پاورپوینت کامل نگاهی کوتاه به حج ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل نگاهی کوتاه به حج ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل نگاهی کوتاه به حج ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل نگاهی کوتاه به حج ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

۱۵

حکمت پاره ای از مناسک حج

مـدخــل

در ترتیب متداول ابواب فقه، حج به عنوان پنجمین باب و یا رکن پنجم از ابواب و ارکان فروع احکام اسلام به شمار است، و باید هر فرد مسلمان در صورت دارا بودن استطاعت، حداقل یکبار این فریضه بزرگ را به جای آورده و در این گردهم آیی ـ که همه منافع فردی، سیاسی، دینی و دنیوی امت اسلامی را می تواند ضمانت کند ـ شرکت جوید. و مستطیعان و توانمندان در مال و بدن می باید با در پیش گرفتن چنین سفری پربار، مراتب طاعت خود را اعلام نموده و به این آوای الهی پاسخ مثبت دهند؛ که فرموده است:

«ولِلّهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ البَیْتِ مَن ِاْستَطاع اِلَیْهِ سَبیلاً»۱

و خدای راست بر مردم، عزم زیارت و دیدار خانه اش، هر که را توان آن باشد به سوی آن راه می برد.

چنانکه در حدیث آمده:

«و هذا بَیْتٌ استَعْبَدَ اللّهُ بِه خَلْقَهُ لِیَخْتَبِرَ طاعَتَهُمْ فی اِتیانِه، فَحَثّهُمْ عَلی تَعْظیمِهِ و زیارَتِهِ»:

این خانه ای که خلق را از رهگذران به عبادت فرا خواند تا طاعت آنانرا درآمدن به این مساجد بیازماید، لذا آنان را به بزرگداشت این خانه واداشته است۲

پیداست که استطاعت به مفهوم درخواست طاعت و فرمانبرداری است، گویا چنان است که نفس از رهگذر قدرت و توانمندی، خواهان طاعت برای خویشتن است۳ و می خواهد محیط خود را برابر خویش مطیع و رام گرداند؛ لیکن چنین نفسی که جویای طاعت پدیده های پیرامون خود می باشد به انجام مناسکی فرا خوانده می شود که طی آن قدرت و توان بی کران خدای مقتدر را باز یابد و به عجز و ناتوانی خویش واقف گشته و به جای آنکه به پیشه را مگری خود تداوم بخشد خویشتن را به طاعت از خدا مأنوس سازد و دریابد توانی را که در خود احساس می کند نه از آن خود او است؛ بلکه از آن خدایی است که همه توانها و توانمندیها به او باز می گردد؛ چون «لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم»: (تمام بازگشتها از گناه و همه توانمندیها در طاعت فقط به مدد الهی صورت می پذیرد).

با توجه به همین نکته است که می توانیم درست مفهوم «وللّه علی النّاس» : را باز یابیم مبنی بر اینکه زیارت خانه خدا، حقی است واجب بر ذمه مردم که نمی توان از ادای این حق سر باز زد؛۴ چون آدمی برای خود از خود چیزی ندارد، پس به حکم وظیفه باید از اعطای این قدرت، سپاس به عمل آورده و به مدد آن به طاعت از این فرمان برخیزد، و سفری را که به سان سفر آخرت است در پیش گیرد، و خود را در صحنه قیامت بیابد که در آنجا احدی را جز خدای واحد، حکومت و فرمانی نشاید:

«المُلْکُ یَوْمئِذٍ لِلّهِ یحکم بینهُمْ…»۵

«در آن روز فرمان، خدای را است که میان آنها حکم می راند.»

«…لِمَنِ المُلْکُ الیَوْمَ لِلّهِ الواحِدِ القهار»۶

«در آنروز، فرمانروایی از آن کیست؟ از آن خدای یگانه چیره و فرو گیرنده است.»

