پاورپوینت کامل «سیره رضوی» و اصول و شاخصه های بصیرت افزایی در رسانه ملی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل «سیره رضوی» و اصول و شاخصه های بصیرت افزایی در رسانه ملی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل «سیره رضوی» و اصول و شاخصه های بصیرت افزایی در رسانه ملی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل «سیره رضوی» و اصول و شاخصه های بصیرت افزایی در رسانه ملی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

>

چکیده

بصیرت از لازمه های اصلی کار در رسانه ملی است. افزون بر ضرورت وجود این شاخصه در کارکنان و برنامه سازان صدا و سیما، برنامه های تولیدی این مجموعه باید در راستای بصیرت افزایی آحاد جامعه گام بردارد.

برای رسیدن به این هدف می‎توانیم از سیره اهل بیت علیهم السلام کمک بخواهیم. در این نوشتار پژوهشی، با مطالعه سیره رضوی به این نتیجه رسیده ایم که رسانه ملی با اتکاء به اصول و شاخصه‎های بصیرت افزایی در سیره رضوی، می‎تواند موفقیت چشم گیری در این زمینه داشته باشد.

برخی از مهمترین این اصول بدین قرار است: الف) آگاهی بخشی؛ ب) هوشیاری؛ ج) مخاطب شناسی؛ د) جریان شناسی؛ ه‍) تبیین ارزش های واقعی؛ و) استفاده از اندیشمندان؛ ز) پرهیز از ابزاری شدن؛ ح) نشر فرهنگ تساوی انسان ها؛ ط) استقلال در برابر فشارها؛ ی) برخورد منطقی؛ ک) پرهیز از قضاوت زود هنگام؛ ل) مبارزه با انحراف؛ م) پاسخ روشن به شبهات.

۱. درآمد

تاریخ زندگی امام رضا علیه السلام با رویدادها و دگرگونی های بزرگی همراه است. محققان شیعه، سنی و غیر مسلمان این رخدادها را پژوهش کرده اند. آموزه های زندگی آن حضرت در دست یابی به راه‎های موفقیت در زندگی فردی و اجتماعی ظرفیت بالایی دارد.

با وجود پژوهش های فراوان، هنوز ابعاد زیادی از زندگی آن حضرت پنهان مانده است. از جمله وجوهی که می توان آن را به صورت عمیق در زندگی حضرت مطالعه کرد، برنامه های امام رضا علیه السلام در زمینه بصیرت افزایی است.

این نوشتار در پی آن است تا با استناد به سیره آن حضرت، اصول و شاخصه‎های بصیرت افزایی رسانه ملی در جامعه را مطرح نماید.

۲. تعریف مفاهیم

پیش از وارد شدن به اصول و شاخصه‎های بصیرت در سیره رضوی، ابتدا به تعریف برخی از مفاهیم کلیدی این بررسی می پردازیم:

بصیرت

بصیرت، از ریشه «بصر» است و در تبیین آن، حجت و برهان، عقیده‍. قلبی، هوش، عبرت، شناخت، یقین و زیرکی آورده شده است. (ابن منظور، ۱۴۱۴ه‍. ق: ج۴: ۶۴)

راغب، در تشریح معانی «بصر» و «بصیرت» نوشته است: نیروی ادراک قلب، دیدن همراه با رؤیت قلبی. (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲ه‍. ق: ج۱: ۱۲۷)

در لغت نامه دهخدا به بینایی، دانایی، هوشیاری و…. معنی شده است. (دهخدا، ۱۳۸۵: ج۱: ۱۲۷)

اما لغت شناسان در تحلیل این واژه، دو معنا با رویکردهای متفاوت مطرح کرده اند:

الف) مترادف با کلمه “رأی” و به معنای دیدن با چشم، (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲ه‍. ق: ج۱: ۱۲۸) یا حس بینایی (قریشی، ۱۳۷۱ ش: ج۱: ۱۹۵) است که در قرآن کریم نیز استعمال شده است؛ «کلَمْحِ الْبَصَر…؛ مانند یک چشم به هم زدن…». ( نحل:۷۷)

ب) بینایی درون، قدرت ادراک دل. (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲ه‍. ق: ج۱: ۱۲۸) آیه شریفه«فَکشَفْنا عَنْک غِطاءَک فَبَصَرُک الْیوْمَ حَدِیدٌ؛ پس امروز دیده تو (بسبب برداشتن پرده غفلت و ناآگاهی، در دیدن آنچه در دنیا نمی دیدی) تند و تیز است». (ق: ۲۲) یعنی تیزبینی و نیروی درک حقیقت.

