پاورپوینت کامل بقعه حلیمه سعدیه وصفیّه عمه رسول خدا ـ ص ۸۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل بقعه حلیمه سعدیه وصفیّه عمه رسول خدا ـ ص ۸۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۸۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل بقعه حلیمه سعدیه وصفیّه عمه رسول خدا ـ ص ۸۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل بقعه حلیمه سعدیه وصفیّه عمه رسول خدا ـ ص ۸۰ اسلاید در PowerPoint :

۸۸

از قبوری که در بقیع دارای قبه و بقعه بوده، قبر حلیمه سعدیه، مرضِعه (دایه) رسول
خدا ـ ص ـ است. این قبر در انتهای بقیع و در نزدیکی قبر عثمان واقع است.

در سفرنامهها و کتب مدینه شناسی کهن، مطلبی در این مورد دیده نمیشود و حتی ابن
بطوطه (۷۵۷) در سفرنامهاش از وجود قبری که منتسب به حلیمه سعدیه و فرزندش در شهر
بصره است خبر میدهد(۱)ولی نویسندگان در قرون اخیر از این قبر که در بقیع بوده یاد
نمودهاند.

از جمله نایب الصدر شیرازی ۱۳۰۶ در سفرنامهاش آورده است: «در محاذات قبه عثمـان،
قبهای اسـت بر سردرش این کلمه نوشته شـده: «هذه قبّـه حضرت حلیمه السعدیّه ـ
رضیالله عنها » و نیز این دو بیت را نوشتهاند:

یاپلدی مرضییه فخرعالمه قبه *** حلیمه حضرتنه قیلدی پادشه حرمت

که ذاتی در شرف دودمان مقدّسه(۲)

مضمون این دو بیت ترکی نشانگر این است که ساختمان این بقعه متعلق به دوران سلاطین
عثمانی است امّا قبل از آن در چه وضعیتی بوده، برای ما روشن نیست.

حسام السلطنه ۱۳۳۰ در شمارش بقاع موجود در بقیع میگوید: «…نهم بقعه حلیمه سعدیه
است»(۳)

ریچارد بورتون از جهانگردان غربی است که در سال ۱۸۵۳ میلادی = ۱۲۷۶ه. ق. بقیع را
دیده است. وی میگوید: «سوّمین جایی که دیدیم بقعهایست که در روی قبر حلیمه سعدیه
بنا شده است»(۴)

با این که از تخریب این بقاع بیش از هفتاد سال میگذرد ولی در عین حال از جمله قبوری
که هنوز از بین نرفته است یکی قبر حلیمه سعدیه است که در آخر بقیع معروف، مشهور و
مورد توجه زائران است و از قبرهایی است که در نقشههای موجود در تألیفات جدید، منعکس
و مشخص گردیده است; مانند «تاریخ المعالم المدینه

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱ ـ رحله ابن بطوطه، ص ۱۸۴

۲ ـ سفرنامه نایب الصدر شیرازی،ص۲۳۰

۳ ـ سفرنامه حسام السلطنه، ص۱۵۲

۴ ـ موسوعه العتبات المقدسه، ج۳، ص۲۸۲

۸۵

المنوره»(۱)

قبر صفیّه عمّه رسول خدص

در بقیع قبری است منسوب به صفیه، عمّه پیامبرص و مادر زبیر بن عوام و آن از جمله
قبوری است در بقیع که از قرون اوّل اسلام تا به امروز، به وسیله مدینه شناسان و
سفرنامه نویسان معرفی گردیده است.

قبر صفیه از دیدگاه مدینه شناسان

ابن شبّه و مدینه شناس معروف (متوفای ۲۶۲ه. ق.) از عبدالعزیز، اولین مدینه شناس و
مؤلف در این موضوع، نقل میکند: چون صفیه عمه رسول خدصاز دنیا رفت، پیکر او را در
آخر کوچهای که به بقیع منتهی میشود دفن نمودند و این قبر در کنار درب خانهای است که
به مغیره بن شعبه منسوب است و چسبیده به دیوار این خانه است و این همان خانهایست که
مغیره در زمینی که عثمان به وی اقطاع کرده بود، احداث نمود. ابن شبه در نقل خود
اضافه میکند: «هنگامی که مغیره این ساختمان را درست میکرد عبور زبیر از آنجا افتاد
و خطاب به مغیره گفت: مغیره! ریسمانت را از قبر مادر من کنار بکش. مغیره خواست با
استفاده از موقعیت خود نزد در عثمان، نسبت به زبیر بیاعتنایی کند لیکن وقتی خبر به
عثمان رسید به مغیره دستور داد طبق درخواست زبیر عمل کند و مغیره عقب نشینی کرد و
لذا در این قسمت از دیوار خانه انحراف وجود دارد(۲).