در چنین روزی همه استطاعتها از میان برخیزد، و راهی جز طاعت از فرمان خدا نیابند، حتی استطاعت خاکساری و آسانترین خضوع بر گنهکاران ناممکن می گردد:

«یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ ساقٍ وَیُدْ عَونَ اِلَی السُّجُودِ فَلا یَسْتَطیعُونَ»:

«روزی که شدائد و سختیها در آن پدیدار می گردد، و آنان را به سجده فرا می خوانند؛ لیکن به خاطر هول انگیز بودن چنان روزی، حتی توانشان را در چنین کاری رام و آسان از دست می نهند.»

سفر حج با آمادگیهای و دشواریهای مربوط به آن، شباهت فراوانی با سفر آخرت دارد و باید از رهگذر آن عبرتها برای سفر به سوی جهان دیگر اندوخت، و از طریق آن حیثیت و آبرویی در پیشگاه خداوند به دست آورد. امام راحل ـ قدس سره الشریف ـ در توصیه خود به حجاج بیت الله الحرام می فرمود:

«…باید متوجه اعمال خودتان باشید، پاسداری از خودتان بکنید، و این سفر را سفر «الی الله» حساب کنید، و بدانید که با این سفر ممکن است یک آبروی بسیار زیاد پیش خدای تبارک و تعالی پیدا کنید، و ممکن است خدای نخواسته سقوط کنید.»

گذری سریع بر مراسم حج

«بدانکه این سفر حج بر مثال سفر آخرت نهادند، و هر چه در سفر آخرت پیش آید ـ از احوال و اهوال مرگ و رستاخیز ـ نمودگار آن در این سفر پدید کردند تا دانایان و زیرکان چون این سفر پیش گیرند به هر چه رسند و هر چه کنند منازل و مقامات آن راه آخرت یاد کنند و عبرت گیرند، و زاد و ساز آن به دست آرند که صعب تر است و عظیم تر:

تودیع با خانواده و خویشاوندان

چون اهل و عیال و دوستان را وداع کند بداند که این مثال سکرات مرگ است، آن ساعت که بنده در نزع باشد و خویش و پیوند و دوستان گرد وی درآیند و او را وداع کنند.

زاد و توشه

و آنگه زاد سفر از همه نوع ساختن گیرد، و احتیاط در آن به جای آرد تا هر چیزی که به زودی تباه شود بر نگیرد، داند که آن با وی بماند، و زاد بادیه [وفانی] نشاید…

راحله

و آنگه که بر راحله نشیند، مرکب خویش در سفر آخرت ـ که آن را نعش [وتابوت [گویند ـ یاد آورد:

راه پر مخاطره سفر:

و چون عقبه ها و خطرهای بادیه بیند از منکر و نکیر و حیّات و عقارب در گور ـ که شرع از آن نشان داده ـ یاد کند، و به حقیقت داند که از لحد تا حشر بادیه ای عظیم در پیش است که بی بدرقه طاعت، بریدن [و در نوردیدن] آن دشخوار است. اگر در این بادیه بدین آسانی بدرقه به کار است پس در بادیه قیامت ـ بی بدرقه طاعت ـ چون رستگار است.

لبیـک

و آنگه که لبیک گوید به جواب ندای حق تا از ندای قیامت بر اندیشد که فردا به گوش وی خـواهد رسید و نداند که آن ندای سعادت خـواهد بود یا ندای شقاوت، علـی بن الحسین ـ علیهماالسلام ـ در وقت احرام او را دیدند زرد روی و مضطرب و هیچ سخن نمی گفت ، گفتند: چه رسد مهتر دین را ـ که به وقت احرام، لبیک نمی گوید؟ گفت: ترسم اگر گویم لبیک، جواب دهند: «لا لبیک و لا سعدیک» و آنکه گفت: شنیده ام که هر که حج از مال شبهت کند او را گویند: «لا لبیک و لا سعد یک حتی ترد مافی یدک»: (نه آری، مگر آنگاه آنچه را در اختیار خود گرفته ای برگردانی، نظیر این حدیث در بحارالانوار، ج ۴۷،ص ۱۶ آمده است.)