و در اصطلاح، نیرویی است که به کمک آن، حقیقت و باطن امور (چنان که هست) درک می شود و تشخیص درست از نادرست و حق از باطل ممکن می شود. به دیگر سخن، همان بینش درونی است که شخص با آن، در میان مردم زندگی می کند؛ مسیر درست را تشخیص می دهد و انتخاب می نماید. چنان که قرآن کریم فرموده است: «وجَعَلنا لَهُ نُوراً یمشِی بِهِ فِی النّاسِ؛ و برای او نوری پدید آوردیم تا در پرتو آن، در میان مردم راه برود(زندگی کند)» (انعام:۱۲۲). انسان به واسطه بصیرت، راه را از بی راهه و حقیقت را از امور غیر واقعی، باز می شناسد و درگرفتن اطلاعات و داده ها، ارائه نظر و رأی و… درست می گوید و در مقابل به فرموده امام علی علیه السلام «فَاقِدُ الْبَصَیرَهِ فَاسِدُ النَّظَرِ؛ آن که بصیرت و بینش نداشته باشد، رأی او، نادرست و بی ارزش است» (واسطی، ۱۳۷۶: ۳۵۹).

هر چند ارتباط نزدیکی میان بصیرت به معنای روشنایی و بصر به معنای چشم وجود دارد، ولی بصیرت اصطلاحی، فراتر از دیدن با چشم است و به مرتبه ای اشاره دارد که شخص بتواند علاوه بر بهره گیری از ابزار حسی چشم و دیدن، از راه قلب و دل خویش، آنچه را یافته تحلیل کند، اطلاعات بیرونی را با واقعیت ها تطبیق دهد؛ به یک نتیجه گیری منطقی و درست برسد و نسبت به آنچه دیده است واکنش سازنده و مثبت داشته باشد.

بنابراین، بصیر کسی است که بتواند از واقعیت ها به درستی آگاهی یابد و اطلاعات را در مغز و قلب خویش تجزیه و تحلیل کند و عملکردی متناسب با آن داشته باشد.

قرآن کریم از بصیرت به همین معنا استفاده می کند و می فرماید: «أَدْعُواْ إِلی اللَّهِ عَلی بَصِیرَه؛ با بینایی (با حجّت و دلیل عقل و علم، نه از روی تقلید و پیروی از دیگران، مردم را) به سوی (توحید و دین و آیین) خدا می خوانم» (یوسف:۱۰۸). یعنی من و پیروانم با معرفت و تحقیق به خداوند دعوت می کنیم.

بصیرت افزایی

به معنی فراهم آوردن زمینه های لازم برای درک حقیقت (چنان که هست) و ارائه ابزار مورد نیاز برای آن.

سیره رضوی

سیره، به معنی سبک و روش بوده و سیره رضوی یعنی شیوه ای که امام رضا علیه السلام برای رسیدن به اهداف متعالی خود می‎پیموده است.

اصول

جمع اصل و به معنی قواعد و قوانینی که بر چیزی حاکم، یا اساس و پایه آن می‎باشند. البته به معنای راهنما، الگوی عمل و اندیشه، قواعد و چارچوب و به مفهوم «خط مشی» و «سیاست» نیز به کار رفته است. (ویسی، ۱۳۸۹: ۷۹) این قواعد پایدار بوده و در شرایط مختلف دگرگون نمی شود. بلکه بر مبنای آنها شیوه ها و الگوهای عملی تدوین می شود که در موقعیت های مختلف اجرا می گردد.

