پاورپوینت کامل «بیعت» و کارکردهای آن در عصر جاهلی و صدر اسلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint
توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد
پاورپوینت کامل «بیعت» و کارکردهای آن در عصر جاهلی و صدر اسلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است
شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.
لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.
توجه : در صورت مشاهده بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل «بیعت» و کارکردهای آن در عصر جاهلی و صدر اسلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد
بخشی از متن پاورپوینت کامل «بیعت» و کارکردهای آن در عصر جاهلی و صدر اسلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :
>
یکی از سنت های عصر جاهلی که مورد تأیید و استفاده ی اسلام قرار گرفت بیعت است.
شباهت ها و تفاوت هایی میان بیعت در عصر جاهلی و صدر اسلام وجود دارد. شباهت، بیش تر در شکل اجرا و برخی شرایط و خصوصیات و متولیان امر بیعت است؛ اما تفاوت مهم بیعت در عصر جاهلی با صدر اسلام، تفاوت کارکردی آن است که ریشه در نظام سیاسی و نوع حاکمیت موجود در آن دو عصر دارد.
در این نوشتار سعی کرده ایم ضمن بیان معنای بیعت و اشاره ی مختصری به نظام سیاسی و برخی سنت های عصر جاهلی و صدر اسلام، تفاوت کارکردی آن را در این دو عصر بیان کنیم.
مفهوم بیعت
بیعت از ماده بیع (ب – ی – ع) و به معنای عهد و پیمان و پذیرش ریاست و حکومت کسی است.۲ بیع به معنای خرید و فروش بین بایع و مشتری است بیعت نیز معامله ای است که بین بیعت کننده و بیعت شونده واقع می شود. بیع و بیعه از حیث شکل ظاهری هم یکسان اند. در عرب رسم بود که هنگام خرید و فروش پس از تعیین ثمن و مثمن، برای قطعی شدن معامله، دست راست خود رابه هم می زدند و می فشردند (مصافحه می کردند)؛ این عمل در بستن پیمان هم به کار برده می شد و به تدریج در هنگام انعقاد پیمان و انتخاب فرمانده جنگ و رییس قبیله و… همین عمل مرسوم شد و به هنگام بیعت دست راست خود را در دست حاکم یا رییس یا فرمانده جنگ و… می گذاشتند وابراز وفاداری می کردند.
بیعت در اصطلاح عبارت است از تعهدی که شخص یا اشخاصی به منظور اطاعت یا وفاداری نسبت به شخص یا اشخاص دیگر می پذیرند و، در مقابل، شخص یا اشخاص بیعت شونده نیز وظیفه ای را بر عهده می گیرند.
دانشمندان تعاریفی را برای تعریف بیعت آورده اند، از جمله «معناها المعاقده و المعاهده۳…»،
کان المبایع یعاهد امیره ۴…» و «البیعه الصفقه علی ایجاب البیع و علی المبایعه».۵
در این تعریف ها از کلماتی نظیر معاقده، معاهده و مبایعه (باب مفاعله) استفاده کرده اند که دارای معنای طرفینی است و از آن جا که بیعت یک نوع عقد است ودر عقد نیز دو طرف وجود دارد (ایجاب و قبول)، هر کدام چیزی رابه دیگری واگذار کرده، حقی بر دیگری پیدا می کنند که در صورت تخطّی یکی از آنها، تعهد و مسئولیت طرف مقابل نیز از بین می رود؛ بنابراین، اثر بیعت با توجه به عقدی بودن و طرفینی بودن آن، پیدایش مسئولیت متقابل در طرفین این عقد است. این مسئله را در بیعت های انجام گرفته، خصوصاً در دوران اسلامی و در کلام بزرگان دین مبین اسلام و کارهای آنها ملاحظه می کنیم.