طواف و سعی

و چون طواف و سعی کند قصه وی به قومی بیچارگان ماند که به درگاه ملوک شوند نیازی را و حاجتی را که دارند، و گرد سرای ملک می گردند و اندر میدانِ درِ سرای تردد می کنند، و کسی را می جویند که از بهرایشان شفاعت کند و امید می دارند که مگر ناگاه خود چشم ملک بر ایشان افتد و ببخشاید و کار ایشان سره شود.

وقوف در عرفات:

اما وقوف در عرفه، و آن اجتماع اصناف خلق در آن صحرای عرفات، و آن خروش و تضرع و زاری و گریه ایشان، و آن دعا و ذکر ایشان به زبانهای مختلف به عرصات قیامت ماند که خلایق همه جمع شوند، و هر کس به خود مشغول، در انتظار رد و قبول.

در جمله این مقامات که بر شمردیم هیچ مقام نیست امیدوارتر و رحمت خدا به آن نزدیکتر از آن ساعت که حجاج به عرفات بایستند، در آثار بیارند که:

ـ درهای هفت طارم پیروزه برگشایند آن ساعت.

ـ و ایوان فرادیس اعلی را درها باز نهند.

ـ و جانهای پیغامبران و شهیدان اندر علیین به طرب آرند.

ـ عزیز است آن ساعت، بزرگوار است آن وقت که از شعاع انفاس حجاج و عُمّار روز مدد می خواهد، و از دوست خطاب می آید: «هَلْ مِنْ داعٍ؟ هَلْ مِنْ سائل؟».۷

پس از گذری سریع و سیری اجمالی بر پاره ای از مراسم حج و با رقه هایی از حکمتهای آن، با تفصیلی هر چند گرفتار اجمال، گفتار را پی می گیریم، نخست به بررسی واژه حج پرداخته، آنگاه سوابق تاریخی این مراسم و سپس سر گذشت کعبه و در پی آن حکمتهایی از برخی مراسم حج را به گونه ای فشرده و کوتاه مطالعه می کنیم:

حـج چیست؟

مفهوم لغوی حج:

در فرهنگها و معاجم لغوی، حج به قصد و آهنگ نمودن و روی آوردن به سوی امری مهم تفسیر شده است: «رَجُلُ مَحْجوُج»؛ یعنی مردی که انسان آهنگ او را دارد و مراد و مقصود است، اینکه راه را «مَحجّه» می گویند از آنرواست که انسان با گذر از آن، آهنگ مقصود خود دارد، و حجت و احتجاج نیز از همین باب است.

ازهری می گوید: «اِنَّما سُمَیَّتْ حُجّهً ِلاءنَّها تُحَجُّ، أیْ تُقْصَد؛ لأنّ الْقَصْدَ لَها وَالَیْها»:

«حجت را از آنروی «حجت» گویند چون آدمی بدان روی می آورد و مقصود خود را از آن به دست می آورد؛ زیرا قصد و آهنگ، برای حجت و به سوی آن است.»۸

معنای اصطلاحی حج:

حج اصطلاحا از تناسب و پیوند با مفهوم لغوی آن برخوردار است؛ زیرا حج در اصطلاح به معنی قصد و توجه به خانه خدا در مکه ـ توأم با نیت تقرب به خدا و امتثال امر او ـ است که نوعی از عبادات در اسلام می باشد، و این عبادت با مراسم و مناسک ویژه ای انجام می گیرد.

ابن منظور می گوید: «الحَجُّ: قَصْدُ التَّوُجُهِ اِلَی البَیْتِ بِالاَعْمالِ المَشْروعَهِ فَرْضا وَ سُنَّهً».