۳. اصول و شاخصه‎های بصیرت افزایی با استناد به سیره رضوی

قرآن کریم، یکی از ویژگی های فرستادگان الهی را داشتن بینش صحیح در رفتار و کردار دانسته و جامعه اسلامی و پیروان دین را نیازمند آن معرفی می کند: «قُلْ هذِهِ سَبیلی أَدْعُوا إِلَی اللّهِ عَلی بَصیرَهٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنی؛ بگو این راه من است، من و پیروانم با بصیرت کامل، همه مردم را به سوی خدا دعوت می کنیم». (یوسف: ۱۰۸)

اما بعضی مواقع، فقدان بصیرت باعث بی‎نتیجه شدن تلاش ها می‎شود. داستان حضرت موسی علیه السلام و حرکت او بر ضد طاغوت یکی از این رخدادها است. بنی اسرائیل در موضوع امام و پیشوای خود بارها شک کردند. حتی در شب موعود وقتی فرمان آمد از رود نیل بگذرند، تردید داشتند. این تردیدها در میقات چهل روزه موسی به اوج خود رسید و انقلاب نوپای پیامبر خدا را با مشکل مواجه نمود.

این داستان های عبرت‎آموز، همه از لزوم بصیرت در اعمال و رفتار حکایت دارد. در غیر این صورت ممکن است همه تلاش ها بی نتیجه به پایان برسد. حضرت موسی بصیرت کافی داشت و با اقدامات به موقع توانست مردم را از چنگال فرعون برهاند؛ اما بینش سست مردم، فرجامشان را گوساله پرستی قرار داد.

شاید راز سخن امام رضا علیه السلام همین باشد؛ حضرت عمل اندک، اما دارای پشتوانه بصیرت را ستوده است و آن را از کرداری دائم، اما از روی بی بصیرتی برتر می‎دانند و می‎فرمایند: «اعْلَمْ! أَنَّ الْعَمَلَ الدَّائِمَ الْقَلِیلَ عَلَی الْیقِینِ وَ الْبَصِیرَهِ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْعَمَلِ الْکثِیرِ عَلَی غَیرِ یقِینٍ وَ الْجَهْل؛ بدان! عمل مداومِ اندک، اما توأم با یقین و بصیرت، در نزد خداوند، برتر از عمل بسیار، اما توأم با غیر یقین و نادانی است». (مجلسی، ۱۴۰۴ه‍. ق: ج۷۵: ۳۴۸)

در ادامه به مهم ترین اصول بصیرت افزایی با استناد به سیره رضوی، به صورت مختصر اشاره خواهیم کرد:

۱-۳. آگاهی بخشی

اطلاع رسانی و آگاه کردن مردم به شرایط زمانشان از قلمروهای مهم در بصیرت افزایی است. بدون شک هرچه میزان شناخت و درک مردم از شرایط موجود بیشتر باشد، قدرت انتخاب و گرفتن تصمیم صحیح بالاتر می رود.

در نگاه فرهنگ غنی و پویای اسلام، مسلمانی دارای ارزش و اعتبار و سرچشمه تحول و تحرک است که با آگاهی و بینش رشد کند، استوار گردد و برای فرد و جامعه پیشرفت به ارمغان آورد.

ائمه دین علیهم السلام با رهنمودهای رهایی بخش خویش بر لزوم ایجاد بسترها و زمینه های لازم برای تحقق این آگاهی در ابعاد و موضوعات گوناگون تأکید نموده اند تا هر مسلمانی از پشتوانه های لازم برای حرکت صحیح و مقصدرسان در امور مختلف برخوردار شود.

امام رضا علیه السلام در تبیین وظایف خطیب نماز جمعه، که خود از رسانه‎های عمومی به شمار می آید، می فرماید: «یخْبِرُهُمْ بِمَا وَرَدَ عَلَیهِمْ مِنَ (الْآفَاقِ مِنَ) الْأَهْوَالِ الَّتِی لَهُمْ فِیهَا الْمَضَرَّهُ وَ الْمَنْفَعَه؛ مردم را به جریان های خوب یا بدی که در آفاق دوردست برای عالم اسلام اتفاق می افتد و منفعت و ضررشان در آن است، آگاه کنید». (حر عاملی، ۱۴۰۹ه‍. ق: ج۷: ۳۴۴)

اهمیت آگاهی بخشی در فرمایش رسول خدا صلی الله علیه و آله به یکی از اصحاب خود، آنگاه که از فضیلت علم سخن می‎گویند، این گونه بیان می‎شود: «أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ اللَّهَ یطَاعُ بِالْعِلْمِ وَ یعْبَدُ بِالْعِلْمِ وَ خَیرُ الدُّنْیا وَ الْآخِرَهِ مَعَ الْعِلْمِ وَ شَرُّ الدُّنْیا وَ الْآخِرَهِ مَعَ الْجَهْل؛ آیا نمی دانی که خداوند با علم و دانایی اطاعت و عبادت می‎شود و خیر دنیا و آخرت با دانش است و شرّ دنیا و آخرت با نادانی است». (مجلسی، ۱۴۰۴ه‍. ق، ج:۱: ۲۰۴).