پیامبرصلی الله علیه وآله در عقبه ی ثانی به یثربیان فرمود: «با شما بر اسلام بیعت می کنم.» برخی افراد سؤال کردند: یا رسول اللَّه، می خواهیم بدانیم که با بیعت، خدا و رسول او چه حقوقی بر ما پیدا می کنند و ما چه حقوقی بر آنها داریم؟ پیامبرصلی الله علیه وآله به بیان آن پرداختند.۶ امام علی علیه السلام در نهج البلاغه به حقوق متقابل حاکم و مردم اشاره دارند: «ای مردم، مرا بر شما حقی و شما را بر من حقی است…».۷
بنابراین، با توجه به تعاریف بیعت و کلمات دانشمندان و سخنان بزرگان دین (مانند پیامبرصلی الله علیه وآله و علی علیه السلام) چنین استنباط می شود که بیعت یک امر تعاقدی و طرفینی است. کارکرد بیعت در عصر جاهلی
بیعت دارای دو نوع کارکرد است: ۱- تأکیدی به معنای پذیرش ریاست و حکومت و اعلام تعهد و وفاداری نسبت به شخص یا اشخاص. ۲- انشایی به معنای اعطای حاکمیت و ریاست (انتخاب رییس یا حاکم). اما پیش از پرداختن به نقش بیعت در عصر جاهلی، ناچاریم نگاهی به وضعیت سیاسی و اجتماعی این دوره ی شبه جزیره ی عربستان داشته باشیم و برخی سنت های آن رامورد بررسی قرار دهیم.
قدر مسلم این است که در حجاز آن روز، خصوصاً مکه و اطراف آن، نه یک حکومت مرکزی به معنای امروزی وجود داشت و نه پادشاه و رییس که تابع و خدم و حشم داشته باشد و نه رییس واحدی؛ حتی حکومت های کوچک و پراکنده نیز وجود نداشت. مکه از تعدادی شعب تشکیل شده بود که هر شعبی مربوط به عشیره ای بود و امور هر شعب از قبیل اجرای قوانین و تأدیب متمرّدین و… بر عهده ی رؤسای آن، که همان اهل حل و عقد بودند قرار داشت.۸
بنابراین، اساس زندگی جامعه ی عرب قبل از اسلام بر سازمان عشیره ای و قبیله ای استوار بود، به طوری که می توان گفت بارزترین خصیصه ی عرب درا ین دوره نظام عشیره ای آن بود. تیره ها و قبایل بسیاری در سراسر شبه جزیره ی عربستان پراکنده بودند وتمام معیارها و افتخارات آنها بر اساس انتساب به قبیله بود. قیبله در واقع نوعی دولت کوچک در صحرا بود که همه ی ارکان یک دولت را، جز سرزمین محدود و ثابت، در اختیار داشت.۹
هر قبیله برای خود مجلسی از شیوخ داشت که ریاست آن با شیخی بود که از میان خود انتخاب می کردند و او را رییس یا شیخ یا امیر یا سید قبیله می نامیدند که امور قبیله به دست او اداره می شد و تصمیمات مختلف، مانند اعلان جنگ وصلح و… به عهده ی او بود؛ البته او نمی توانست استبداد به خرج دهد و قبل از صدور دستور در تصمیم گیری های مهم، با اهل رأی و بزرگان قوم مشورت می کرد.۱۰
ریاست در میان قبایل عرب عصر جاهلی غالباً از طریق وراثت منتقل می شد و پس از مرگ رییس قبیله، پسر بزرگ او (یا لایق ترین فرزند او ) جانشین پدر می شد.۱۱ البته در برخی موارد (مثلاً اگر رییس متوفی پسری نداشت که جانشین او شود، یا این که پسران او بر سر جانشینی او اختلاف می کردند و احتمال از هم پاشیده شدن و از بین رفتن اصل قبیله وجود داشت) اهل حل و عقد با انتخاب بهترین وقوی ترین فرد از فرزندان رییسِ متوفی، یا با نصب مرد دیگری از نزدیکان و اقوام او که سزاوار جانشینی بود، اختلاف را از بین می بردند.۱۲
خصیصه ی اصلی نظام قبیله ای، واژه ای به نام عصبیت بود؛ بدین معنا که عرب بدون ملاحظه ی این که فردِ درگیر نزاع از قبیله ی او ظالم است یا مظلوم، به دفاع از او برمی خاست. نَسَب، پایه واساس عصبیت را تشکیل می داد و غالباً از طریق پدر بود.