«حج،آهنگ توجه و روی آوردن به خانه خدا توأم با اعمالی است که به عنوان اعمال واجب و مستحب از سوی شارع مقرر شده است».

از نظر کسائی میان «حَج» (به فتح حا) و «حِج» به (کسر حا) تفاوتی وجود ندارد؛ اما عده ای می گویند: «حَج» (به فتح حا) آهنگ خانه خدا، و «حِج» به (کسر حا) عمل سنت است؛ و لذا «حِجه» (به کسر حا) به مفهوم سنت استعمال شده است و «ذوالحجه»؛ یعنی ماهی که این سنت در آن انجام می گیرد»۹ سنت نیز به معنی طریق و راه است؛ و چنانچه اشارت رفت راه نیز گذرگاه آهنگ به سوی مقصود می باشد، و در نتیجه «حج» و همه مشتقات آن باید با مفهوم قصد ـ که معنای لغوی حج را تشکیل می دهد ـ در مد نظر باشد. و سر انجام به این نتیجه می رسیم که مفهوم اصطلاحی «حج» با معنی لغوی آن دارای تناسب و خویشاوندی نزدیک می باشد.

پیشینه مراسم حج قبل ازاسلام

بیت عتیق یا کعبه، اولین کانون پرستش توحیدی:

نخستین کانونی که برای پرستش توحیدی در جهان بنا شد، کعبه یا همان خانه ای است که هم اکنون مسلمین در موسم حج بدان روی می آورند:

«اِنَّ اَوِّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِنّاسِ لَلَّذی بِبَکّهَ مُبارَکا وَهُدَیً لِلْعالَمینَ»

«اولین خانه ای که (صرفا برای پرستش خدای یگانه) نهاده شد همان خانه ای است که در مکه بنا شده، خانه ای که مبارک و فرخنده و مایه هدایت برای جهانیان است.»

این خانه که به دست آدم ابوالبشر معماری شده، کانونی توحیدی بوده، و به مرور زمان ـ چنانکه بعدا گزارش خواهیم کرد ـ دگرگونیهایی نه درخور، به کیفیت ادای مراسم پیرامون آن راه یافت.

اصولاً حج ـ به مفهوم زیارت امکنه مخصوص ـ در میان ملل و اقوام مختلف رایج بود، و این امر به منظور تقرب به معبودشان صورت می پذیرفت. حج با چنین مفهومی نموداری کهن از یک نوع مراسم عبادی است که جوامع مختلف آن را به عنوان رمز و اشارتی در تجلیل و بزرگداشت معبود خود انجام می دادند. ملتهای کهن هند و یونان و ایران و مصر و ژاپن و جز آنها دارای معابد و پرستشگاههایی بوده اند که در موسمهای ویژه ای به دیدار آنها ره می سپردند و باید گفت مراسمی که این ملّتها در این معابد اجرا می کردند دگرگونیهایی را تصویر می کند که در مراسم توحیدی مربوط به کعبه یا بیت عتیق پدید آمده بود، و در نتیجه باید گفت مراسمی که در خور توحید بوده و در چنان معابدی اجرا می شده، یادگاری تحول یافته از مراسم توحیدی است که حول بیت عتیق و کعبه انجام می گرفته است. هر ملتی راجع به حج، متناسب با تخیلات و طرز تفکر منطقه ای روشها و کیفیتهای گوناگونی را در انجام مراسم آن در پیش می گرفتند و کانونهایی را بنیاد می کردند؛ آنان حتی گور بزرگان و مقابر و مجسمه ها و بت ها را طوری مورد تکریم قرار می دادند که از نوعی عبودیت و پرستش بازگو می کرد؛ و هر ساله و یا هر چندی یکبار با مناسک خاصی به زیارت آنها می پرداختند، و
روزهایی را که این دیدار را برگزار می کردند «زاد روز» یا «عید» و یا «روز جشن» می نامیدند.