۲-۳. هوشیاری

از محوری ترین مسائل در دفع تهدیدها و دفاع از یک ملت، دشمن شناسی است. در طول تاریخ بسیاری از امت ها به دلیل غفلت از دشمنان و فقدان آگاهی و بصیرت لازم در مسائل سیاسی و اجتماعی و در پی آن نداشتن درک درست از شرایط و تشخیص ندادن توطئه های بیگانگان، به سرنوشتی هلاکت بار دچار گردیده اند.

از امام رضا علیه السلام درباره عقل و هوشیاری می پرسند؟ حضرت (که درود خدا بر او باد) می فرماید: «التَّجَرُّعُ لِلْغُصَّهِ، وَ مُداهَنَهُ الاْعْداءِ، وَ مُداراهُ الاْصْدِقاءِ؛ تحمّل مشکلات و ناملایمات، زیرک بودن و حرکات دشمن را زیر نظر داشتن، مدارا کردن با دوستان (تا اختلاف نظرها سبب فتنه و آشوب نشود)». (مجلسی، ۱۴۰۴ ه‍. ق: ج۷۲: ۳۹۳)

امام علیه السلام، در این بیان گهربار سه استراتژی مهم را یادآوری می نمایند. اموری که رعایت آنها لازمه توسعه و پیشرفت جامعه انسانی است. اگر مردم هوشیار نباشند، تاریخ تکرار خواهد شد. مردم در دوران بعد از رسول خدا و یا صلح امام حسن و.. . از هوشیاری لازم برخوردار نبودند؛ در نتیجه جریان حق شکست خورد. اگر آگاهی و هوشیاری بر جامعه حاکم باشد، وحدت کلمه امت اسلامی حفظ می‎شود و از موقعیت هایی که برای تعالی جامعه اسلامی پیش می‎آید، بهترین استفاده‎ها خواهد شد.

امام رضا علیه السلام، همچنین در حدیثی با ذکر ویژگی مهم فتنه گران، پرده از ترفند آنان برداشته و معیار تشخیص حق و باطل را در فضای فتنه بیان فرموده است:

إنّ ممّن ینتحلُ مودّتنا أهلَ البیت، من هو أشدُّ فتنهً علی شیعتِنا من الدّجّال.فقلتُ: بماذا؟قال: بموالاتِ أعدائِنا و معاداهِ أولیائِنا. إنّه إذا کان کذلک، اختلطَ الحقُّ بالباطل و اشتبهَ الأمرُ فلم یعرَف مؤمنٌ من منافقٍ. (وسائل الشیعه، ج ۱۶، ۱۷۹).

همانا از کسانی که مدعی مودت ما اهل بیت هستند، کسی هست که در فتنه گری، برای شیعیان ما از دجال شدیدتر است. (راوی) گفتم: برای چه؟ (امام) گفت: به خاطر دوستی با دشمنان ما و دشمنی با دوستانمان. چون چنین شد، حق با باطل آمیخته می شود و مؤمن از منافق بازشناخته نمی شود

بر اساس این بیان حضرت رضا علیه السلام، کسانی که مدعی مودت اهل بیت هستند، ممکن است فتنه هایی بیافرینند که برای شیعیان واقعی از فتنه دجال در آخرالزمان که از نشانه های نزدیکی ظهور حضرت حجت عج است شدیدتر و دشوارتر باشند. بنابراین نمی توان تنها با ظاهر اشخاص که خود را محب و طرفدار حق می نمایانند، دل خوش کرد. بلکه باید رفتار و گفتار آنها را با معیار حق سنجید.