عرب جاهلی نه تنها نسبت به قبیله و افراد آن، بلکه نسبت به سنت های موجود در جامعه و قبیله نیز تعصب نشان می داد. برخی از این سنت ها شخص یا طایفه ای را جزء قبیله ی آنها می کرد و برخی دیگر آنها را هم پیمان می نمود و. … در واقع تعصب نسبت به این سنت ها نیز همان تعصب قبیله ای بود که به برخی از آنها اشاره می کنیم.
- استلحاق: یعنی انسان شخص دیگری را در نسب به خود ملحق کند. این کار را هم در مورد افراد معلوم النسب به کار می بردند و هم در مورد اسیران و موالی و بردگان و افراد مجهول النسب. چنان که معاویه برای نزدیک کردن هر چه بیشترِ زیاد بن سمیه به خود، با آوردن گواهان و… او را زیاد بن ابی سفیان و برادرخود خواند.۱۳
- جوار: در لغت به معنای عهد و امان و، در اصطلاح، عبارت از این است که شخص یا قبیله ای از شخص یا قبیله ی دیگری تقاضای پناهندگی کند و طرف مقابل نیز قبول نماید. شخص پناه خواهنده را مستجیر و پناه دهنده را مجیر گویند و مستجیر در پناه مجیر قرار می گیرد. این سنت در عصر جاهلی و حتی در صدر اسلام از جایگاه بالا و حرمت ویژه ای برخوردار بود و در صورت قبول، مجیر می بایست از مستجیر دفاع می نمود.
سنت جوار مورد تأیید دین اسلام نیز قرار گرفته و در قرآن کریم هم به آن اشاره شده است ۱۴ و پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نیز از آن استفاده کرده است.۱۵
- حلف: در لغت به معنای عهد و پیمان است ۱۶ و در اصل معاهده ای بود برای کمک به یکدیگر که بین افراد قبایل منعقد می شد و بیش از آن که جنبه ی تهاجمی داشته باشد، جنبه ی دفاعی داشت. برخی اوقات نیز، برای دفاع از مظلومان احلافی منعقد می شد؛ مانند «حلف الفضول» که برای دفاع از جان و مال و… افراد غریبی که وارد مکه می شدند، در خانه ی عبداللَّه بن جدعان منعقد گردید.۱۷
انعقاد احلاف می بایست در ملأ عام اعلام می گردید، تا مردم از آن مطلع شده، حلیف های یکدیگر را بشناسند.
- بیعت
اما یکی دیگر از سنت های عصر جاهلی که نقش بسیارمهمی در زندگی سیاسی اجتماعی آن روز عرب داشت و موضوع بحث حاضر است بیعت بود. بیعت یکی از سنت های مهم و، شاید بتوان گفت، مهم ترین سنت و قانون عصر جاهلی و وسیله ی انعقاد و امضای دیگر سنن بود که به دوران اسلامی نیز منتقل شد و مورد تأیید دین اسلام هم قرار گرفت.
بیعت دارای اشکال مختلفی بود؛ مانند: ۱. بیعت از طریق دست دادن و کلام (هر دو با هم)؛ غالباً بیعت به این شکل بود و هرگاه لفظ بیعت مطلق آورده شود همین شکل به ذهن متبادر می شود. ۲. بیعت با کلام فقط؛ این نوع بیعت مربوط به زنان بود؛ همانند بیعت پیامبرصلی الله علیه وآله با زنان. ۳. بیعت مکاتبه ای؛ همانند بیعت نجاشی با پیامبرصلی الله علیه وآله.۱۸
با توجه به انواع و اشکال مختلف بیعت که یکی از انواع آن، بیعت با کلام و بیعت مکاتبه ای است، در عصر جاهلی هم، پیمان هایی را می بینیم که علاوه بر انعقاد آن به طریق رایج بیعت، یعنی دست دادن و مصافحه کردن، با قَسَم و کلام نیز آن را مؤکد می کردند که به آنها حلف می گفتند؛ بنابر این برخی از احلاف را می توان زیر مجموعه ی بیعت و یکی از انواع آن قرار داد.