ابن نجار (متوفای ۶۴۳ ه.ق.) میگوید: «وقبر صفیه بنت عبدالمطلب عمه النبی فی تربه فی
أوّل البقیع»(۳).

سمهودی (متوفای ۹۱۱ه. ق.) آورده است: «از مشاهد و مدفنهای معروف، مدفن صفیه عمه
پیامبر و مادر زبیر بن عوام است و این مدفن، آنگاه که از باب البقیع(۴)خارج شدید در
دست چپ شما قرار میگیرد. این مدفن بنایی از سنگ دارد ولی گنبدی در روی آن نیست.»

و اضافه میکند: «مطری گفته است که قرار بود گنبد کوچکی نیز بر آن بنا کنند ولی
انجام نگرفت.»

مشابه همین جمله را صاحب عمده الاخبار، که از علمای اواخر قرن دهم است، آورده،
میگوید: «وقبرها أوّل ما تلقی عن یسارک عند خروجک من باب(۵) البقیع»(۶)

این بود نظریه چهار مدینه شناس معروف که کتاب و تألیف هر یک از آنها در دسترس همگان
است و در فن خود جزء منابع مورد اعتماد میباشد.

قبر صفیه از دید زائران و سیّاحان

۱ابن جبیر (متوفّای ۶۱۴ ه. ق.) در سیاحتنامهاش آورده است: «بقیع در شرق مدینه واقع
است. پس از خروج از دروازه بقیع، اوّلین محلی که با آن مواجه میشوید مدفن صفیه عمه
رسول خدصو مادر زبیر است.(۷)

۲ابن بطوطه (متوفای ۷۷۹ ه ق.) مینویسد: «البقیع وتخرج علیه علی باب

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱ ـ ص۲۴۵

۲ ـ تاریخ المدینه، ج۱، ص۱۲۶ و۱۲۷

۳ ـ اخبار مدینه الرسول، ص۱۵۴

۴ ـ وفاء الوفاء، ج۳، ص۹۱۹

۵ ـ منظور از باب البقیع دروازه شرقی مدینه است که باب البقیع معروف بود.

۶ ـ عمده الاخبار فی مدینه المختار، ص۱۵۶

۷ ـ رحله ابن جبیر، ص۱۴۴

۸۶

یعرف بباب البقیع وأوّل ما یلقی الخارج الیه علی یساره عند خروجه من الباب قبر
صفیّه بنت عبدالمطلب وهی عمه رسول الله»(۱)

۲سید اسماعیل مرندی در سفرنامه خود («توصیف المدینه»، ۱۲۵۵ه. ق.) چنین آورده: «و
دیگر، قبه حضرت صفیه بنت عبدالمطلب عمه حضرت رسول و مادر زبیر است»(۲)

این بود نظریه مدینه شناسانی از قرن اوّل تا یازده هجری و همچنین نظریه سه تن از
جهانگردان مسلمان و زائران «مدینه الرسول» از اوائل قرن هفتم تا اواسط قرن سیزدهم
هجری.

حاصل نظریات وگفتار کتب تاریخ

۱قبر صفیه پیشتر در خارج از بقیع قرار داشته است.

تاریخ نگاران در نگاشتههای خود تصریح کردهاند آن بخش از بقیع که قبر صفیه در آن
واقع است، پیشتر خارج از اصل بقیع قرار داشته و در داخل کوچهای که بعدها مغیره در
آنجا خانه ساخت، بوده است تا این که اخیراً به بقیع منظم گردید. و تاریخ این انضمام
را ۱۳۷۳ه. نوشتهاند.