در واقع امام علیه السلام، با ذکر ویژگی مهم فتنه گران یعنی دوستی با دشمنان و دشمنی با دوستان، پرده از ترفند آنان برداشته و معیار تشخیص حق و باطل را در فضای شبهه ناک بیان فرموده است. بر این اساس، کارآمدترین شاخص در این باره، بصیرت در تمسک به دو اصل «ولایت دوستان و برائت از دشمنان» است که در آموزه های دینی، لازمه ایمان شمرده شده اند.

۳-۳. مخاطب شناسی

شناخت مخاطب یکی از ضروریات اصلی در هر ارتباطی به حساب می آید. انسان آگاه همواره، در معاشرت خود، حدود و میزان درک و فهم طرف مقابل را رعایت می نماید. اولیای الهی از این مسئله غافل نبودند و با رعایت آن برنامه تبلیغی خود را عملی می ساختند. همین است که وقتی یونس بن عبد الرحمن از حرف مردم به تنگ می آید و به حضرت شکوه می کند؛ امام رضا علیه السلام به او می فرمایند: «یا یونُسُ حَدِّثِ النَّاسَ بِمَا یعْرِفُونَ وَ اتْرُکهُمْ مِمَّا لَا یعْرِفُونَ، کأَنَّک تُرِیدُ أَنْ یکذَّبَ اللَّهُ فِی عَرْشِهِ؛ ای یونس، با مردم به اندازه فهم و درکشان سخن بگو، و از بیان آنچه درک نمی کنند پرهیز کن، (در غیر این صورت از نظر آنان) گویا تو قصد کرده ای بر خداوندی که در عرشش بر همگان حکم می راند، دروغ ببندی». (همان: ج۲: ۶۵)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می‎فرماید:

مَنْ عَمِلَ عَلَی غَیرِ عِلْمٍ کانَ مَا یفْسِدُ أَکثَرَ مِمَّا یصْلِحُ؛ هر که بدون دانش وارد کاری شود، بیشتر از آنکه مایه اصلاح باشد مایه فساد است (کلینی، ۱۳۶۵.ج ۱: ۴۴)

بنابراین، اهتمام به رعایت ظرفیت وجودی افراد و تفاوت های آنان، نکته ای است که در روایات بر آن تأکید شده است و به تصریح و تلویح خواسته شده تا از ارائه معرفت سنگین و غیر قابل فهم به اشخاص کم ظرفیت و فاقد درک و تحمل کافی خودداری شود.

۴-۳. جریان شناسی

در دوره ای که کثرت اطلاعات، انسان ها را دچار حیرت و سرگردانی می‎کند و آنان را در راه شناخت درست از غلط و حق از باطل با مشکل روبه رو می‎سازد، جریان شناسی و برخورداری از یک بینش و نگرش کلان نسبت به گفتمان ها واندیشه ها، می‎تواند انسان ها و جوامع را از فرو غلتیدن در دام جریان های منحرف نجات دهد. به بیان دیگر در جهان امروز که زندگی هویت سازمانی و سیستمی پیدا کرده و ارتباطات نظام‎مند شده است، درک و تشخیص حق و حقیقت پیچیده شده و مهم ترین و مطمئن ترین راه برخورداری از بصیرت و توسعه و تعمیق آن، جریان شناسی و آگاهی از گفتمان های حاکم بر جهان و جامعه است. (مهاجر نیا،۱۳۸۹: ۸۷ و ۸۹)

این نکته در زندگی حضرت رضا علیه السلام قابل تامل است؛ حضرت حتی در مقابل جبارانی مثل مامون می ایستد و با شهامت تمام جریان های حق و باطل را از هم جدا و راه سوء استفاده مخالفان را می‎بندد و مسیر انحراف اجتماعی را سد می‎کند.

بعد از محاکمه زید بن موسی، مامون به امام رضا علیه السلام گفت: اگر برادرت قیام کرده و با جنایت های خود دست به ناامنی زده است، در گذشته زید بن علی قیام کرد و کشته شد. و اگر در رابطه با من، مقام و موقعیت فعلی را نداشتید، او را می کشتم. او کار کوچکی انجام نداده است.

امام رضا علیه السلام فرمود: برادرم زید را با زید بن علی مقایسه نکن. او از علمای آل محمّد بود. به خاطر خداوند عزّ و جلّ غضب نمود، و با دشمنان او جنگید تا در راه خدا کشته شد.

