پاورپوینت کامل بررسی مفهوم «احسان» و «محسنین» در قرآن کریم ۸۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل بررسی مفهوم «احسان» و «محسنین» در قرآن کریم ۸۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۸۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل بررسی مفهوم «احسان» و «محسنین» در قرآن کریم ۸۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن پاورپوینت کامل بررسی مفهوم «احسان» و «محسنین» در قرآن کریم ۸۰ اسلاید در PowerPoint :

۲۰

چکیده:

واژه «احسان» از ریشه «حُسن» به معنای زیبایی و نیکی می باشد که در قرآن در سه معنا
به کار رفته است: ۱ـ تفضّل و نیکی به دیگران، ۲ـ انجام و سر و سامان دادن به امور
و کارها به وجه نیکو و کامل، ۳ـ انجام اعمال و رفتار صالح. احسان در این کاربرد
تقریباً مترادف با تقوا و پرهیزکاری است.

از بررسی موارد کاربرد واژه «محسن» و مشتقاتش در قرآن، استفاده می شود که این واژه
دارای دو معنی و کاربرد است: ۱ـ نیکی و خیر رساننده به دیگران، ۲ـ انجام دهنده
اعمال و رفتارهای صالح و نیک. مقام محسنان در این کاربرد از برخی مقامات متقیان
برتر است، و به طور کلی این واژه در این معنی و کاربرد خود بیشتر به کسانی اطلاق
شده که از ایمانی راسخ و ثبات قدم در راه ایمان و انجام تکالیف الهی برخوردار
بوده اند.

مقدمه:

از واژه ها و مفاهیمی که در قرآن کریم به صورت فراوان به کار رفته، واژه «احسان» و
«محسنین» است، تا حدّی که از مشتقات ریشه اصلی این واژه (ح ـ س ـ ن) جمعاً ۱۹۴
کلمه در قالب ۲۸ ریخت و صورت، به کار رفته است. کلمه «احسان» با مشتقاتش، ۳۴بار و
واژه «محسن» با مشتقاتش ۳۹ بار در قرآن کریم آمده است.[۱]

توجه به این مسئله نظر هر قرآن پژوهی را جلب می کند که این واژه را مورد دقت و
بررسی قرار دهد، تا مفهوم یا مفاهیم و وجوهی که در آن استعمال شده اند را دریابد.
لیکن از آنجا که بررسی کلیه مشتقات واژه «حسن» کاری گسترده است، از میان این
واژه ها، دو واژه «احسان» و «محسن» با مشتقاتشان را، به خاطر اهمیت و بار معنایی
بسیار چشمگیری که دارند و می توانند ما را با برخی از رفتارها و اوصاف مؤمنان و
بندگان خوب خدا به صورت دقیق تر آشنا کنند، مورد بررسی قرار می دهیم. به ویژه
اینکه ملاحظه می کنیم خداوند در قرآن کریم بارها با تعبیر «ان الله یحبّ المحسنین»
مورد محبت الهی بودن «محسنان» را بیان می دارد و نیز با این وصف و عنوان پیامبران
بزرگ خود، مانند نوح(ع) و ابراهیم(ع) را توصیف کرده است.

بررسی ریشه لغوی واژه ها:

واژه «احسان» و «محسنین» از ریشه «حُسن» است. لغت شناس معروف، ابن فارس، درباره
معنی «حُسن» می نویسد: «الحاء و السین و النون، اصل واحد، فالحُسن ضد القُبح»؛ این
واژه ریشه تک معنایی دارد، و به معنای ضد و مخالف زشتی است».[۲]

