پاورپوینت کامل فهرستی به بلندای تاریخ حدیث;گفتگو با حجه الاسلام والمسلمین علی صدرایی خویی ، مدیر طرح «فهرستگان نسخه های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه» ۸۸ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل فهرستی به بلندای تاریخ حدیث;گفتگو با حجه الاسلام والمسلمین علی صدرایی خویی ، مدیر طرح «فهرستگان نسخه های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه» ۸۸ اسلاید در PowerPoint دارای ۸۸ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل فهرستی به بلندای تاریخ حدیث;گفتگو با حجه الاسلام والمسلمین علی صدرایی خویی ، مدیر طرح «فهرستگان نسخه های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه» ۸۸ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن پاورپوینت کامل فهرستی به بلندای تاریخ حدیث;گفتگو با حجه الاسلام والمسلمین علی صدرایی خویی ، مدیر طرح «فهرستگان نسخه های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه» ۸۸ اسلاید در PowerPoint :

۷

اشاره:

درنگی در میراث گذشته و تتبع در متون و مصادر تاریخی، نمایانگر آن است که عالمان
شیعی، در حفظ و کتابت، تدوین و تبویب، شرح و ترجمه حدیث و نیز در شاخه های مختلف
علوم حدیث (چون رجال و درایه) تلاش های ارزنده ای داشته اند. اما آنچه رهاورد این
کوشش ها بوده و در فهرست نامه ها، بویژه فهرست نامه های نسخ خطی به ثبت رسیده، کامل
نبوده است. مقایسه آمار اصول، نوادر، کتب رجالی و اجازات و… موجود در کتاب هایی
چون «الذریعه» با آنچه اکنون در مجموعه «فهرستگان نسخه های خطی حدیث و علوم حدیث
شیعه» به چاپ رسیده، ضرورت تکمیل فهرست های گذشته را به خوبی نشان می دهد. از
ویژگی های برجسته این مجموعه، جستجو و درج فهرست هایی است که تاکنون به طبع نرسیده
بوده است. از مجموعه «فهرستگان»، هفت جلد منتشر شده و بقیه پروژه در دست انجام است.

مؤلف این اثر، حجه الاسلام والمسلمین علی صدرایی خویی است که با گروهی از
فهرست نگاران و متن پژوهان و نسخه شناسان در پژوهشکده علوم و معارف حدیث، عهده دار
تدوین این طرح هستند.

«فهرستگان» در ششمین دوره کتاب سال حوزه (۱۳۸۳) برگزیده شده و مؤلف آن بارها مورد
قدردانی قرار گرفته است.

معرفی این مجموعه و اطلاع رسانی نسبت به ویژگی ها، ناگفته ها و نکته های اجرای این
طرح، در گفتگوی «محدّث» با آقای صدرایی خویی از نظرتان می گذرد.

ایده تدوین فهرستگان نسخه های خطی چگونه ایجاد شد و ایا چنین الگویی پیشینه داشته و
اگر کار مشابهی در موضوعات دیگر وجود داشته است، بیان فرمایید.

این طرح در سال ۱۳۷۴ در مؤسسه علمی ـ فرهنگی دار الحدیث شکل گرفت. به این ترتیب که
وقتی با آقای مهریزی قرار شد مجموعه «میراث حدیث شیعه» منتشر شود برای مأخذشناسی
این اثر با مشکل مواجه شدیم آن وقت به این فکر افتادیم که فهرست های نسخ خطی را
جستجو کنیم و این کار را در کلّ محدوده نسخه های حدیثی انجام بدهیم؛ چه آنها که
منتشر شده اند و چه آنها که منتشر نشده اند. مؤسسه دار الحدیث هم این طرح را پذیرفت
و به عنوان یک طرح جداگانه در کنار «میراث حدیث شیعه» این کار شروع شد.

الگویی که در موضوعات دیگر وجود داشت، سه طرح بود که اجرا شده بود. یکی با عنوان
«فهرست نسخه های خطی فارسی» با تنظیم آقای احمد منزوی که در شش جلد منتشر شده بود.
دوم، طرحی که در آلمان انجام شد و شامل فهرست نسخه های خطی در حوزه علوم قرآن و
تاریخ بود. سوم، طرح دکتر محمدباقر حجتی در حوزه علوم قرآن که با نام «کشاف
الفهارس» چاپ شد. ما در تدوین این طرح تمام تجارب این دانشمندان بزرگوار را مدنظر
قرار دادیم و از تلاش ها و روش های آنها استفاده کردیم ولی مشخصاً و به طور مستقل
در حوزه حدیث شیعه هیچ کتابی وجود نداشت. البته باید عرض کنم در بعضی از فهرست های
نسخه های خطی به حدیث پرداخته شده بود؛ مثلاً «الذریعه» به شکل پراکنده و نه در یک
کتاب مستقل به این موضوع توجه کرده و یا مدخلی که در فهرست های نسخ خطی آستان قدس
رضوی به نام حدیث وجود دارد. این کارها ما را از کار جدید در این زمینه مستغنی
نمی کرد و جای چنین کاری در حوزه حدیث، واقعاً خالی بود.

