پاورپوینت کامل انتخابات مجلس پنجم ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل انتخابات مجلس پنجم ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل انتخابات مجلس پنجم ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل انتخابات مجلس پنجم ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

علت اصلی پیدایش انقلاب مشروطیت در ایران، تأسیس عدالتخانه ای بود که براساس قانون شریعت به اختلافات و مشکلات مردم رسیدگی کند علاوه بر حفاظت از منافع و حقوق آنان، از دیکتاتوری و بی قانونی در کشور نیز جلوگیری نماید. از این رو می توان این نهاد مردمی را یکی از مهمترین نهادهای دموکراسی دانست.

این روند تکاملی در نهایت منجر به تشکیل مجلس شورایی شد که با توجه به نقش و جایگاه آن، بنیاد نظام، مشروطه تلقی می شود. متأسفانه تکوین چنین نهادی در ایران بر خلاف انتظار مشروطه خواهان و آزادی خواهان به خاطر وجود عناصر وابسته در میان نمایندگان و در نتیجه عملکرد ضعیف آن، نه تنها مشکلی از مشکلات مردم را برطرف نکرد، بلکه بعدها دیدیدم با فراهم کردن زمینه ایجاد دیکتاتوری نوین و قوی تر، بر مشکلات آنان افزود. و در واقع از مهمترین هدف خود که رهایی کشور از دیکتاتوری و مشروطه کردن قدرت سلطان بود، دور ماند.

با آنکه مجلس به عنوان گرانیگاه تحولات کشور شناخته شده بود، سه مجلس آغازین دوره مشروطه، هر یک به گونه ای و به بهانه ای در میانه راه بسته شدند. مجلس چهارم نیز پس از یک دوره طولانی فترت پس از کودتای ۱۲۹۹ شروع به کار کرد. اما در دوره فعالیت مجلس چهارم و به ویژه مجلس پنجم تلاشهای فراوانی برای تغییر نظام سیاسی مشروطه صورت گرفت.

از یک سو رضاخان، سردار سپه و تجددگرایان، تمام تلاش خود را مصروف استقرار حکومتی مطلقه و متمرکز کردند، و از دیگر سو، نیروهای وفادار به مبانی مشروطیت بر این باور بودند که تحول نظام سیاسی به منزله بازگشت مجدد دیکتاتوری و بر باد رفتن آرمان های مشروطیت خواهد بود. به هر حال، در چنین فضایی مجلس با وجود نقش تعیین کننده اش مغلوب رضاخان و عواملش شد و بر خلاف فلسفه وجودی خود تغییر ماهیت داد.

بنابراین می توان گفت مجلس شورای ملی مهمترین عامل در تشکیل و تحکیم دیکتاتوری رضاخان بود و با قانونی نمودن تغییر نظام سیاسی و تمایلات رضاخان پایه های رژیم خودکامه او را تثبیت کرد.

سیر تحول مجلس در ایران

بررسی چگونگی تحولات در ساختار مجلس ایران بین سالهای مورد بحث در این پژوهش نسبت به دوره های قبل، نشانگر تغییرات معنی داری است که در این ادوار به منظور هماهنگی بیشتر با تغییرات اجتماعی و سیاسی در جامعه ایران صورت گرفته است.

به جز مجلس اول که دارای ویژگی های خاصی در ارتباط با جامعه متحول ایران و نمایانگر تمامی اقشار جامعه فعال در عرصه سیاست و اقتصاد بود،[۱]با تغییر نظامنامه ای انتخاباتی و خارج شدن آن از انتخابات صرفاَ صنفی و طبقاتی، مجلس و ترکیب نمایندگان آن دچار تحولی اساسی شدند. این تحول درباره نمایندگان اصناف و تجار بیشتر به چشم می خورد. [۲] از مجلس دوم به بعد، احزاب سیاسی به عنوان قدرت سیاسی، در سطح مجلس مطرح شدند که هر یک از آنها مشی سیاسی خاصی را پی گرفتند.