البته ضد و مخالف زشتی ممکن است هر یک از معانی زیبایی و یا نیکی باشد، و در نتیجه
واژه حسن در هر یک از «جمال و زیبایی» و «خوبی و نیکی» قابل کاربرد و اطلاق است.
همچنان که در قاموس قرآن به مطلب فوق تصریح شده است: «حُسن بر وزن قفل، زیبایی،
نیکویی، هر دو این معنی در قرآن یافت می شود، مثل «و لا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ
مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلا مَا مَلَکَتْ یَمِینُکَ وَکَانَ
اللَّهُ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ رَقِیبًا [۳]؛ و نه تو را است که آنها را به همسران
دیگر عوض کنی، اگر چه «زیبایی» ایشان تو را به شگفت آورد.» و مانند: « وَوَصَّیْنَا
الإنْسَانَ بِوَالِدَیْهِ حُسْنًا[۴]؛ انسان را نسبت به پدر و مادرش به نیکی سفارش
کرده ایم»[۵] تعریفی که راغب اصفهانی از واژه «حَسَن» ارائه می دهد نیز مؤید مطلب
فوق می باشد؛ ایشان می نویسد: «الحَسَن عباره عن کل مبهج مرغوب فیه؛ حَسَن عبارت
است از هر چیز بهجت آفرین و شادی بخش که مورد رغبت و آرزو باشد»،[۶] زیرا بدیهی است
که امر خوشایند شامل هر یک از «زیبایی» و «نیکی» می گردد.

البته نویسنده کتاب لغت قاموس به یکی از دو کاربرد «حُسن» دقیقاً اشاره کرده و آن
را به زیبایی معنا نموده است: «الحُسن الجمال». علاوه بر دو آیه ای که پیش تر
درباره کاربرد واژه «حُسن» در هر یک از زیبایی و نیکی بیان شده، شاید بتوان ادعا
نمود که واژه «حَسَن» که در آیه ۳۷ سوره آل عمران دو بار آمده، هر کدام در یکی از
دو معنای مذکور به کار رفته است، نخست در معنی «نیکو» و سپس در معنی «زیبا»: «
فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا؛ پس
پذیرفتش خدا پذیرفتنی نیکو و رویانیدش روئیدنی زیبا». آیه فوق درباره حضرت مریم و
تولد او و پذیرش و پرورشش از سوی خداوند می باشد. در کتاب «مفاهیم اخلاقی ـ دینی در
قرآن مجید» در این باره آمده است. باید خاطرنشان ساخت که در این آیه، حَسَن دو بار
و به توالی آمده است؛ در بار اول معنای آن رفتار «نوازشگرانه و نیکویی» است که
خداوند نسبت به حضرت مریم نشان می دهد. و در بار دوم پرورش «تندرستانه» او را تا
زمانی که زنی زیبا شود، متبادر ذهن می سازد».[۷]

اگر چه این احتمال که واژه مذکور در «أنبتها نباتاً حسناً» به معنی پرورش نیکوی
اخلاقی و روحانی مریم باشد بسیار قوی به نظر می رسد، همچنان که دیدگاه بسیاری از
مفسران از جمله علامه طباطبایی در «المیزان»[۸] و نویسندگان تفسیر نمونه، همین
احتمال است. در تفسیر نمونه آمده است: «تعبیر انبات» یعنی «رویانیدن» در مورد پرورش
مریم، اشاره به جنبه های تکامل معنوی و روحانی و اخلاقی مریم است[۹]»

مفهوم احسان

با توجه به بررسی موارد استعمال کلمه «احسان» در قرآن کریم، چنین به نظر می رسد که
این کلمه دارای معانی کاربردی زیر است:

۱ـ خوبی و نیکی به دیگران

همچنانکه در قرآن آمده است: «وَإِذْ أَخَذْنَا مِیثَاقَ بَنِی إِسْرَائِیلَ لا
تَعْبُدُونَ إِلا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا وَذِی الْقُرْبَی
وَالْیَتَامَی وَالْمَسَاکِینِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا[۱۰]؛ یاد کنید که از
بنی اسرائیل پیمان گرفتیم که جز خداوند را نپرستید و به پدر و مادر و خویشاوندان و
یتیمان و بینوایان نیکی کنید و با مردم به زبان خوش سخن بگویید[۱۱] و در سوره
الرحمن آمده است: « هَلْ جَزَاءُ الإحْسَانِ إِلا الإحْسَانُ [۱۲]؛ آیا جزای
نیکوکاری، جز نیکوکاری است؟» البته در آیه فوق کلمه احسان دو بار و به توالی به
کار رفته است. بار اول احسان به معنی مطلق رفتار نیک انجام دادن است. که در آینده
از آن بحث خواهیم کرد.