پدرم از قول پدرش جعفر بن محمّد علیه السلام این گونه نقل می کرد: «خداوند عمویم زید را رحمت کند. او مردم را به رضا (شخص پسندیده) از آل محمّد دعوت می کرد و اگر پیروز می شد، به آنچه مردم را بدان دعوت می کرد، وفا می نمود».

با من درباره‍. قیامش مشورت کرد. به او گفتم: عمو جان! اگر راضی هستی که کشته شوی و در محلّه کناسه جسدت را به دار آویزاند؛ این کار را انجام بده.

بعد از رفتن زید، حضرت صادق علیه السلام فرمود: وای بر کسی که فریاد او را بشنود و او را یاری نکند.

مأمون که نمی خواست از حرف خود کوتاه بیاید؛ برای محکم کاری حرف خود گفت: یا ابا الحسن! آیا روایاتی در مذمّت افرادی که به ناحقّ ادّعای امامت می کنند، وارد نشده است؟

حضرت فرمود: زید ادّعای ناحق نمی کرد. پرهیزکارتر از این بود که چنین کند. او می گفت: شما را به فرد پسندیده از آل محمّد دعوت می کنم.

این روایات در مورد افرادی است که ادّعا می کنند خداوند آنان را به امامت تعیین کرده است و مردم را به غیر دین خدا دعوت کرده و آنها را از راه خدا منحرف می کنند. به خدا قسم زید از مخاطبان این آیه بود: «وَ جاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ، هُوَ اجْتَباکمْ؛ در راه خدا ـ آن طور که شایسته جهاد در راه خداست ـ جهاد کنید، او شما را برگزیده است». (حج: ۷۸) (مجلسی، ۱۴۰۴ه‍. ق: ج۴۶: ۱۷۴)

امام این گونه در ماهیت جریان های پیرامون خود دقیق بودند و در هیچ شرایطی دست از روشنگری برنمی داشتند.

۵-۳. تبیین ارزش های واقعی

ارزش شناسی از موضوعات مهم و قابل توجه در بحث بصیرت افزایی است. برای واژه ارزش در علوم مختلف تعریف‎های متفاوت ارائه شده است. اما می‎توان آن را تصوراتی دانست که: انسان به آنها بها می‎دهد، آنها را ارزشمند می داند و برای رسیدن به آنها تلاش می کند. از سویی دیگر انسان علاقه مند رشد و تعالی است. اما بسته به شرایطی که در آن رشد کرده، تصوراتش متفاوت است و به تبع آن ارزش ها را گوناگون می‎بیند. ارزش ها ابتدا در سطح هستند، اما به هر چه بگذرند نفوذ آن در فرد و جامعه بیشتر می‎شود و تغییر یا اصلاح آن مشکل تر خواهد شد.

احمد بن عمر، از اصحاب امام رضا علیه السلام می گوید: مشکلات زندگی بر ما غالب شده بود. ثروت ما نابود شده بود و هر روز سختی ها بیشتر خودش را نشان می داد. به همراه حسین بن ثویر که از دوستان قدیمی و هم درد با من بود، به محضر حضرت رضا علیه السلام رفتیم. گفتیم: ای پسر رسول خدا زندگی ما خوب و سرشار از نعمت ها بود. اکنون شرایط عوض شده و دار و ندارمان از کف رفته است. می خواستم دعا بفرمایید خداوند نعمت های از دست رفته را به ما باز گرداند.

چهره حضرت تغییر کرد. احساس کردم تقاضای خوبی نداشته ایم. در پاسخ ما فرمود: می خواهید چه شوید؟! پادشاه! مایلید مانند طاهر (فرمانده کل قوای مأمون) و هرثمه (ازسرلشکران ) شوید؛ اما با اعتقادی که اکنون دارید مخالف باشید؟

– نه، به خدا قسم هرگز میل نداریم دنیا برایمان پر از طلا و نقره باشد؛ اما از این اعتقاد برگردیم. (کلینی، ۱۳۶۵: ج۶: ۳۴۶)