مراسمی که در برخی از اعصار در اینگونه معابد اجرا می شد با توحید سازگار نبود، بلکه آلوده به شرک و بت پرستی برگزار می گردید. مراسم توحیدی حج که از هر گونه شوائب شرک عاری بوده و با شایسته ترین وجه انجام می گرفت و از هر خرافه ای پاکیزه بود از عهد آدم ابوالبشر آغاز شده و دارای سابقه ای دیریه تا زمان حضرت ابراهیم ـ علیه السلام ـ بوده است.

سابقه آئین حج در ادیان آسمانی:

قرآن کریم در پاره ای از موارد به اشارت، و در برخی موارد دیگر به صراحت یاد آور شده است که اکثر مناسک و آئین ها و شعائر اسلامی ـ از قبیل نماز، روزه، زکوه، حج، و امثال آنها دارای سوابقی دیرینه و بسیار طولانی در میان پیروان انبیای سلف و ادیان دیگر آسمانی بوده است اگر چه از لحاظ کیفیت و زمان و موسم برگزاری آنها با آنچه در اسلام پیشنهاد شده متفاوت بوده است.

یکی از عبادات در اسلام عبارت از روزه است و این عبادت طبق بیان قرآن کریم بر پیروان ادیان دیگر نیز مقرر شده بود، و پیروان ادیان دیگر نیز به اجرای این آئین عبادی ـ لیکن با تفاوتهایی ـ موظف بوده اند:

«یا اَیُّهَاالَّذین آمَنوُا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَی الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»۱۰

«ای گروه با ایمان! روزه ـ همچنانکه بر مردمی که پیش از شما به سر می بردند مقرر شده بود ـ بر شما نیز مقرر شده است تا شما تقوا را در پیش گیرید.»

و نیز قرآن کریم اشارت به آن دارد که مناسک و آئین های دیگر برای پیروان ادیان آسمانی پیشین وجود داشته، و مردم خوشتن را موظف به اجرای آن احساس می کرده و بدانها پای بند بوده اند؛ آئینهایی که خداوند متعال آنها را مقرر فرموده بود:

«لِکُلِّ اُمَّهٍ جَعَلْنا مَنْسَکا هُمْ ناسِکُوهُ فَلا یُنازِ عُنَّکَ فِی الاَمْرِ وَادْعُ اِلی رَبَّکَ اِنَّکَ لَعَلی هُدَیً مُستَقیمٍ. وَ اِنْ جادَ لُوکَ فُقُلِ اللُّه اَعْلَمُ بِما تَعْمَلوُنَ»:۱۱

«برای هر امتی آئینی مقرر کردیم که طبق آن عمل کنند؛ لذا نباید با تو در این کار به ستیز برخیزند، و مردم را به سوی پروردگارت فرا خوان؛ زیرا تو تحقیقا به راه راست رهنمون شده ای، اگر با تو به جدال برخیزند و پرخاش کنند بگو خدا به کار شما آگاه تر است.»

اما از آنجا که اسلام دینی جاویدان و ماندگار است، و سر انجام همه پیروان ادیان دیگر ناگزیر باید زیر سایه چنین آئینی کامل احساس امنیت کنند، و درمان همه آلام خود را در آن جستجو نمایند انجام مراسم حج را بر تمام مردم الزامی ساخت (وَلِلَّهِ عَلِی النَّاسِ) تا به این آئین در آیند و همه مستطیعان در بزرگترین گردهم آیی شرکت جویند؛ لذا انجام مراسم حج را به زمان و مکان خاصی محدود ساخت تا پیروان اسلام در یک کانون مشخص و مرکزی مقدس در فرصتی معین فراهم آیند و با هم به تبادل افکار پرداخته و به حل معضلات اجتماعی و سیاسی خویش توفیق یابند.