به همین جهت این طرح را به مؤسسه دار الحدیث پیشنهاد کردیم که با توجه به اولویت و
ضرورت طرح پذیرفته شد.

از مجموعه «میراث حدیث شیعه» پانزده دفتر منتشر شده. ارتباط مباحث این مجموعه و
«مجموعه فهرستگان نسخ خطی» چگونه است؟ البته فرمودید در ابتدا به خاطر مأخذیابی
مجموعه «میراث» قرار شد که این طرح انجام شود. ایا این دو مجموعه ارتباطات دیگری هم
با هم دارند؟

«فهرستگان»، یک پشتیبان قوی مأخذشناسی برای «میراث حدیث» است. ما الان هم از
اطلاعات «فهرستگان» در انتشار نسخه های خطی «میراث حدیث شیعه» استفاده می کنیم که
با توجه به آماده شدن «فهرستگان»، در تهیه منبع و مواد خام برای «میراث حدیث شیعه»
خیلی پیشرفت کرده ایم. الان دفتر شانزدهم «میراث» زیر چاپ رفته و برای چاپ این
مجموعه تا دفتر چهلم هیچ گونه محدودیت منابع نداریم و این پیشرفت، بیشتر با کمک
«فهرستگان» بوده است. اما اینها طرح های جداگانه هستند و ارتباط چندانی از جهت
مشابهت مطالب ندارند ولی یکی از آنها («فهرستگان») منبع اطلاع رسانی برای دیگری
(«میراث حدیث شیعه») است.

درباره جامعیت «فهرستگان نسخه های خطی» از نظر تاریخی و جغرافیایی تا چه اندازه
است و ایا همه نسخه های خطی قابل دسترسی، در این طرح فهرست شده؟

از نظر جغرافیایی دو محدوده را برای این طرح تعریف کردیم؛ یکی محدوده کتاب خانه های
داخل ایران و دیگر، کتاب خانه های خارج ایران. کتاب خانه های داخل ایران شامل دو
بخش است: کتاب خانه های عمومی و کتاب خانه های شخصی و خصوصی که ما هر دو را در نظر
داشته ایم.

کتاب خانه های داخل ـ اعم از عمومی و خصوصی ـ دو گونه نسخه های خطی دارند: بخشی که
فهرست شده و آن فهرست، منتشر شده و بخشی که فهرست شده، اما هنوز منتشر نشده. بخشی
که اصلاً فهرست نشده، به طور قطع از محدوده طرح ما خارج است؛ زیرا ما توانایی،
امکانات و نیرویی که برای فهرست کردن نسخه ها لازم است، نداریم؛ پس ما طرحمان را در
محدوده فهرست های منتشر شده و نیز فهرست های نوشته شده که منتشر نشده، سامان دادیم.

در حوزه کتاب خانه های خارج از کشور نیز، فهرست ها را تهیه کرده ایم که قسمتی از آن
فیش نویسی شده (حدود ۳۰ درصد) و با عنایتی که بخصوص مسئولان دار الحدیث به این طرح
داشتند و بخشی از خریدشان را در نمایشگاه های داخلی یا خارجی به فهرست های نسخه های
خطی اختصاص داده و می دهند، منبع غنی فهرست ها را فراهم کرده ایم که حدود پانصد جلد
است و به عنوان ماده خام استفاده می شود.

آماری هم خدمتتان عرض کنم. در این فهرستگان، ما از ۳۵ فهرست استفاده کردیم که تا
زمان تنظیم کتاب، منتشر نشده بود و این یکی از امتیازهای مهم «فهرستگان» است.

تعداد کتاب خانه هایی که از فهرست های آنها استفاده کرده ایم، ۱۸۵ مورد ـ اعم از
عمومی و خصوصی ـ است که شامل ۱۱۱ عنوان فهرست می شود و با محاسبه تعداد مجلدات هر
عنوان، در کل، از حدود ۳۵۰ جلد فهرست، فقط در محدوده کتاب خانه های داخل کشور
استفاده کردیم.