نخستین گروه، خواستار اصلاحات و نوسازی به شیوه ملایم و تدریجی بودند که طیف وسیعی را در مجلس و در میان دولتمردان داشتند. گروه دیگر خواستار اصلاحات عمیق و گسترده به شیوه ای انقلابی بودند. [۳] گروه اخیر که پرچمدار حرکات ترقی خواهانه در مجلس بود، در اقلیت قرار داشت. اما مبارزات پارلمانی اعتدالیون و دموکرات ها همچنان با قوت تا دوره چهارم انتخابات مجلس ادامه یافت. از این مقطع به بعد با افول قدرت احزاب ـ ناشی از عوامل داخلی و خارجی ـ به تدریج گروه های سیاسی در شکل فراکسیون ها در مجلس شورای ملی شکل گرفتند. از این پس مبارزات پارلمانی و ائتلاف های پیرامونی آن در قالب این فراکسیون ها انجام می پذیرفت. فراکسیون های تجدد، ترقی، رادیکال، اقتصاد، اصلاح طلبان، آزاد، اتحاد، مستقل و. زاییده همین مقطع هستند. [۴]

روند تحولات اجتماعی تا آستانه پاورپوینت کامل انتخابات مجلس پنجم ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

به دنبال پایان کار مجلس اول و تغییرات ایجاد شده در نظامنامه انتخاباتی، گروهها و طبقات مختلف، خود را در قالب احزاب سیاسی سازماندهی کردند و مبارازت خویش را به صورت مبارزات پارلمانی ادامه دادند و از آن پس نه به عنوان نماینده یک گروه خاص، که به عنوان نماینده یک جریان سیاسی و سازمان یافته تجلی یافتند.

در طول دوره های دوم تاچهارم، سعی نمایندگان در تنظیم خواسته های سیاسی و قانونی کردن آن توسط مجلس، تنها به منظور قبضه قدرت انجام می گرفت لذا قدرت نمایی احزاب یاد شده به دلیل عدم دستیابی به یک اکثریت قابل قبول، یک دوره آشفته سیاسی را در پی داشت. [۵]

سرعت تعویض کابینه ها و وزرا، حملات بی امان نمایندگان هر جناح به مخالفان خود، انجام یک سری اقدامات تروریستی برای از میان برداشتن عناصر قدرتمند هر جناح و سرانجام اعمال قدرت بیگانگان به مناسبات داخلی، ضعف زودرسی را برای جامعه و حکومت مشروطه در ایران به ارمغان آورد. [۶]

اقدام بی نتیجه برخی از نمایندگان و آزادیخواهان ایران در منازعات بین المللی و حمایت عملی از نیروهای متحد، از سویی باعث از دست رفتن نیروهای نظامی طرفدار مشروطیت (ژاندارمری) شد. [۷] و از سویی دیگر، عملکرد سازنده آنها را در معرض سؤال جدی قرار داد. اولین نمود ضعف عمومی احزاب و گروهها در درخواست ناصرالملک ـ نایب السلطنه ـ مبنی بر ضرورت اشکار شدن اهداف احزاب سیاسی و روشن شدن مواضع آنها جلوه گر شد. [۸]به دنبال آن یک سری اقدامات در جهت انزوای گروههای سیاسی به ظهور سید.

ضعف مستمر گروهها و احزاب سیاسی که برخاسته از فقدان طبقه ای قدرتمند به عنوان طرفداران آنها بود، خود را در بحران کابینه های زودگذر نشان داد. بحرانی که از یک سو حرکت های استقلال طلبانه در سطح کشور به آن دامن می زد[۹] و از دیگر سو نقش مهم خارجیان در نابسامانی و هرج و مرج مناطق مختلف. [۱۰]این دو عامل به تدریج زمینه های مناسبی را برای استقرار یک قدرت واحد در کشور به وجود آورد.