آن گونه که می‎بینیم، امام رضا علیه السلام با نشان دادن ارزش های حقیقی، صراط مستقیم را به پیروان خود نشان می‎دهد. این نه تنها سیره امام رضا علیه السلام که از شاخصه های اسلام ناب است. چنانکه در تاریخ آمده است: عده ای از مسلمانان نزد سلمان از پدران خود گفتند. آنگاه رو به او کرده و از او خواستند تا پدران خود را بشمارد. در پاسخ گفت: سلمان فرزند بنده خدا و در ادامه از برتریهای اسلام گفت. ماجرا به اطلاع پیامبر رسید، حضرت فرمودند: «یا مَعْشَرَ قُرَیشٍ إِنَّ حَسَبَ الرَّجُلِ دِینُهُ وَ مُرُوءَتَهُ خُلُقُهُ وَ أَصْلَهُ عَقْلُهُ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّا خَلَقْناکمْ مِنْ ذَکرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکرَمَکمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکمْ، ثُمَّ قَالَ النَّبِی لِسَلْمَانَ لَیسَ لِأَحَدٍ مِنْ هَؤُلَاءِ عَلَیک فَضْلٌ إِلَّا بِتَقْوَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِنْ کانَ التَّقْوَی لَک عَلَیهِمْ فَأَنْتَ أَفْضَلُ.

ای جماعت قریش! اصل و تبار و بزرگی مرد به دین اوست و شخصیت وی اخلاق او، و ریشه و اصالتش، عقل اوست. هیچ کس از این افراد بر تو برتری ندارند مگر به تقوا و اگر تقوای تو بیشتر باشد تو بر آنان برتری». (کلینی، ۱۳۶۵: ج۸: ۱۸۱)

۶-۳. استفاده از اندیشمندان

برای انتخاب درست نیازمند کمک هستیم. عالمان و فرهیختگان جامعه می توانند راهنمایان خوبی باشند. دست یافتن به هدف های متعالی، بدون استفاده از اندوخته اندیشمندان ممکن نیست. آنها موهبتی برای رشد و توسعه جامعه به شمار می آیند. بنابراین، باید یک تعامل دو سویه بین افراد جامعه و اندیشمندان برقرار شود و هر کدام با یافتن نقش واقعی خود در قبال یکدیگر و توجه به آن، زیربنای توسعه را پی ریزی کنند. (موسوی موحدی، ۱۳۸۹: شماره۲۶: ۲۳)

اهمیت جایگاه اندیشمندان و لزوم توجه به آنها تا حدی است که امام رضا علیه السلام با تشبیه آنها به پیامبران قوم بنی اسرائیل، می فرمایند: «مَنْزِلَهُ الْفَقِیهِ فِی هَذَا الْوَقْتِ کمَنْزِلَهِ الْأَنْبِیاءِ فِی بَنِی إِسْرَائِیل؛ در این زمان جایگاه اندیشمندان و عالمان همانند جایگاه انبیای بنی اسرائیل است». (مجلسی، ۱۴۰۴ه‍. ق: ج۷۵: ۳۴۶)

یعنی همان طور که انبیای بنی اسرائیل مردم را از چنگال فرعونیان نجات می دادند، اندیشمندان و فقیهان جامعه ما باید فرهنگ مردم را تعالی بخشند و زمینه رشد اجتماعی و نجات از طاغوت ها را فراهم آورند.

۷-۳. پرهیز از ابزاری شدن

هر چند در آموزه های دینی، بر توجه به دانشمندان و بزرگان تأکید شده است؛ نکته. قابل توجه اینجا است که امام رضا علیه السلام افزون بر تاکید بر جایگاه دانشمندان، هشدار می دهد. مبادا فردی از شرایط، سوء استفاده نماید و بر شانه جامعه موج سواری کند و به اهداف پلید خود دست یابد. حضرت در سخنی گهربار به نقل از امام سجاد علیه السلام می فرماید: «… اگر عقل کسی را استوار یافتید، درنگ کنید و فریب مخورید؛ تا در آن بنگرید که آیا با عقل خود در پی هوای خویش می رود، یا در هوای خود از عقل خویش فرمان می برد و نیز بنگرید که آیا ریاست های زایل دنیا را دوست دارد یا از آنها دامن فروچیده است؟»

