ـ آیاتی که از چگونگی رابطه با محرومان، در راه ماندگان، بینوایان و یتیمان پیام دارد.(۲۱)

۲۱ـ آیاتی که حقوق متقابل جامعه و فرد و مسؤولیّت های هر طرف را ترسیم می کند.

۲۲ـ آیاتی که حقوق متقابل دولت و مردم را بیان می کند.(۲۲)

۲۳ـ آیاتی که زندگی مسالمت آمیز با همنوعان و نیکی به همه ملت ها و جامعه های خواهان
زندگی انسانی، عادلانه و مسالمت آمیز را ترسیم می کند.(۲۳)

* * *

اگر همه این دسته های متنوع آیات از قرآن استخراج شود، حجم عظیمی را تشکیل
می دهد و روشن است که تحلیل و تفسیر و تأویل آن ها به وسیله اندیشه های باز و آگاه، ما را در
شناخت جامعه ها، راز و رمز ظهورها و سقوط ها و ساختن جامعه ای آباد و آزاد، توسعه یافته،
پیشرفته و مترقی، مردمی و شایسته سالار و بامعنویت، جامعه ای تضمین کننده حقوق بشر،
دنیایی مطلوب و مورد نظر قرآن و عترت یاری می کند.

عوامل سازنده شخصیّت

شخصیّت هر انسانی که مورد نظاره و مطالعه پژوهشگرانه و محقّقانه شما قرار می گیرد، ساخته
وپرداخته یک عامل و یک قالب نیست، بلکه محصول عوامل متعدّدی است که دست به دست هم
داده و آن شخصیّت پویا و مثبت، یا منفی و مخرّب و ناموفّق را پدید آورده اند؛ عوامل مهمّ
وسرنوشت سازی چون: عامل سرشت و طبیعت انسان، عامل وراثت، عامل تغذیه جسم، عامل
تغذیه روح و خرد و عواطف، عامل خانه و خانواده و تربیت، عامل فرهنگ و نظامِ آموزشی، عامل
رفاقت و هم نشینی و گروه، عامل حکومت و آداب و رسوم و مذهب و …، عامل محیط طبیعی، اراده
تاریخ ساز و تحوّل آفرین انسان، و شاید از همه بیشتر و شدیدتر و کارسازتر، محیط اجتماعی به
مفهوم جامع و کامل آن، که از خانه تا جامعه و جهانی که انسان در آن زندگی می کند، همه را شامل
می شود.

از این زاویه است که اهمیت شناخت جامعه و نقش سرنوشت ساز آن روشن می شود و نیز
زیبایی و ضرورت اندیشه جامعه سالم و مطلوب برای داشتن و ساختن دنیای آباد و آزاد
وبرخوردار از امنیت و رفاه و تضمین گر حقوق و کرامت انسان و پاک و پاکیزه از بلای استبداد
وفساد نمایان می گردد.

شخصیّت چندبُعدی انسان

بی تردید انسان علاوه بر بُعد فردی و زندگی شخصی اش، موجودی جامعه گرا و اجتماعی است. از
آغازین روزهای زندگی خویش، راه را برای زندگی با جامعه آغاز می کند و به تدریج به جامعه
ومحیط اجتماعی ـ که بوستان رشد وبستر تکامل وآموزش وپرورش وشکوفایی شخصّت وهویّت
اوست ـ گام می سپارد ودر آن جاست که ساخته وپرداخته وشکوفا می شود و به گل و میوه
می نشیند.

محیط و جامعه به مفهوم کامل آن، در او اثر می نهد و در حدّ بسیاری شخصیّت فکری
وعقیدتی، اخلاقی وانسانی، روانی و عاطفی، اجتماعی وسیاسی… او را می سازد و او نیز گاه در
جامعه اثر می گذارد و گاه آن را دگرگون می سازد و با اراده قاطع و تاریخ ساز خویش جامعه ومحیط
را گاه به راه دلخواه خویش می برد.(۲۴) درست همان گونه که در پرتو آگاهی و پنجه نیرومند اندیشه
ودانش و به برکت اراده ای استوار می تواند محیط طبیعی را دگرگون سازد.

اثرگزاری جامعه بر فرد

با این بیان جامعه تنها عامل سازنده و پردازنده شخصیّت انسان نیست و عوامل مؤثّر و پرتوان
دیگری چون: سرشت و طبیعت، عامل وراثت و اراده فعال و آزاد و تاریخ ساز انسان را به هیچ وجه
نباید از نظر دور داشت؛ امّا واقعیّت این است که فرد بر اثر زندگی اجتماعی، سخت تحت تأثیر
ونفوذ عمیق و همه جانبه جامعه قرار می گیرد و در همه ابعاد حیات از محیط اجتماعی اثر
می پذیرد و شرایط و وضعیّت جامعه و محیطی که فرد در آن دیده به جهان می گشاید و رشد
می یابد، پدیدآورنده شیوه های عمل و عکس العمل، آرا و دیدگاه ها، علوم و اندیشه ها، شکل گیری
خودآگاهی و سازمان دهنده جهت گیری های اوست.

فرد چنان تحت تأثیر جامعه و جوّ غالب قرار می گیرد که در همه ابعاد بــینش، گـرایش،
عواطف، جهت گیری ها و مهرورزی و بی مهری ها ازجامعه خط می گیرد و نه تنها شایستگی
وناشایستگی دیگران، که شخصیّت خویش را نیز ناخودآگاه بر اثر قضاوت جامعه ارزیابی می کند
وهمه را در آیینه جامعه نظاره می نماید.