عملکرد احزاب به ویژه در مناطق مهم کشور مانند آذربایجان، گیلان و خراسان بیش از پیش بر مشکلات احزاب افرود و احزاب سیاسی در سطح مرکز و مناطق نتوانستند به نیازهای اساسی برآمده از نهضت مشروطیت در زمینه نوسازی اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جوابی روشن و قاطع ارائه دهند و در نتیجه موجبات هرج و مرج داخلی را فراهم آورند. [۱۱]

روند قدرت یابی نظامیان به تدریج در میان منازعات سیاسی داخلی و برخی ملاحظات خارجی، بافکر ایجاد کودتایی نظامی شکل گرفت. اطلاعات موجود نشانگر آن است که گروه ها و اشخاص مختلفی در یک طیف گسترده تدارک یک کودتای نظامی را می دیدند. [۱۲]

این تفکر، روشنگر چاره جویی بود که روشنفکران، سیاسیون و دست اندرکاران مختلف سیاسی بدان دست یافته بودند و این اندیشه، نقطه آغاز سقوط احزاب سیاسی در معادلات قدرت به شمار می آمد. در واقع کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ هـ. ش مرحله ای اساسی بود در تضعیف روزافزون احزاب و گروه های سیاسی، که از مدتها قبل عدم کارایی خویش را در ایجاد یک توافق کلی در امور سیاسی و اصلاحات اجتماعی و اقتصادی به اثبات رسانیده بودند. بدین ترتیب، دوره جدیدی با ماهیت نظامی گری برای قبضه کردن قدرت آغاز شد. [۱۳]

چگونگی تبلیغات در مجلس پنجم

انتخابات مجلس قانونگذاری همیشه یکی از فصول شورانگیز و جنجالی رویدادهای سیاسی در ایران بود و کشمکش فکری و مرامی و برخوردهای حزبی و تبلیغاتی معمولاً در این مقاطع به اوج می رسید. پاورپوینت کامل انتخابات مجلس پنجم ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint نیز خارج از این قاعده نبود. مواد آخرین قانون انتخابات که در تاریخ ۲۹ میزان ۱۲۹۰ شمسی در مجلس دوم تصویب گردید، همچنان به قوت خود باقی بود. سیاست اکثریتهای پارلمانی در هر دوره معمولاً بر تغییر قانون انتخابات و انجام اصلاحات جهت بهره برداری مناسب و ادامه حکومت پارلمانی در دوره بعد استوار بود. در مجلس چهارم نیز گروهی از نمایندگان با تشکیل کمیسیون تجدید نظر در صدد بودند به منظور افزایش کارایی این مجلس و جلوگیری از دخالت اشخاص با نفوذ در مرکز، مأمورین دولت و متنفذین محلی، اصلاحاتی در قانون انتخابات به عمل آورند که از جمله آنها تجدید انتخابات یک ثلث از نمایندگان در هر سال بود. در صورت انجام چنین اصلاحی توالی و تسلسل مجلس حفظ و از ایجاد دورانهای فترت جلوگیری می شد.

از دیگر اصلاحات، تعیین وکیل هر محل از همان حوزه انتخابیه و یا حداقل ساکنین ۴ یا ۵ ساله همان حوزه بود. [۱۴]بدیهی است که این امر نمی توانست به آسانی از سوی افراد متنفذ سیاسی که معمولاً در پایتخت ساکن بودند مورد پذیرش قرار گیرد و به محض مطرح شدن، از سوی جراید مختلف مورد انتقاد قرار گفته وبا مقاله هایی چون «ناصیه ارتجاع خطر لامرکزیت» به این اصلاحات پاسخ داده شد. [۱۵]مخالفان، سکوت چهار و پنج ساله را در محل حوزه انتخابیه قدمی به سوی تنزل دانسته و استدلال می کردند از آنجا که غالباً اشخاص عالم و مطلع در شهرهای بزرگ و پایتخت ساکن می باشند بایستی از تحصیلات و تجربیات آنها در این جهت استفاده شود،[۱۶]

این اشخاص عالم و مطلع در شهرهای بزرگ و پایتخت ساکن می باشند بایستی از تحصیلات و تجربیات آنها در این جهت استفاده شود، این اشخاص ممکن است معروفیت محلی داشته ولی اقامت ۴ و ۵ ساله در حوزه انتخابیه نداشته باشند. [۱۷]در مجلس چهارم نیز مذاکرات مربوط به مواد قانون انتخابات معوق گذاشته شد و سرانجام با بهانه عدم زمان کافی برای مذاکرات و نزدیکی اعلان پاورپوینت کامل انتخابات مجلس پنجم ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint که ناشی از اعمال نفوذ همان افراد متنفذ بود، مقرر شد به شیوه سابق انتخابات انجام گردد. [۱۸]گذشته از خوبی اقدامات مذکور، این امر مبین نقش مجلس و اهمیت انتخابات در میان جامعه و گروههای سیاسی بود دولت طبق اصل ۵۳ قانون انتخابات موظف بود نسبت به اعلان انتخابات در سراسر کشور سه ماه قبل از پایان هر دوره تقنینیه اقدام نموده و تدارک لازم را جهت انجام انتخابات بنماید.