در بار دوم، احسان در همین معنا و مفهومی به کار رفته است که در اینجا در صدد بیانش
هستیم، یعنی انعام و نیکی به غیر، به همین جهت برخی از مفسران به استناد همین آیه،
گفته اند پاداش الهی در قیامت بیش از عمل انسان در دنیا خواهد بود؛ زیرا تفاوت عدل
و احسان این است که در عدل جزا و پاداش به اندازه عمل است، اما در احسان، پاداش و
جزا بیش از عمل و رفتار است؛ همچنان که راغب اصفهانی در این باره می نویسد: «احسان
چیزی برتر از عدالت است، زیرا عدالت این است که انسان، آنچه بر عهده اوست را
انجام بدهد، و آنچه متعلق به اوست را بگیرد، ولی احسان این است که انسان بیش از
آنچه وظیفه اوست انجام دهد و کمتر از آنچه حق او است را بگیرد.»[۱۳]

همچنین حضرت علی(ع) در نهج البلاغه درباره تفاوت رعایت عدل با رعایت احسان
می فرماید: «العدل الانصاف و الاحسان التفضل؛ عدل رعایت انصاف و احسان انعام و بخشش
است.[۱۴]»

در مورد این صورت از کاربرد احسان، در نهج البلاغه آمده است: «أحسنوا فی عقب غیرکم
تُحفظوا فی عقبکم؛ به بازماندگان دیگران نیکی کنید، تا حرمت بازماندگان شما حفظ
شود.»

۲ـ امر و کاری را به نحو نیکو و کامل انجام دادن

همچنان که در قرآن کریم آمده است: « الَّذِی أَحْسَنَ کُلَّ شَیْءٍ خَلَقَهُ[۱۵]؛
کسی که هر چیز را که آفرید، نیکو آفرید». در تفسیر نمونه درباره معنای آیه فوق آمده
است: «آیه اشاره ای به نظام احسن آفرینش به طور عموم و سرآغازی برای بیان خلقت
انسان و مراحل تکامل او به طور خصوص است، «الذی أحسن کلّ شیءٍ خَلَقَه» و به هر
چیز نیاز داشت داد، و به تعبیر دیگر بنای کاخ عظیم خلقت بر «نظام أحسن» یعنی بر
چنان نظامی استوار است که از آن کامل تر تصور نمی شود».[۱۶]

در آیه ای دیگر خداوند می فرماید: « الطَّلاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ
أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسَانٍ [۱۷]؛ طلاق دو بار است پس از آن یا باید او را به طور
شایسته[همسر خود] نگاه داشت، یا به نیکی رها کرد». منظور از «تسریح به احسان» یعنی
رها کردن زن به نحو شایسته و نیکو انجام گیرد و همراه با اذیت و آزار نباشد، و به
عبارت روشن تر، این کار به نحو احسن و خوب انجام گیرد. همچنان که در تفسیر نمونه
آمده است: «همان طور که رجوع و نگاهداری زن قید «معروف» دارد یعنی رجوع و نگاهداری
باید بر اساس صفا و صمیمیت باشد، جدایی هم مقید به احسان است یعنی تفرقه و جدایی
باید از هر گونه امر ناپسندی مانند انتقام جویی و ابراز خشم و کینه خالی باشد»[۱۸]

واژه احسان در همین معنا و کاربرد در نهج البلاغه نیز به کار رفته است: «قیمه کلّ
امریء ما یُحسنُه؛ ارزش هر انسانی به اندازه امور و کارهایی است که آنها را به نحو
نیکویی انجام می دهد»[۱۹] در این کلام مقدار و ارزش هر انسانی، هم سنگ تخصص و مهارت
و دانایی او بر انجام درست و نیکوی امور و کارها، شمرده شده است، که از آن اهمیت
دانایی و تخصص و مهارت و آگاهی به انجام امور در انسان ها استفاده می شود. شاید به
خاطر وجود همین نکته در عبارت فوق باشد که سید رضی جمع آوری کننده نهج البلاغه بعد
از نقل عبارت بالا، می نویسد: «و هی الکلمه التی لا تصاب لها قیمه و لا توزن بها
حکمه و لا تقرن إلیها کلمه؛ این از کلماتی است که قیمتی برای آن تصور نمی شود و هیچ
حکمتی هم سنگ آن نبوده و هیچ سخنی والایی آن را ندارد.»