اما از نظر محدوده زمانی. می دانید که ایران از نظر انتشار نسخه های خطی در رده اول
قرار دارد و هر سال شاهد انتشار حدود بیست تا سی جلد کتاب در این زمینه هستیم. برای
این که محدوده کار ما مشخص شود، سال ۱۳۸۰ را مبنا قرار دادیم؛ یعنی فهرست هایی که
تا این سال نوشته شده را ـ چه منتشر شده و چه منتشر نشده و ما به آنها دسترسی داریم
ـ ملاک و اساس کار قرار دادیم و بنا بر این گذاشتیم که فهرست های سال های بعد از آن
را در طرحی به عنوان مستدرک، به مجموعه ملحق کنیم.

عنوان این کتاب، «فهرستگان نسخه های خطی حدیث و علوم حدیث شیعه» ذکر شده، ایا این
اثر صرفاً آثار حدیث شیعه را در بر می گیرد یا این که به آثار اهل سنّت هم اشاره
شده و آنها را هم در برمی گیرد؟

به نکته خوبی اشاره کردید. ما در حین بررسی فهارس، مخصوصاً در کتاب خانه های ایران،
به این نکته پی بردیم که یک تعامل خیلی جدّی بین دانشمندان شیعه و دانشمندان اهل
سنّت و آثار آنها بوده؛ به همین جهت ما متوجه شدیم که آثار مهمی از دانشمندان اهل
سنّت در کتاب خانه های عمومی و شخصی دانشمندان شیعه نگه داری می شود که بخشی از
اینها در سال های متمادی در تملک عالمان شیعه بوده و ابتدایشان دست خط عالمان شیعه
موجود است. حتی برای بعضی ها حاشیه نوشته اند و در برخی، اجازات عالمان شیعی هم هست
که این، توجه عالمان شیعی به آثار اهل سنّت را نشان می دهد؛ یعنی درست است که این
نسخه ها تألیف دانشمندان اهل سنّت است ولی با تاریخ حدیث شیعه و محدثان شیعه ارتباط
داشته است و خصوصاً این که الآن در کتاب خانه های عالمان شیعی موجود است. ما برای
این که این گنجینه از دسترس دانشمندان و حدیث شناسان به دور نماند، بعد از هر
موضوعی، یک ملحق اضافه کردیم که مخصوص آثار دانشمندان اهل سنّت است؛ مثلاً ذیل
درایه، ملحقی بنام درایه اهل سنّت آوردیم و در بخش رجال شیعه، ملحق رجال اهل سنّت
را درج کردیم و در این کار، ما کتاب ها را شناسایی کردیم، اما چون اصل طرح با عنوان
حدیث و علوم حدیث شیعه بود، اینها را با نام ملحق ذکر کردیم.

و قرار نیست که این عنوان، تغییر کند؟

نه، قرار نیست که عنوان تغییر بکند؛ بخصوص با توجه به فراوانی کتاب های شیعی در
داخل ایران، عراق و سایر کشورها. اما اهل سنّت برای کتاب های خودشان فهرست تهیه
کرده اند و لزومی ندارد که ما برای حدیث اهل سنّت فهرستی تنظیم کنیم؛ مثلاً سه جلد
از فهرست «شامل» که در اردن تنظیم شده، مخصوص علوم حدیث و چند جلد هم ویژه علوم
قرآن است. آنچه تا الان در دسترس محققان نبوده، فهرست های کتاب خانه های داخل ایران
بوده که اهل سنّت هم اینها را در آثار و کتاب خانه هایشان نیاورده اند. ما برای این
که این خلأ را پر کنیم، اصل را بر آثار شیعی و آنچه از آثار اهل سنّت که در
کتاب خانه های ایران وجود دارد، قرار دادیم.

برای شناسایی فهرست نسخه هایی که در کتاب خانه های خارج از کشور وجود داشته، غیر از
خرید نسخه های خطی در نمایشگاه های داخل و خارج، ایا روش های دیگری هم داشته اید
(مثل حضور در آن مراکز یا استفاده از اینترنت)؟