البته باید توجه داشت که بیعت در این احلاف، فقط برای ابراز وفاداری و تعهّد قبایل در برابر یکدیگر بود. ضمن این که با بررسی بیعت های مختلف در عصر جاهلی، باز هم معنایی فراتر از تأکید وابراز وفاداری در برابر یکدیگر نمی بینیم که به برخی آنها اشاره می کنیم. بیعت قریش و بنی کنانه با قصی بن کلاب
یکی از مهم ترین بیعت های عصر جاهلی مربوط به زمانی است که قصی بن کلاب تصمیم گرفت خزاعه را از مکه اخراج و امتیازات اجداد خود را احیا نماید؛ لذا از قریش و بنی کنانه برای کمک در این امر دعوت کرد که قریش پذیرفت و با او بر این امر بیعت کرد.
هدف قصی در این جا به دست آوردن امور کعبه و امتیازات اجدادی غصب شده ی خود بود. این امور نشانه ی مجد وشرف در مکه و حجاز بودند.۱۹ قصی به فکر حکومت نبود؛ چنان که اقدامات بعدی او مؤید این مطلب است. او پس از اخراج خزاعه، قبایل قریش را جمع کرد و هر کدام را در جایگاه خود قرار داد و سپس دار الندوه را تأسیس نمود۲۰ که مکانی برای مشورت و اخذ تصمیم در مورد وقایع مهم بود.
همه ی این مطالب، یعنی عدم توجه قصی به ریاست مکه و توجه او به امور کعبه و قرار دادن اقوام مختلف در جایگاه خود و تأسیس دار الندوه و، از همه مهم تر، دعوت از قریش وبنی کنانه برای اخراج خزاعه از مکه و بیعت آنها با قصی برای یاری او، همگی دلیل بر این است که بیعت با قصی نه برای اعطای ریاست و حکومت بلکه برای تأکید بر تعهد و ابراز وفاداری نسبت به اوست و چنانچه قصی به ریاست مکه رسیده باشد هم، مخالفتی با نظر ما ندارد، چرا که حکومت یا ریاست او از طریق بیعت نبوده است، بلکه بیعت با او – چنان که گفته شد – فقط برای یاری او در مقابل خزاعه بوده است.
در بیعت های دیگر عصر جاهلیت هم که عموماً بیعت هایی است که در حین انعقاد پیمان های مختلف انجام داده اند اصلاً خبری از ریاست و حکومت نیست، بلکه تنها پیمان هایی است که بین افراد ویا قبایل به صورت دفاعی یا تهاجمی و… منعقد می گردید؛ مثلاً حلف الفضول که در خانه ی عبدالله بن جدعان پیمان بستند که بر بیگانه و افراد غریب ستم نشود و حق مظلوم را از ظالم بگیرند.۲۱
در پیمان «لقعه الدم» که در جریان تجدید بنای کعبه و اختلاف بر سر نصب حجر الاسود، هر کس سعی می کرد افتخار نصب حجر الاسود را نصیب خود و قبیله اش نماید و همین سبب اختلاف و نزاع شدیدی شد، به حدی که آماده ی جنگ با یکدیگر شدند، بنو عبد الدار و بنو عدی بن کعب بن لوی با یکدیگر پیمان بستند و بیعت کردند که تا پای جان بجنگند. آنان ظرف پر از خونی را فراهم کرده دست خود را در آن فرو بردند و به همین سبب این پیمان به «لقعه الدم» معروف گردید. البته سرانجام جنگی رخ نداد و با حسن تدبیر پیامبرصلی الله علیه وآله، قضیه بدون خون ریزی خاتمه یافت.۲۲ آنچه دراین پیمان به خوبی مشهود است، اعلام تعهد و وفاداری در برابر یکدیگراست.