و نیز در نهج البلاغه آمده است: «و أحسنوا تلاوته، فإنّه أنفع القصص؛ قرآن را نیکو
تلاوت کنید که سود بخش ترین سخن هاست.»[۲۰]

۳ـ انجام کارهای نیک و رفتار صالح

همچنان که در قرآن کریم آمده است: « قُلْ یَا عِبَادِ الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا
رَبَّکُمْ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا فِی هَذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَهٌ[۲۱]؛ بگو ای
بندگان مومن از پروردگارتان پروا کنید، برای کسانی که در این دنیا نیکی کنند [و
اعمال صالح انجام دهند] پاداش نیکو است». در این آیه «احسان » در مورد انجام اعمال
نیکو و صالح و بروز رفتارهای شایسته به کار رفته است. و در سوره انعام آمده است:
«ثُمَّ آتَیْنَا مُوسَی الْکِتَابَ تَمَامًا عَلَی الَّذِی أَحْسَنَ؛[۲۲] باری به
موسی کتاب آسمانی دادیم، برای اینکه نعمت را بر کسی که نیکی [و اعمال و رفتار صالح]
انجام داده بود…». در این آیه اعطای کتاب آسمانی به خاطر انجام اعمال و رفتار نیک
و صالح از سوی حضرت موسی یا کلیه پیروان او (بنابر اختلاف تفاسیر) ذکر شده است.[۲۳]

البته روشن است که نیکی و انعام و تفضل به غیر، که یکی از معانی کاربردی احسان است
و قبلاً از آن بحث شد، از جهت اینکه به خودی خود یک کار خوب و نیک و رفتاری صالح
محسوب می شود، داخل در محدوده این معنی سوم بوده و این معنای از احسان شامل آن نیز
می شود.

در کتاب «مفاهیم اخلاقی ـ دینی قرآن مجید» در این باره چنین آمده است: «فعل أحسن»
که مصدر آن «احسان» است، یکی از اصطلاحات اخلاقی اساسی در قرآن می باشد، عموماً
معنای آن «نیکی کردن» است، اما در کاربرد عملی قرآن، این واژه عمدتاً به دو نوع
ویژه از «نیکی» اطلاق می شود: تقوا و پرهیزکاری نسبت به خداوند و همه اعمال انسانی
که از آن سرچشمه می گیرد و اعمالی که محرک آن روح حِلم است».[۲۴]

سپس با ذکر قسمتی از این آیه: « مَنْ یَتَّقِ وَیَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا
یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ[۲۵]؛ هر کس پروا و شکیبایی پیشه کند، خداوند پاداش
نیکوکاران را فرو نمی گذارد» اطلاق اول را توضیح می دهد که: «باید خاطر نشان ساخت
که در اینجا محتوای معنایی احسان به تقوا و صبر تعریف شده است که هر دوی آنها از
خاصه های انسان مؤمن است.»[۲۶]؛ نویسنده سپس با ذکر آیه «وَسَارِعُوا إِلَی
مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَجَنَّهٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالأرْضُ أُعِدَّتْ
لِلْمُتَّقِینَ *الَّذِینَ یُنْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ
وَالْکَاظِمِینَ الْغَیْظَ وَالْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ یُحِبُّ
الْمُحْسِنِینَ[۲۷]؛ و برای نیل به آمرزش پروردگارتان و بهشتی که پهنای آن هم چند
آسمان ها و زمین است و برای پرهیزکاران آماده شده است، بشتابید* کسانی که در راحت و
رنج انفاق می کنند و خشم خود را فرو می خورند و از مردمان در می گذرند و خداوند
نیکوکاران را دوست دارد»، معنی دوم را توضیح می دهد و می نویسد: «کسی که همیشه
خواهان دستگیری از مستمندان