بله. منابعی که ما در معرفی نسخه های خطی شیعی حدیثی موجود در کتاب خانه های خارج
در اختیار داریم، اولاً فهرست های چاپ شده است که عرض کردیم مسئولان دار الحدیث با
عنایتی که به طرح «فهرستگان» دارند حتّی بدون این که بعضی از ما مطلع بشویم
فهرست ها را تهیه کردند و یکی از اقدامات آنها شرکت در نمایشگاه های کتاب و تهیه
فهرست هاست. ما از جهت تهیه فهرست ها مشکلی نداریم. ابزارهای جدید مثل اینترنت خیلی
کمک می کند؛ چون الان بسیاری از کتاب خانه های خارج، مثل کتاب خانه های الازهر و
ترکیه و کتاب خانه های اروپایی، پایگاه دارند و اطلاعاتشان را عرضه کردند. ما از
این بخش هم در تحقیقاتمان استفاده خواهیم کرد و در محدوده طرح ما هست. مشکلاتی که
ما در سفر به خارج از کشور داریم، یکی مشکل تنوع زبانی این نسخه هاست که هر کشوری
قطعاً فهرست خودش را به زبان کشورش منتشر کرده؛ مثلاً در کشور آلمان، فهرست
کتاب خانه های ملّی، به زبان آلمانی است یا فهرست کتاب خانه ملی پاریس به زبان
فرانسوی است و همین طور کشورهای دیگر. تنوع زبانی برای ما مشکلی است و ما به بعضی
از زبان ها هیچ شناختی نداریم. مثلاً در مورد فهرست های روسی، ما الان متخصصی که هم
کتاب شناس و هم مسلط به این زبان باشد شاید کم داشته باشیم؛ بنابراین ما گفتیم
اولاً فهرست هایی که به زبان فارسی، عربی، انگلیسی، اردو و ترکی هست استخراج کنیم.
در خصوص زبان های دیگر هم باید برنامه ریزی کنیم و برای هر فهرستی متخصص پیدا کنیم
و منتظر فاز بعدی باشیم. در نشستی که با مسئولان دار الحدیث داشتیم به همین نتیجه
رسیدیم. مشکل دوم در محدوده کتاب خانه های خارجی این است که چون فهرست نویس های این
کتاب خانه ها با آثار شیعی آشنایی کامل نداشته اند، معرفی کاملی از آثار شیعی به
دست نداده اند؛ مثلاً من فهرستی از یک کشور عربی دیدم که در معرفی «نهج البلاغه»
نوشته بود: «کتابی در حدیث» که اگر این فهرست، یک خطِ آغاز «نهج البلاغه» را نقل
نکرده بود، شناسایی این کتاب برایمان امکان نداشت. این است که متأسفانه اغلب
معرفی های فهرست ها به اندازه کافی نیست که بتواند ما را به هدفمان برساند. مشکل
بزرگ تر هم که باید با یک برنامه ریزی و عزم ملّی و فرهنگی در ایران رفع شود این
است که خیلی از کشورهای خارجی که میراث عظیمی از نسخه های خطی را در اختیار دارند،
نسبت به معرفی کتاب های فارسی و شیعی، انگیزه و انرژی لازم را، آن گونه که برای
مآخذ خودشان دارند، ندارند همچنان که در اینجا مثلاً معرفی آثار انگلیسی در این
کتاب خانه ها برای ما اولویت دست اول نیست. این باعث شده که خیلی از آثار شیعی با
نسخه فارسی به بوته فراموشی سپرده شود و در گوشه کتاب خانه باقی بماند و دور از
دسترس دیگران باشد. ای بسا آثار و نفایسی که ما واقعاً در به در دنبالشان می گردیم
و در فرهنگ ما تأثیرگذار است. اخیراً دو فهرست در این زمینه منتشر شده؛ یکی که آقای
ایرج افشار منتشر کرده «فهرست نسخه های خطی کتاب خانه های اتریش» است. شما ملاحظه
بفرمایید که با تلاش این محقق، چقدر نسخه های منحصر به فرد در حوزه فرهنگ فارسی
معرّفی شده که آنها انگیزه آنچنانی برای معرفی اینها نداشتند. یک سری هم خود ما
منتشر کردیم که درباره نسخه های خطی انستیتو نسخه های خطی عشق آباد ترکمنستان شامل
حدود پانصد نسخه فارسی است. چه گنجینه های گران بها و گهرباری که آنجا هست و دور از
دسترس محققان ماست. نه تنها در بخش مخطوطات، حتّی در بخش مطبوعات و چاپ شده ها، چه
بسا کتاب هایی که در سال های قبل در حوزه های کشورهای آسیای میانه، اروپا، هند و
مصر، منتشر شده؛ مثلاً کتاب شیعی به فارسی یا عربی بوده که الان حتی نسخه ای از چاپ
شده اش را هم نداریم؛ یعنی نسخه چاپی آن برای ما از نسخه خطی هم ارزشمندتر است و
این یک عزم ملی می خواهد که یک عده فهرست نگاران، با حوصله و تجربه کافی
مساعدت هایی داشته باشند، با رایزنی های فرهنگی ما هماهنگی شود که اینها مشخصاً
بتوانند حداقل از کتاب خانه های مهم مثل کتاب خانه عاصفیه هند که آثار شیعی فر