برای دریافت درست این اثرگذاری عمیق جامعه در فرد کافی است که انسان صفات
وویژگی های خویشتن و موضع گیری و رفتار خود نسبت به دیگران را فهرست نماید و پس از آن با
تعمّق و انصاف در آن بنگرد، آن گاه درخواهد یافت که کدامین آن ها از عینک و موضع جامعه
وکدام یک از موضع عمیق و اساسی و مستقلّ خویش است، که تازه آن ها را هم به نوعی از جامعه
گرفته است.

راه های اثرگذاری

جامعه و عوامل گوناگون اجتماعی از دو شاهراه وسیع و دو کانال عظیم به سوی فرد سرازیر
می گردد و در شکل گیری اندیشه، عقیده و رفتار او به شدّت اثر می گذارد و به تدریج بذر
ارزش های مورد نظر خویش را در مزرعه وجود فرد افشانده و آن ها را به شکوفه و گل و میوه
می نشاند و فرد را به رنگ دلخواه و راه و رسم مورد نظر خویش سوق داده و آن گونه که می خواهد
او را می پرورد. این دو کانال عظیم عبارت اند از: روابط گوناگون اجتماعی از یک سو، و از دگرسو
باورهای مشترک حاکم بر جامعه.

۱ـ روابط گوناگون اجتماعی

منظور از روابط گوناگون اجتماعی، جاذبه ها و کشش هایی است که در میان برخی از انسان های
هر جامعه با برخی دیگر وجود دارد و همین ها کانال وسیع و گسترده ای برای اثرگذاری جامعه در
فرد است. روابطی همانند: روابط دوستانه اعضای یک خانواده، روابط صمیمانه میان
خویشاوندان و بستگان، روابط مودّت آمیز میان دوستان و آشنایان، صفای حاکم بر روابط استاد
وشاگرد و مرید با مراد، جاذبه شخصیّت های اخلاقی، اجتماعی، سیاسی، علمی، فرهنگی،
هنری، دینی، حقوقی و… در میان پیروان خویش.

رابطه الگوهای پذیرفته شده جامعه با الگوپذیران، و عوامل دیگری نظیر: شرایط
منطقه ای، جغرافیایی، خانوادگی، برخورداری ها یا محرومیّت های ظاهری و باطنی، پیوند با
عقیده و مذهبی خاصّ، گرایش های سیاسی، داشتن ارزش های انسانی و اخلاقی یا فقدان آن ها
و…این ها همه از ارتباطات اجتماعی محسوب می گردند و جامعه و محیط اجتماعی از این راه ها به
شدّت در فرد و شکل دادن بینش و گرایش و عملکرد او اثر می گذارد.

۲ـ باورهای مشترک

هر جامعه و تمدّنی دارای بینش و گرایش و ارزش ها و مقرّرات خویش است. این ها هستند که از
سویی خطوط زندگی جامعه را ترسیم می کنند و از دگرسو معیار و میزان سنجش درستی ها
ونادرستی ها شناخته می شوند. از سویی رفتار و عملکرد فرد به وسیله این معیارها سنجیده
می شود و بر اساس آن ها مورد قضاوت قرار می گیرد و از دگرسو، این مجموعه فرهنگ و سنن ملّی
و مذهبی از چنان عمق و ارج و اصالت و قداستی برخودار است که از نسلی به نسل دیگر به ارمغان
می رسد و فرد هنوز دیده به جهان نگشوده، این مجموعه ارزش ها و اندیشه ها حضور دارند وآماده
هستند تا او را بر اساس طرح و مدل و برنامه خویش شکل داده و شخصیّت او را آن گونه که
می خواهند، بسازند.

۳ـ آرمان ها و هدف ها…

هر جامعه ای دارای هدف و آرمان است و از کرانه های دور تاریخ انسان تاکنون جامعه ای بدون
هدف و آرمان بر کره خاکی نزیسته است. تنها چیزی که هست تفاوت و گاه تضادّ آرمان ها
وهدف هاست.

برخی جامعه ها هدف و آرمانشان این جهانی و مادّی است و در اندیشه آب و نان، مسکن
وبهداشت، لذّت جویی و خواسته های جسم اند و اگر هم از ارزش ها و حقوق و مقرّرات دم می زنند،
یا بدان حسّاسیّت نشان می دهند، همه را در خدمت تن می نگرند و برخی دیگر آرمانشان انسانی
و خدایی و این جهانی و آن جهانی است.

اینان هم در اندیشه دنیای شایسته و مطلوب وارزش های مادّی و غنا و بی نیازی اند و هم در
اندیشه توحیدگرایی، تقواپیشگی، عدالت، آزادگی به مفهوم راستین آن، تا ارزش های مادّی
ونیروی جسمی تحت حاکمیّت خرد و اندیشه باشند وانسان از ظلمات به سوی نور و از استبداد
وحقارت دنباله روی و واپسگرایی به اوج آزادی وشکوه و استقلال و ابتکار پر کشد؛ و این آرمان
مشترک جامعه نیز کانال دیگری در اثرگذاری جامعه ومحیط اجتماعی بر فرد است.

به همین دلیل است که جامعه شناسان و متفکّران بر این اندیشه اند که جامعه از سه شاهراه
مهم: روابط اجتماعی، ایمان و باورهای مشترک، و آرمان واحد فرد را آموزش می دهد، به او الگو
ونمونه ارائه می کند، او را به راه می اندازد، می پرورد و به او شخصیّت و شکل و قواره می بخشد.

آری، بیشترین قسمت شخصیّت فرد ساخته و پرداخته جامعه است، آن هم بیشتر از این
راه ها.

بنابراین، دلسوزان جامعه و دردمندانی