از دیگر پیمان های عصر جاهلی «حلف المطیبین» و «حلف الاحلاف»اند که در مقابل یکدیگر شکل گرفتند. ماجرا از این قرار بود که قصی بن کلاب در پایان عمرش عبد الدار را که پسر بزرگ او بود، به جانشینی خود انتخاب کرد و برای تقویت او تمام مناصب مکه و خانه ی کعبه را به او داد. بنابر این، ریاست دار الندوه و حجابت کعبه و لواء و سقایه و رفادت و…به عبد الدار رسید و این وصیت قصی، تا زمانی که پسر دیگر او، عبد مناف، زنده بود پا برجا ماند، ولی بعد از مرگ عبد مناف فرزندان او نیز خواهان مناصب و مقام های خانه ی کعبه شدند و بدین ترتیب فرزندان عبدمناف و فرزندان عبد الدار در برابر یکدیگر قرار گرفتند و هر طایفه ای از قریش نیز با یکی از این دو همراه شدند. بنی اسد بن عبد العزی و بنی زهره بن کلاب و بنی تیم بن مره و بنی حارث بن فهر، به فرزندان عبدمناف پیوسته، امور کعبه را حق آنها می دانستند. اینان ظرفی پر از مواد خوش بو و معطر در کنار کعبه نهادند و دست هایشان را در آن فرو بردند و بر یاری آنها قسم خوردند. این قسم به «حلف المطییبین» معروف شد.
از آن طرف نیز، بنی مخزوم و بنی مهم و بنی جمح و بنی عدی با فرزندان عبد الدار متحد شدند و خواهان عمل به وصیت قصی و بقای مقامات مکه در دست فرزندان عبد الدار بودند. این ها نیز با یکدیگر پیمان بستند و قسم یاد کردند که به «حلف الاحلاف» معروف شد، ولی سرانجام دو گروه صلح کردند؛ به این نحو که امور مکه و خانه ی کعبه را بین خود تقسیم نمودند و سقایت و رفادت به فرزندان عبد مناف رسید و مابقی نیز در دست فرزندان عبد الدار باقی ماند.۲۳ در این پیمان ها نیز فقط مسئله ی تعهد و وفاداری دربرابر یکدیگر مطرح است و اصلاً بحث انتخاب حاکم مطرح نیست.
با توجه به این پیمان ها و بیعت های عصر جاهلیت و هم چنین، با توجه به بیعتی که قریش و کنانه با قصی بن کلاب در هنگام اخراج خزاعه ازمکه انجام دادند وبررسی یکایک آنها، متوجه می شویم که در هیچ کدام از آنها اصلاً بحث ریاست حکومت مطرح نیست تا بیعت برای انتخاب حاکم یا رییس باشد. حتی در مورد قصی نیز، مورد بیعت به خوبی در تاریخ مشخص و نمایان است و بر فرض که قصی بعداً حکومتی داشته و رییس مکه شده باشد۲۴ باز هم دلیلی بر انشایی بودن بیعت او نیست، بلکه بیعت او پس از اعلام آمادگی قریش و کنانه برای یاری او صرفاً برای تأکید بر این وفاداری بوده است.
بنابراین، بیعت در عصر جاهلی به هیچ وجه جنبه ی انشایی نداشت؛ یعنی برای اعطای حکومت نبود بلکه صرفاً تأکیدی برای تعهد وابراز وفاداری بود. نقش بیعت در دوره ی اسلامی
برای تبیین معنا و نقش بیعت در این دوره نیز، باید نگاهی به نظام سیاسی در این دوره داشته باشیم.
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در سرزمین حجاز که تنها قدرت قبیله و تعصبات خشک قبیلگی در آن مطرح بود به رسالت مبعوث و بعد از سه سال دعوت مخفیانه، مأمور به علنی نمودن دعوت شدند. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله از همان نخستین دعوت علنی که در میان خاندان خود داشت به فکر حکومتی فرا قبیله ای بود.۲۵ این مسئله در بیعت های نخستین، به ویژه بیعت عقبه ی اول و دوم کاملاً مشهود است. در عقبه ی اول با مردم یثرب برای اموری بیعت می کنند که با آن که سیاسی نیستند، برخی از موارد آن لزوم اطاعت از پیامبرصلی الله علیه وآله را بیان می کند۲۶ و در عقبه ثانی هم که بیعتی بر دفاع از پیامبرصلی الله علیه وآله و جنگ بود،۲۷ نشان از توجه آن حضرت به امر حکومت دارد. اگر چه بیعت بر دفاع و جنگ در میان قبایل هم وجود داشت و ملازمه ای با حکومت نداشت ولی با توجه به این که پیامبرصلی الله علیه وآله در مدینه قبیله ای نداشت که ریاست آن را به عهده گیرد و در نظام قبیله ای هم قطعاً هیچ قبیله ای ریاست فردی خار ج از قبیله را قبول نمی کند، پس قطعاً توجه پیامبرصلی الله علیه وآله به یک نظام سیاسی فرا قبیله ای و همه گیر بود، امری که بعداً موفق به آن گردید.