علی حافظ از نویسندگان اخیر میگوید: «بقیع العمات قبلا جدا از بقیع بود و کسی پیکر
مرده خود را در آنجا دفن نمیکرد و در فاصله آنجا با بقیع کوچهای وجود داشت که به
حرّه شرقی متصل میشد تا این که در حوالی سال ۱۳۷۳ه. شهرداری مدینه با برداشتن
دیوارها، این بخش و کوچه را به بقیع منضم ساخت و مساحت بقیع العمات که اضافه شده،
۳۴۹۴ متر مربع میباشد.(۳)

۲قبر صفیه پس از قرن دهم دارای گنبد بوده است

به طوریکه پیش از این تصریح سمهودی را ملاحظه کردید تا زمان وی; یعنی اوائل قرن
دهم، قبر صفیه گنبدی نداشته است لیکن از گفتار سید اسماعیل مرندی برمیآید که در
زمان او; یعنی اواسط قرن سیزدهم، این قبر دارای گنبد بوده گرچه تاریخ دقیق بنای آن
روشن نیست. و طبق گفتار رفعت پاشا (که نقل خواهیم نمود) این گنبد در آخرین سال
زیارت او (۱۳۲۵ه. ق.) و یکصد و هفتاد و پنج سال پس از دیدار مرندی همچنان پابرجا
بوده است.

۳«بقیع العمه» نه «بقیع العمات!»

در این محل تنها یکی از عمههای رسول خدصیعنی صفیه مدفون است و در منابع یاد شده نیز
سخن از قبر صفیه بود و بس وبقیع العمات اصطلاحی است که بعدها در افواه مردم رایج
شده و شاید علّت آن، دفن شدن فرد دیگری در کنار قبر صفیه بوده و این تعدد، این توهم
را به وجود آورده است که آن دو قبر متعلق به دو عمه پیامبرصصفیه و عاتکه میباشد
لیکن همانگونه که ملاحظه فرمودید تا نیمه قرن سیزدهم، هیچ یک از نویسندگان، نه از
عاتکه یاد کردهاند و نه تعبیر بقیع العمات را آوردهاند و این خود حاکی از آنست که
قبر

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱ ـ رحله ابن بطوطه، ص۱۱۹

۲ ـ فصلنامه میقات حج، شماره ۵، ص۱۱۸ باید توجه داشت که این جمله در فصلنامه دو غلط
چاپی دارد که یکی صفیه را فاطمه نوشته و دیگری زبیر را بریر.

۳ ـ فصول من تاریخ المدینه، ص۱۷۳

۸۷

دوّم متعلق به هر کسی که باشد، پس از این تاریخ به وجود آمده و بقیع به تدریج در
السنه و زبان مردم به «بقیع العمات» معروف گشته است و با گذشت زمان به بعضی از
کتابها و سفرنامهها،که جدیداً نوشته شده، راه یافته است. در صورتی که هیچ منبع
تاریخی و مبنای صحیح علمی ندارد; مثلا رفعت پاشا (۱۳۲۵ه. ق.) در معرفی گنبدهای بقیع
و اطراف آن، میگوید:

«والّتی علی یمین البرجین لعاتکه وصفیه عمّتی الرسولص»(۱)

«گنبدی که در سمت راست دوبرج قرار گرفته، به عاتکه و صفیه، عمههای رسول خدا تعلّق
دارد.

و همچنین بیست و هفت سال قبل از وی، حسام السلطنه در سفرنامهاش از بقعه خارج بقیع،
به عنوان «بقعه صفیه و عاتکه» نام میبرد.(۲)

البته از آنان انتظار بیش از این نیست; زیرا اولی یکی از درجه داران عالی رتبه مصر
بود که با سمت فرماندهی نیروی محافظ محمل، از طرف پادشاه مصر به حجاز سفر کرده و
دوّمی یکی از وزرای دوران قاجار است که دیدهها و شنیدههای خود را به رشته تحریر
درآوردهاند(۳)

از مطالبی که مؤید نظریه ما است، گفتار علی حافظ از نویسندگان اخیر و از اهالی
مدینه است. او میگوید: «در این محل دو قبر وجود دارد; یکی قبر صفیه و دیگری در میان
مردمِ مدینه شهرت دارد که به عاتکه متعلق است و لذا این بخش را بقیع العمات میگویند
آنگاه اضافه میکند: ولی از نظر تاریخی هجرت عاتکه به مدینه معلوم نیست و حتّی
پذیرفتن اسلام از سوی وی نیز مورد اختلاف است.(۴)

نگارنده در تأیید اینمطلب میگوید: مراجعه به کتب رجال و تراجم هم مبین این است که
از میان پنج عمه رسول خدصتنها صفیه به مدینه مهاجرت کرده و بقیه آنها یا قبل از
اسلام از دنیا رفتهاند یا به عللی از جمله در اثر ممانعت همسرشان به مدینه هجرت
ننمودهاند.