بنای کعبه

سابقه تاریخی کعبه:

چنانکه قبلاً یاد کردیم خانه خدا در مکه به «بیت عتیق» و کهنترین بنیادی نامبردار است که بنای آن طبق روایات دینی به زمان حضرت آدم ابوالبشر ـ علیه السلام ـ باز می گردد و او بود که پی ریزی کعبه را آغاز کرد.

شرک ستیزی حضرت ابراهیم ـ علیه السلام ـ

در عصر حضرت ابراهیم عقاید و مراسم خرافی و بویژه شرک و بت پرستی رواج گسترده ای در گستره جهان یافت. خداوند متعال ابراهیم ـ علیه السلام ـ را به بت شکنی و نجات دادن مردم از خرافات و رهایی آنان از اعمال بیهوده و ساخته و پرداخته تخیلات و توهمات مأمور ساخت؛ چون مردم از عبادت خدای یگانه روی گردانده، و در مشکلات و حوائج خود به بت ها و بتکده ها پناه می آوردند؛ ابراهیم سوگند یاد کرد که وظیفه الهی خود را در بت شکنی و شرک زدایی آغاز و اجرا نماید:

«وَتَاللَّهِ لاَکیدَنَّ اَصْنامَکُمْ بَعْدَ اَنْ تُوَلُّوا مُدْبِریَن»:۱۲

و سوگند به خدا درباره بتهای شما سخت بیندیشم و برای از میان بردن آنها ـ پس از آنکه از شهر بیرون رفته و بدان پشت کنید ـ چاره سازی کنم .»

آن حضرت به موقع سراغ بتها رفت، و وظیفه خویش را درست به کار بست؛ چنانکه خداوند متعال به این رویداد مهم تاریخی اشاره کرده و فرموده است:

«فَجَعَلَهُمْ جُذا ذا اِلاَّ کَبیرا لَهُمْ لَعَلَّهُمْ اِلَیْه یَرْجِعُونَ»:۱۳

«ابراهیم ـ جزبت بزرگ ـ همه بتها را قطعه قطعه و سرنگون ساخت تا شاید بت پرستان درباره واقعه نابودی بتها به آن بت بزرگ مراجعه کرده و اوضاع نا به سامان بتها را از او بپرسند!»

پیداست که بت را احساس و شعوری نیست تا با او سؤالی در میان گذارند، اما ابراهیـم ـ علیه السلام ـ خواست از این طریق و بطور ضمنی آنان را به جهالتشان آگاه ساخته و هدایتشان کند.

تجدید بنای کعبه:

پس از آنکه ابراهیم توفیق یافت گروه زیادی از مردم را بیدار سازد، و توحید را در افکار آنها نفوذ بخشد از شام؛ یعنی سرزمین آباء و اجداد خویش کوچید، و همراه همسر خود هاجر، و فرزند خویش اسماعیل رهسپار جنوب گشت و به سرزمین حجاز و بیابانی که از مردم بت پرست به دور بوده درآمد تا با آسودگی و آرامش خاطر به مناجات و راز و نیاز با خدای خود سرگرم شود.

وقتی اسماعیل پا به سن گذارد و جوانی کار آمد و تا حدودی کامل شد خداوند متعال ابراهیم ـ علیه السلام ـ را مأمور ساخت پرستشگاهی را با همکاری فرزندش اسماعیل در همین سرزمین بنیاد کند تا مردم پیرامون آن گرد هم آمده و به ذکر و عیادت خدای یکتا بپردازند:

«وَ اِذْ یَرْفَعُ اِبْراهیمُ القَواعِدَ مِنَ الَبیْتِ وَ اِسْمعیلَ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا اِنَّکَ اَنْتَ السَّمیعُ العَلیمُ»:۱۴

«به یاد آور زمانی را که ابراهیم با همکاری اسماعیل ستونهای خانه خدا را بر می افراشتند (و به خدا عرضه می داشتند): پرودگارا از ما بپذیر که تو شنوای دانایی.»