با عنایت به توجه پیامبرصلی الله علیه وآله تشکیل حکومت فرا قبیله ای و انجام این امر در مدینه و با توجه به مفهوم بیعت که ذکر شد، سؤال این است که بیعت در عصر نبوی چه کارکردی داشت و به چه مفهومی به کار می رفت؟ برای روشن شدن این سؤال لازم است ابتدا به منشأ مشروعیت حکومت پیامبرصلی الله علیه وآله اشاره کنیم.
با توجه به آیات قرآن کریم، حکومت پیامبرصلی الله علیه وآله از ناحیه ی خداوند به آن حضرت افاضه شده است. آیات قرآنی در این زمینه را می توان به دو دسته تقسیم کرد:
الف) آیاتی که دلالت بر حاکمیت پیامبران الهی به طور عام دارد.۲۸
ب) آیاتی که دلالت بر افاضه حکومت از طرف خداوند به پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله دارند و مخصوص آن حضرت است.۲۹
از مجموع آیات مورد نظر چنین استنباط می شود که حکومت پیامبرصلی الله علیه وآله امری است که از طرف خداوند به ایشان تفویض شده و لزوم پیروی از آن حضرت، مستند به آیات الهی و دستور خداوندی است. پس از ذکر این نکته به مضامین بیعت های پیامبرصلی الله علیه وآله می پردازیم.
بیعت های عصر نبوی
الف) قبل از هجرت
- بیعت عشیره: نخستین بیعت پس از بعثت، بیعت علی علیه السلام با پیامبرصلی الله علیه وآله بود که در مکه و در جریان دعوت عشیره صورت گرفت. پیامبرصلی الله علیه وآله، در اولین دعوت علنی، خطاب به قوم خود فرمود: «کدام یک از شما با من بیعت می کنید تا برادر و جانشین و همراه من باشید؟» کسی جز علی علیه السلام که کم سن ترین فرد مجلس بود، دعوت پیامبرصلی الله علیه وآله را اجابت نکرد. این قضیه سه بار تکرار شد. در مرتبه ی سوم پیامبرصلی الله علیه وآله دست خود را به نشانه ی بیعت به دست علی علیه السلام زدند.۳۰
- بیعت عقبه ی اول: پیامبرصلی الله علیه وآله، طبق عادت، دعوت خود را به حجّاج بیت اللَّه اعلام می کرد. آن حضرت در ایام حج شش تن از مردم خزرج را ملاقات کرد و دعوت خویش را به آنها ابلاغ نمود. آنها دعوت پیامبرصلی الله علیه وآله را که آشتی و صلح و صفا را نوید می داد پذیرفتند و به یثرب بازگشتند و مردم را از دعوت محمدصلی الله علیه وآله آگاه نمودند که مردم نیز از این دعوت استقبال کردند؛ زیرا قبلاً از ظهور پیامبری در حجاز آگاه شده بودند۳۱ و می خواستند با پذیرش دین او و دعوت او به یثرب، شرفی را نصیب خود نمایند؛ ضمن این که ریاست او بر یثرب به چند جهت باعث استحکام صلح و صفای بیشتر می شد: نخست آن که او از طرف خداو پیامبرصلی الله علیه وآله الهی بود؛ دوم این که وابستگی قبیله ای در یثرب نداشت و سوم این که از مردم شهر نبود و در جنگ های اوس
راهنمای خرید:- همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال خواهد شد به همین دلیل ایمیل خود را به دقت وارد نمایید.
- ممکن است ایمیل ارسالی به پوشه اسپم یا Bulk ایمیل شما ارسال شده باشد.
- در صورتی که به هر دلیلی موفق به دانلود فایل مورد نظر نشدید با ما تماس بگیرید.
مهسا فایل |
سایت دانلود فایل 