عزالدین جزری (م۶۳۰ ه.) میگوید: «و اسلمت عمته صفیه اجماعاً و اختلفوا فی اروی و
عاتکه»(۵) ابن عبدالبر (م۴۶۳ ه.) میگوید: «اختلف فی اسلام عاتکه والاکثر یأبون
ذلک»(۶)

ابن حجر عسقلانی اوّل به اختلاف موجود در اسلام عاتکه اشاره میکند و سپس میگوید:
«ابن اسحاق به صراحت گفته است که از عمههای رسولصبجز صفیه هیچ یک ایمان نیاورده ولی
بعضی درباره عاتکه با استناد به شعری که در وصف پیامبر سروده است، معتقدند که او
نیز ایمان آورده است.»(۷)

به هر حال اولا: از نظر تاریخی، اسلامِ عاتکه معلوم نیست بلکه احتمالیست ضعیف.

ثانیاً: احتمال هجرت او به مدینه از اسلامش هم ضعیفتر است.

وثالثاً اگر همه این احتمالات را بپذیریم با استناد به کدام دلیل تاریخی میتوان
ادعا کرد که جسد او در کنار خواهرش صفیه دفن گردیده است، نه در

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱ ـ مرآت الحرمین، ج۱، ص۴۲۶

۲ ـ سفرنامه مکه، ص۱۵۲

۳ ـ در مورد کتابهای جدید، که قبر عاتکه را در کنار قبر صفیه تثبیت نمودهاند،
میتوان از تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره و آثار اسلامی مکه و مدینه
و گنجینههای ویران نام برد.

۴ ـ فصول من تاریخ المدینه، ص۱۷۰

۵ ـ اسد الغابه، چاپ بیروت، ج۱، ص۴۰

۶ ـ استیعاب مطبوع به حاشیه اصابه، ج۴، ص۳۶۸

۷ ـ الاصابه، ج۴، ص۳۵۷

نقاط دیگر بقیع.

۴قبر امّ البنین در کجا است؟

تا اینجا در مورد عدم صحت مدفن عاتکه در کنار بقیع و بیاساس بودن بقیع العمات و
نداشتن دلیل تاریخی بر اصالت آن مطالبی آوردیم و از چگونگی انتقال آن به بعضی از
سفرنامهها و کتابها آگاهی پیدا کردیم و دریافتیم که همین نوشتهها برای بیشتر مردم
سندی میشود تاریخی. از آن بیاساستر، بی سندتر مسأله قبر «امّ البنین» است که اخیراً
پدید آمده وبعضی از زائران ایرانی به هنگام زیارت قبر صفیه، در مقابل قبر دیگری که
در کنار آن است میایستند و به عنوان قبر امّ البنین همسر امیر المؤمنین نوحه سرایی
کرده، ناله و ضجه سر میدهند و به سر و سینه میزنند، در صورتی که این نیز هیچ شاهد
تاریخی ندارد، نه در منابع اصیل بلکه حتی در سفرنامههایی که به زبان فارسی و غیر
فارسی، که در یکی دو قرن اخیر نگاشته شده، از این مطلب خبری نیست و شاید پیدایش آن
به ربع قرن هم نرسد ولی مانند قبر عاتکه و بیت الاحزان در خارج بقیع، به سرعت و
سینه به سینه منتشر شده و حتّی به بعضی از کتابها راه یافته است!(۱)

آری تنها مدرک این موضوع، نوحهسرایی مداحان ونوحه خوانان در کنار قبر صفیه است که:
«ویک لا تدعونی أمّ البنین!»

بقاع پیشوایان اهل سنت در بقیع

تا اینجا پیرامون تعدادی از آثار و بقاع شناخته شده در بقیع، که به شخصیتهای مشترک
اسلامی و مورد احترام در میان همه گروههای اسلامی بود و به وسیله وهابیان منهدم و
تخریب گردیده، مطالبی نوشتیم و اینک با سه بقعه دیگر، که در روی سه قبر متعلّق به
پیشوایان اهل سنّت بنا گردیده بود و همانند دیگر بقاع به وسیله وهابیان منهدم
شدهاند آشنا میشویم.

گفتنی است که این قسمت از بحث، گذشته از بیان چگونگی این سه بقعه در طول قرنها و
تاریخ تخریب آنها، بیانگر این بحث کلامی ـ فقهی نیز هست که در مسأله س