ابراهیم و فرزندش موظف گشتند این خانه را از هر گونه پلیدیهای مادی و معنوی پاکیزه سازند:

«وَعَهِدْ نا اِلی اِبراهیمَ وَ اِسْمعیلَ اَنْ طَهِّرا بَیْتی لِلطّائفینَ والْعاکِفینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ».۱۵

«و به ابراهیم و (فرزندش) اسماعیل سپردیم که خانه مرا برای طواف کنندگان و معتکفان. وکوع کنندگان سجده گذار پاکیزه نگاه دارید.»

و همانگونه که قرآن کریم یادآور شده ابراهیم را فرمان رسید که مردم را به حج خانه خدا فرا خواند تا از هر ناحیه و منطقه، سواره بر هر وسیله و مرکب و یا پیاده به این خانه روی آورند:

«وَاَذِّنْ فی النّاس بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجالاً وَ علی کُلِّ ضامِرٍ یَأتینَ مَنْ کُلِّ حَجٍ عَمیقٍ»:۱۶

«و در میان مردم برای حج گزاران بانگ بر آور که پیاده و سواره بر هر شتر لاغر از هر دره ژرفی به سوی تو آیند.»

بازسازی مراسم حج ابراهیمی پس از دگرگونی:

ابراهیم در انجام مأموریت خویش موفق و کامیاب گشت، و مردم را به سوی این کانون جلب کرد، و خاندان خود را نیز در آنجا قبلاً سُکنی داد که همزمان با دعوت مردم به حج، در آنجا مقیم بوده اند. مردم در این زمان مراسم حج را طبق دستور الهی با مناسکی درست برگزار می کردند که آئین پاک و یکتاپرستی را کاملاً ترسیم می کرد و کمترین شائبه شرک در آن دیده نمی شد.

ولی در طول قرنها دگرگونیهایی در انجام مناسک حج پدید آمد، و بسیاری از مراسم و شعائر الهی ـ که از زمان حضرت ابراهیم ـ علیه السلام ـ رایج و معمول بود نابسامان گشته و مسائلی در امر حج راه یافت که آلوده به شرک می نمود:

عربهای قبل از اسلام بتهایی به دیوار کعبه آویختند، و به جای خدا به بتها پناه می جستند، و آنها را وسائطی برای قرب به خدا بر می شمردند، و قربانیها برای آنها پیشکش می کردند. تا اینکه سر انجام مناسک حج را با هوسها و موهومات در آمیختند، و با بدنی برهنه به طواف می پرداختند، و در حالی که دست به دست هم می دادندصفیر و نعره و فریادهای مهمل سر می دادند، و کف زنان گرد خانه خدا به گردش در می آمدند. خداوند در قرآن کریم در مقام انتقاد از این راه و رسم جاهلی در انجام مراسم حج ـ که آلوده به هوس و شرک بوده ـ می فرماید:

«وَ ما کانَ صَلوتُهُمْ عِنْدالبَیْتِ اِلاّ مُکاءً وَ تَصْدِیَهً»:۱۷

«عبادت و نماز مردم جاهلی در کنار خانه خدا جز فریاد و دست به هم کوبیدن چیز دیگری نبود.»

حتی عده ای از عربهای جاهلی به خاطر تکبر از وقوف در عرفات خودداری می کردند و نمی خواستند همراه توده مردم به این وظیفه قیام کنند و با این برخورد منفی به برتری کاذب و تفوق موهوم خود تظاهر می کردند، و نمی خواستند در سطح عموم و توده مردم قرار گیرند، و زیر سایه یک قانون و یک ضابطه با همه مردم به سر برند، در یک کانون با شرایط یکنواخت با مردم باشند.

ملل و اقوام دیگر نیز قبل از اسلام، خرافات و شرک و موهومات را به مراسم حج راه دادند که اسلام با همه آنها به مبارزه برخاست، و حج ابراهیمی را با وضع شایسته ای تجدید کرده و بتهای کنار کعبه را سر نگون نموده، و توحید را جایگزین ساخت.