به همین منظور مجلس چهارم پیش از فرا رسیدن موعد مذکور مبلغ صد هزار تومان مخارج انتخابات در اختیار دولت گذاشت. [۱۹]انتخابات که یکصدوسی و شش نماینده را جهت مجلس پنجم فراهم می آورد، می بایستی قبل از اتمام دوره مجلس چهارم یعنی ۳۱ جوزا [خرداد] ۱۳۰۲ شمسی به پایان می رسید ولی این امر با تأخیر انجام شد ودر طول سه کابینه مستوفی الممالک،میرالدوله و سردار سپه ادامه یافت و تا پایان دوله دو ساله مجلس تعداد نمایندگان آن تکمیل نگردید. سویالیست ها در اواخر اجرای استراتژی خود در خصوص بدست گرفتن اکثریت مجلس به منظور شرکت در انتخابات دوره بعد توانستند از شرایط موجود استفاده کنند و با نزدیکی به رضاخان و کسب اکثریت مجلس چهارم، کابینه مستوفی الممالک را روی کار آوردند.

مستوفی الممالک همانند کلیه کابینه هایی که در دوره انتخابات مصدر کارند، مسئله انتخابات را مطمح نظر داشت. وی اگر چه در بند دوم برنامه تقدیمی خود به مجلس چهارم با اعلام تسریع در انتخابات بر اهمیت مجلس تأکید نمود، [۲۰]ولی قاطبه نمایندگان که با عملکرد گذشته وی آشنایی داشتند، نسبت به نتیجه انتخابات بیمناک بودند. وجود سوسیالیستها یا اجتماعیون در کابینه مستوفی و اتحاد این گروه با سردار سپه و عوامل اجرایی وی یعنی فرماندهان نظامی که به مرور قدرت لازم در ولایات را بدست آورده بودند، بر هراس نمایندگان مجلس و دستجات سیاسی افزود. روزنامه اتحاد در مقاله ای با عنوان «نگرانی از چیست» نوشت:

«مستوفی عقل خود را به دست چند لیدر پوسیده داده و معاون رسمی او[۲۱] و دسته پلتیکی تشکیل و علناً از یک دسته مدافعه کرده و با دسته دیگر مخالفت می نماید و رئیس کابینه [۲۲]خود را از یک دسته انتخاب کرده و بر ضد دستجات دیگر است. این پارتی بازی ما را از نتیجه انتخابات در یک مملکتی که حکام بدون شبهه درمسائل دخالت می نمایند، مشکوک و نگرانی ساخته است.» [۲۳]

در بسیاری از نقاط کشور حکومت نظامی برقرار و فرماندهان نظامی قدرت زیادی پیدا کرده بودند. مستوفی الممالک به هنگام تشکیل فراکسیون هیئت مؤتلفه قول داده بود که پاورپوینت کامل انتخابات مجلس پنجم ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint را مطابق قانون انجام دهد و نسبت به تعویض حکام و رؤسای نظمیه و مأمورین نظامی اقدام نماید. [۲۴]اما تعلل در انجام وعده و عدم اجرای قولهایی که به اکثریت هوادارا خود (هیئت مؤتلفه) داده بود، سبب تزلزل کابینه وی گردید.

