پاورپوینت کامل بازشناسی جایگاه عقل در فقه شیعه ۷۲ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل بازشناسی جایگاه عقل در فقه شیعه ۷۲ اسلاید در PowerPoint دارای ۷۲ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل بازشناسی جایگاه عقل در فقه شیعه ۷۲ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن پاورپوینت کامل بازشناسی جایگاه عقل در فقه شیعه ۷۲ اسلاید در PowerPoint :

>

چکیده:

دلیل عقل از دیرباز در نظریه پردازی علوم اسلامی و نیز در فقه شیعه، جایگاه ویژه ای داشته است. دانشمندان اسلامی از عقل، بهره ها برده اند و فقهای شیعی در فهم متون و استخراج احکام آن را یکی از دلایل چهارگانه فقه برشمرده و از این راه، کاستیهایی را برطرف نموده اند.

این نوشتار، با نگاهی تاریخی – تحلیلی به مقوله بهره وری از عقل، از ابتدای شکل گیری فقه شیعه، به عنوان یکی از ادلّه احکام فقهی پرداخته است و با بررسی مفهوم عقل و پیشینه به کارگیری آن در فقه شیعه، این مهم را با تقسیم بندی و تبیین دوره های نیاز به اجتهاد و مراحل و رویکردهای گوناگون به دلیل عقل و بهره وری از آن، عهده دار شده است.

ضرورت بحث

پاورپوینت کامل بازشناسی جایگاه عقل در فقه شیعه ۷۲ اسلاید در PowerPoint و بررسی زمینه های بهره مندی از آن، بدین روست که از یک سو بشر امروز بویژه غربی، به دلایل گوناگون تکیه گاه خویش را برای دست یابی به انواع آگاهی، عقل[۱] قرار داده است و منبع دیگری را برای تحصیل معرفت نمی پذیرد. از دیگر سودینداران بویژه مسلمانان بر این باورند که خداوند دست کم بسیاری از علوم مورد نیاز بشر را در حوزه هایی چون اخلاق، حقوق، سیاست، تعلیم و تربیت در متون وحیانی (قرآن و سنت) در اختیار وی قرار داده و تنها وظیفه انسان، فهم متون و استخراج احکام مرتبط با آن حوزه هاست.

وجود این امر، تعارض روشنی میان فرهنگ غربی خردباور و فرهنگ اسلامی وحی باور، پدید آورده است که امروزه نمودهای آن بسیار برجسته است و از جمله عوامل (یا تنها عامل) چالش نظری جمهوری اسلامی ایران با دنیای غرب، در عرصه های گوناگونی چون حقوق، سیاست، تعلیم و تربیت و…همین امر به شمار می آید.

اندیشمندان مسلمان نیز که خود از دیرباز در حوزه های گوناگون در باره جایگاه عقل در فهم متون و تعیین احکام افعال انسان، دچار چالش بوده اند، امروزه بیش از پیش به بحث و گفتگو در باره جایگاه عقل در عرصه فرهنگ اسلامی و بویژه فقه، خویش را نیازمند می بینند.

مقاله پیش رو، نگاه تاریخی – تحلیلی به مسأله شکل گیری بهره برداری از عقل به عنوان یکی از منابع احکام از اوائل فقه شیعه تا کنون است. بحث در باره زمینه های بهره مند شدن از توانایی عقل و روشن ساختن ظرفیتهای بهره وری از آن در فقه شیعه را به مجالی دیگر وامی نهیم.

گفتار اول: بررسی واژه عقل و دلیل عقل

در این نوشته واژه عقل با توجه به خاستگاه فرهنگی آن که زبان عربی و آموزه های اسلامی است، مورد بررسی قرار می گیرد و منظور این مقال از عقل چنین مفهومی خواهد بود. عقل که برابر فارسی آن خرد است در سه معنای حدثی، اسم ذات و اسم معنا به کار رفته است. معنای حدثی مانند حبس، حفظ و تثبیت در امور؛ معنای اسم ذات چون حبل و دیه و اسم معنا مانند نیروی تمیز، فهم و علم.[۲]

چنین به نظر می آید که همه معانی گفته شده از عقل به یک معنای کلی و مشترک که مانند روحی در کالبد آن واژه هاست، باز می گردد و آن عبارت است از چیزی مانند «توقف» و «ایست» و «نگه داشتن» که در هر یک از معانی یاد شده، مد نظر قرار دارد. در زبان فارسی نیز خرد به معنای دریافت، ادراک، تدبیر، فراست، هوش و دانش آمده است.[۳]

با وجود این که دانشوران شیعی از دیرباز، از عقل به عنوان یکی از منابع احکام سود جسته اند ولی اندک کسانی به تعریف آن پرداخته اند. از میان دانشمندان شیعی، شیخ طوسی نخستین کسی است که در نوشته اصولی خود عقل را تعریف کرده است. وی در این باره می گوید:

عقل یک رشته از علوم است که وقتی در انسان جمع شود، وی عاقل می گردد.[۴]

منظور ایشان از یک رشته علوم، مجموعه معرفتهای فطری و غیر فطری در قلمرو عقل نظری و عملی است. پس از ایشان در نوشته های اصولی دانشمندان عقل گرای شیعی چون علامه حلی، وحید بهبهانی، شیخ انصاری و…تعریفی از دلیل عقل دیده نمی شود.[۵] بیشتر کسانی که دردانش اصول به مسأله عقل پرداخته اند، بویژه پس از وحید بهبهانی، از خود عقل تعریفی به میان نیاورده و به تعریف دلیل عقل پرداخته اند. ظاهرا در دانش اصول، نخستین کسی که به تعریف دلیل عقل پرداخته، میرزای قمی است. وی در این باره می گوید:

مراد از دلیل عقل، حکم عقلی است که توسط آن به حکم شرعی می رسند و از علم به حکم عقلی به حکم شرعی منتقل می گردند.[۶]

پس از وی دیگر دانشمندان اصولی[۷] نیز به تعریف دلیل عقل پرداخته اند و نقطه مشترکهمه آنها این است که دلیل عقل یعنی درک و حکم عقل نسبت به امری که می توان حکم شرعی را از آن به دست آورد.[۸]

بر پایه آنچه گفته شد، منظور از عقل در نوشته کنونی که در پی بررسی جایگاه آن در فقه شیعه هستیم، همان دریافتها و احکام عقل در باره امری است که مرتبط با حوزه دخالت فقه است.

گفتار دوم: پیشینه به کارگیری از دلیل عقل در فقه شیعه

به طور کلی، نیاز به بهره مندی از عقل در چه فضا و میدانی پدید می آید؟ این میدان از چه روزگاری آغاز گردیده است؟ روند آن تا کنون چگونه بوده است، آیا پیوسته رو به رشد بوده یا گاهی نیز دچار قبض و بسط گردیده است؟ اینها پرسشهایی است که در ادامه بحث به پاسخ یابی آنها می پردازیم.

محور دست یابی به احکام، در فقه اسلام، یک رشته متون (قرآن و سنّت) است و مادامی که واژگان به کار رفته در آنها از روشنایی و وضوح برخوردار باشند، فهم آنها دشواری ندارد و برای درک معنای مورد نظر نیازی به تلاش و تصرف نیست.

همینطور در صورتی که متون برخوردار از وضوح و روشنایی نیستند و گونه ای پوشیدگی در آنها دیده می شود ولی چنانچه دسترسی به گوینده متن، ممکن باشد و بتوان با پرسش، پوشیدگیها را برطرف کرد، نیازی به تلاش و تصرف و یا اجتهاد، نیست. ولی اگر سخنان و کلمات در باره مسأله مورد نیاز از وضوح برخوردار نباشند و گوینده آنها نیز در دسترس نباشد، تلاش و اجتهاد، زمینه پیدا می کند و آدمی ناچار است با تکیه بر توانایی و داناییهای خود، پرده های پوشیدگی را کنار بزند تا معنای متن را در باره مسأله مورد نیاز، روشن سازد و این امر، چیزی جز اجتهاد نیست.

پر واضح است که نیاز به اجتهاد نمی تواند جدای از بهره مندی از عقل باشد. بر این پایه می توان گفت، بهره مندی از عقل در عرصه اجتهاد شکل می گیرد و اجتهاد نیز در فضای ابهام و پوشیدگی الفاظ و کلماتی ضرورت پیدا می کند که گوینده آن واجب الاطاعه می باشد. بنابراین برای شناخت پیشینه بهره مندی از عقل در فقه شیعه بایستی، تاریخ نیازمندی به اجتهاد را پی گرفت.

در نوشته پیش رو نیاز به اجتهاد را در سه دوره پیامبر صلی الله علیه و آله، امامان علیهم السلام و دوران غیبت، پی می گیریم.

دوره پیامبر صلی الله علیه و آله

از دیدگاه شماری از دانشمندان شیعی اساسا چیزی به نام اجتهاد در روزگار پیامبر برای دست یابی به احکام شرع نبوده است.[۹] در این روزگار، بیان احکام، تنها در قالب وحی لفظی درشکل قرآن و یا وحی غیر لفظی، در شکل سنّت، بوده است. از این رو دیگر نمی توان زمینه ای برای استنباط و اجتهاد یافت تا نقش عقل را در آن روزگار مورد بررسی قرار داد.