حکمتهای پاره ای از مناسک حج

حج ـ یا ـ مظهر و تجلیگاه توحید:

برای بشر امکان پذیر نیست مصالح و علل واقعی احکام فرعی یا فروع احکام را شناسایی کند؛ و جز شارع مقدس و واضع این احکام کسی نمی تواند به چنان مصالحی واقف گردد؛ اگر دانشمندان مزایا یا حکمتهایی برای احکام شرع خاطر نشان می شوند باید آنها را صرفا حکمتهای احکام یاد شده تلقی کرد نه علتهای واقعی.

مسأله حج چنانکه دیدیم با سوابق ممتدی که در ادیان دیگر آسمانی دارد در اسلام با کیفیتی عالی امضا شد، هیچکس حتی دشمنان اسلام نمی توانستند و نیز نمی توانند فواید و سازندگی مادی و معنوی حج را نادیده گرفته و یا آنها را انکار کنند. حتی مخالفان اسلام نوشته اند: حج عاملی مؤثر برای ایجاد وحدت و همبستگی، و فرصتی است بسیار عالی برای اینکه میان پیروان قرآن پیوندی مبارک به هم رسد و آنان را به هم مربوط سازد.

حج عبارت از اجتماع و گردهم آیی شمار بسیار زیادی از مسلمین و پیروان قرآن کریم که در عصرما از رقم میلیونی متجاوز است، بیش از یک میلیون مسلمان از نواحی مختلف گیتی از پنج قاره دنیا به سرزمین مکه در موسم حج روی می آورند که از نژادهای گوناگونی هستند. همه در یک سرزمین و یک کانون در کنار خانه خدا با جسم و جان و تمام وجود به ندای پروردگار خود لبیک می گویند، در حالیکه همگی آنها تمام چیزهایی را که ممکن است دستاویز مباهات بر دیگران باشد رها کرده با پوشاکی ساده و یکنواخت و با نوعی تساوی و برابری مادی و معنوی دقیق در کنار هم قرار می گیرند که نمی توان نظیر آن را در هیچ گردهم آیی، در هیچ سرزمینی جستجو کرد. مساوات و برابری در همه چیز که فرمانروا و فرمانبر، ثروتمند و فاقد ثروت، عرب و ترک، افغانی و ایرانی، هندی و سودانی، حبشی و چینی، اروپایی و آفریقایی، آمریکایی و آسیایی همه وهمه را در یک رده قرار داده و میان سفید پوست و رنگین پوست کمترین تفاوتی در اعمال و مناسک آنها دیده نمی شود، و وحدت شگفت آوری بر تمام اوضاع و احوال درونی و بیرونی آنها حاکم است. همه آنها ـ علیرغم چنان تفاوتهایی منطقه ای و چهره و قیافه و اندام و اختلاف طبقاتی ـ چشم و دل را به
یک نقطه می دوزند. اینان از خانواده و میهن و زاد بوم و ثروت و مقام و منصب و کلیه تعلقات گسستند، دریاها را درنوردیدند، بیابانها را پیمودند، سینه فضا را شکافتند و رنج سفری بس دشوار را بر خود هموار ساختند، و از رسوم و عادات و تشریفات بومی و محلی و منطقه ای دست نهادند، و از خواب و خوراک و لباس خود کاستند، و بالاخره روابط خود را از دنیای مادیت بریدند، و همچون روز محشر با پوششی بسان کفن گرد هم آمدند.

بی تردید با چنان کیفیت، شعاع نورانیتی که از باطن و جان و درون آنان برمی خیزد و این نورانیت را متوجه نقطه مشترک می نماید آنهم در حالیکه با اوضاع و شرایط و هیئتی هماهنگ و در عین حال ساده و بی آلایش توأم است مسلما می تواند امت و ملتی را بیافریند