در میان مردم کسانی هستند که دنیا و آخرت هر دو را از دست می دهند. دنیا را برای دنیا رها می کنند، و بر آنند که لذت ریاست باطل، از لذت مال و نعمت حلال عالی تر است، پس این همه را به خاطر دست یافتن به ریاست از دست می دهند، تا چنان می شود که‍. قرآن می گوید: «وَ إِذا قِیلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ! أَخَذَتْهُ الْعِزَّهُ بِالْإِثْمِ، فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَ لَبِئْسَ الْمِهادُ؛ چون به او گویند: از خدا بپرهیز، حمیت جاهلیت او را به گناه برمی انگیزد. او را دوزخ شایسته است، و آن بدجایگاهی است». (بقره: ۲۰۶)

چنین کسی بی ملاحظه و اندیشه عمل می کند، و نخستین کار باطل، او را به بدترین زیان ها می کشاند، و خدا او را (پس از آنکه مزد چیزی را می طلبد که بر آن توان ندارد)، در طغیان و سرکشی رها می کند. و او آنچه را خدا حرام کرده است حلال، و آنچه را حلال کرده است حرام می شمارد؛ و اگر بتواند ریاستی را ـ که با بدبختی به دست آورده است ـ نگاه دارد، هیچ در بند آن نیست که دینش از دستش برود. اینان کسانی اند که خدا بر ایشان خشم گرفته و لعنتشان کرده و عذاب خوارکننده ای برایشان آماده ساخته است. (حر عاملی، ۱۴۰۹ه. ق: ج۸: ۳۱۷)

امام علیه السلام، ضمن تاکید بر جایگاه اندیشمندان و توجه به آنان هشدارهای لازم را می دهد، تا ضمن استفاده درست از این چشمه های فیض از خطرات احتمالی در امان باشیم. چنانکه رسول خدا صلی الله علیه و آله می‎فرماید: «شر الناس علماء السوء؛ بدترین مردم اندیشمندان بدند». (ابی فراس، ج۱: ۲۲۰) حضرت در این فرمایش خود هشدار می‎دهند که اگر به پیروی از دانشمندان و تاسی به ایشان تأکید شده، از دیگر سو باید مراقب سودجویان بود.

۸-۳.توسعه فرهنگ برابری انسان ها

انسان مخلوق الهی است و برای ارزشمند بودن همین کافی است. نمی توان برای تعیین ارزش واقعی او هر ملاکی را برگزید، برخلاف تفاوت های ظاهری، جوهره ذاتی انسان ها یکی است و ارزش آدمی بر اساس همان تعیین می‎شود.

امام رضا علیه السلام در کلام خود به این مسئله و ضرورت پرهیز از معیارهای خود ساخته بشری هشدار داده و می‎فرمایند: «مَنْ لَقِی فَقیرًا مُسْلِمًا فَسَلَّمَ عَلَیهِ خِلافَ سَلامِهِ عَلَی الاغْنِیاءِ لَقَی اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یوْمَ الْقِیمَهِ وَ هُوَ عَلَیهِ غَضْبانُ؛ کسی که فقیر مسلمانی را ملاقات نماید و برخلاف سلام کردنش بر اغنیا بر او سلام کند، در روز قیامت در حالی خدا را ملاقات نماید که بر او خشمگین باشد». (همان: ج۱۲: ۶۴) این سخن حضرت به ما ثابت می‎کند، هر معیاری نمی تواند ملاک ارزش گذاری باشد و اعتقاد به هرگونه تفاوت بر اساس این ملاک های خودساخته، برای فرد و جامعه زیان بار و موجب خسران خواهد بود.

مردی به حضور امام رضا آمده بود. مرتب سوگند می خورد و می گفت: تو بهترین مردم هستی. امام رضا علیه السلام فرمود: ای مرد! سوگند مخور. بهتر از من کسی است که تقوایش از من بیشتر است و اطاعتش افزون تر. به خدا سوگند، این آیه منسوخ نشده است که خداوند فرمود: «…وَ جَعَلناکم شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا اِنَّ اَکرَمَکم عِندَ اللّهِ اَتقاکم…؛ ما شما را قبائل مختلف قرار دادیم تا شناخته شوید به آن نام ها، لکن گرامی ترین شما نزد خداوند، متقی ترین و پرهیزگارترین شماست». (صدوق، ۱۳۷۸: ج۲: ۲۳۶)

۹-۳. استقلال در برابر فشارها

یکی از زیبایی های زندگی حضرت رضا علیه السلام این است که، اگر یکی از بستگان خ