دوره امامان علیهم السلام

از دیدگاه شیعه، پس از روزگار پیامبر صلی الله علیه و آله چراغ هدایت خاموش نگشته و خداوند هنوز بشر را به خود وانگذاشته است و پیامبر گرامی اسلام علوم مورد نیاز جامعه را، پس از خود، به خاندان خویش با دو ویژگی علم و عصمت یا آگاهی و آزادی، سپرده است تا حرکت جامعه را راهنمایی کنند و پاسخگوی پرسشهای مولود زمان باشند. اندیشمندان شیعه بر آنند که پیامبر گرامی اسلام سنّت خود را به کسی چون امام علی علیه السلام آموزانده و ایشان نیز آموخته های خود را در کتابی که در سخنان پیشوایان شیعه به نامهایی چون «صحیفه علی» یا «جامعه» از آن یاد گردیده، گردآوری کرده است و همواره شیعیان پاسخ پرسشهای خود را از زبان پیشوایان معصوم خود، در این کتاب می جسته اند.[۱۰] بر این پایه آیا می توان گفت اساسا در روزگار معصومان علیهم السلام، اجتهاد ودر پی آن بهره مندی از عقل وجود داشته است؟

اگر چه شیعیان چنان باوری دارند ولی لزوما برایند آن، بسته بودنِ باب اجتهاد و خاموشی عقل نیست؛ زیرا بر پایه گزارشهای تاریخی، در روزگار معصومان علیهم السلام گروهی بودند که با سود جستن از تشویقها و آموزشهای آنان، تنها به بازگو کردن سخنان آنان بسنده نمی کردند، بلکه افزون بر آن به تفریع فروع و یا اجتهاد نیز می پرداختند تا آنجا که حتی بازگو شده، شماری از یاران امامان علیهم السلام گرایش به رأی و قیاس نیز داشته اند.[۱۱]

کسانی چون فضل بن شاذان و یونس بنعبد الرحمان، از این گروه قلمداد می شوند. در آن روزگار اجتهاد با مراجعه به نصوص شرعی، به معنای تطبیق قواعد و ترازها بر امور جزئی، توجه به عام و خاص، ناسخ و منسوخ، از میان بردن تعارض بین اخبار، مورد ستایش امامان علیهم السلام و نیاز یاران بوده است و طبیعی است این امر، چیزی جز اجتهاد نیست و در این باره، عقل کارایی شایسته ای دارد؛ زیرا اساسا بدون تلاش عقل چگونه می توان ترازها و قواعد را بر امور جزئی منطبق ساخت و عام و خاص و ناسخ و منسوخ را کشف کرد؟

دوران غیبت

با آغاز دوران غیبت کبرا حدود سال ۳۳۰ هجری، زمینه های دوران نوینی در فقه شیعه در مقایسه با حضور معصوم علیه السلام فراهم می گردد؛ زیرا بر پایه باور شیعه، با حضور معصوم علیه السلام گوش به اندازه فراوان به کار آمده و سخنان بسیاری را از امام علیه السلام شنیده است و اکنون نوبت آن است که شنیده ها سامان یابد و در گستره زمان آماده چالشهای سترگ و نبردی سنگین گردد و با سرمایه ای که از آموزه های امامان علیهم السلام اندوخته است، پاسخ پرسشهای نو را جستجو کند و این چیزی جز نیازمندی افزون بر گذشته، به اجتهاد نیست.

دوران غیبت کبرا برای شیعه، مانند دوران پس از پیامبر صلی الله علیه و آله برای اهل سنت است؛ زیرا در هر دو برهه دو گروه با دیدگاه ویژه خود با فقدان معصوم علیه السلام روبرو گشتند و خویش را یگانه و تنها در برابر انبوه پرسشهایی یافتند که در برخی موارد، پاسخهای روشنی در میراث به یادگار مانده از پیشوایان معصوم در باره آنها دیده نمی شد و این امر، زمینه گسترده تری را برای روی آوری به عقل و بهره مندی از دانایی و توانایی آن فراهم می کرد.

طبیعی است نقطه آغازین بهره گیری از توان عقل، زاویه ای تنگ و باریک است که هرچه از روزگار معصوم علیه السلام دورتر شود، با وجود فراوانی پرسشها و محدودیت نقل، نیاز به اجتهاد و عقل، افزون تر می گردد و از برهه ای به برهه ای برجسته تر می شود. با این همه، فرایند گرایش به یاری جستن از عقل در جامعه شیعه، پیوسته و بدون مانع نبوده است؛ زیرا در پاره ای از زمان با رویش جنبش رویگردانی از اجتهاد که یک بعد آن نیز رویگردانی از عقل است، بهره مندی از آن دچار رکود گردیده است.

اگر چه در نهایت این حرکت که به نام اخباریگری آوازه یافت، کمک شایانی به عنصر اجتهاد و یاری جستن از عقل کرد و موجب شد تا ابعاد اجتهاد، بویژه عقل، شفاف تر شود، بدین رو می توان گفت پس از غیبت کبرا دو اندیشه اخباریین و اصولیین یا