اقلیت مجلس چهارم با احضار کفیل وازرت داخله (ادیب السلطنه سمیعی) نسبت به تعلل دولت در انجام انتخابات واکنش نشان داد، حتی رئیس مجلس که معمولاً در این قبیل گروه ها و فراکسیونهای پارلمانی موضعی بی طرفانه داشت، تعلل و مسامحه دولت را تصدیق کرد. [۲۵]دولت در اثر فشار نمایندگان سرانجام با ۱۵ روز تأخیر در ۱۵ حمل ۱۳۰۲ شمسی «مدلول فرمان همایونی مبنی بر اعلان انتخابات» را به وزارت داخله و حکام ایالات و ولایات صادر کرد. [۲۶]فعالیت گروههای سیاسی که از پیش آغاز شده بود با اعلان انتخابات از گرمی بیشتری برخورار گردید. نکته قابل توجه، کثرت کانیدداهای نمایندگی مجلس بود.

روزنامه ها و جراید در این خصوص نوشتند: «مطابق قانون انتخابات، تهران ۱۲ وکیل دارد. به گفته یکی از رفقای مطلع در یک شهر ۲۵۰ هزار نفری به عدد نجوم سموات احزاب تشکیل شده و ۱۵۰۰ نفر برای وکالت کار می کنند.» [۲۷]این انتخابات شبیه به انتخابات سابق نیست و فقط در تهران ۱۰۰۰ نفر داوطلب شده اند. شاید قزوین ۲۴ برابر ساری و مازندران ۳۰ برابر رشت و زنجان و کرمان ۱۰ برابر عده وکلا منتظرالوکاله هستند. [۲۸]هرگاه احصائیه عده فرق سایر ممالک را با مملکت خودمان بررسی کنیم می بینیم ظرف چند ماه ایر در تهران دسته هایی که تشکیل شده بیش از تعداد فرق فرانسه از انقلاب کبیر تا امروز می باشند. «همه برای خودکار می کنند.

در برابر سیاست اجتماعی و حزبی هر کس یک سیاست مشخصی دارد که بالمره ضد سیاست اجتماعی است.» [۲۹]در تهران مجامع بسیار برای انتخابات تشکیل شداده شده و جمعی که لیایت وکالت ندارند مشغول پروپاگاند و پول خرج کردن می باشند. [۳۰]در انتخابات تهران احزاب و دستجات مختلفی به فعالیت پرداختند. دو دسته به نام حزب د موکرات در این فعالیتها شرکت داشتند گروهی که نام مطلق حزب دمکرات را برای خود حفظ نموده بودند با اشاره به استخراج ۱۳۹۴ ورقه رأی از شعبات و حوزه های حزبی، ۱۲ نفری را که صاحب اکثریت آرا بودند، به عنوان کاندیداهای این حزب در تهران به شرح ذیل معرفی کرده بودند: ۱ـ میرزا علی اکبر ساعت ساز ۲ـ نقیب زاده اصفهانی ۳ـ مشیر معظم ۴ـ مهدی خان ملک زاده ۵ـ سید ابوالفتح ۶ـ حاجی مخبر السلطنه ۷ـ میرزا محمد صادق طباطبایی ۸ـ دکتر حسن خان مدعی العموم مالیه ۹ـ سالار منصور قزوینی ۱۰ـ مصدق السلطنه ۱۱ـ معزز الملک ۱۲ـ ممتازالدوله، اعلان فرقه دموکرات ایران، ناظم مجلس محلّی تهران میرزا محمد صادق طباطبایی. [۳۱]

دسته دیگر به نام حزب دموکرات مستقل با ابراز تأسف نسبت به تفرقه ای که در حزب دموکرات به جود آمده، طی اطلاعیه ای اعلام کرد: [این حزب] در بین افراط و تفریط، یک خط مشی متوسطی را انتخاب [کرد] و با افزودن کلمه مستقل بر نام دموکرات به دنبال استقرار اصول مقدسه دموکراسی است. این حزب با اشاره به اینکه در آغاز از ورود غیر منظم در سیاست اجتناب داشته و در بدو تشکیل، مداخله در سیاست را اسباب تفرقه فرقه می داند یگانه وسیله مداخله اسامی یک حزب را در سیاست از راه تشکیل فراکسیون پارلمانی دانسته و به همین منظور با جمع وری آرای حوزه و شعبات حزبی ۱۲ نفر کاندیدای خود را به ترتیب ذیل معرفی نمود: ۱ـ تدین ۲ـ عدل الملک ۳ـ رهنما ۴ـ مشیرالدوله ۵ـ محمد علی طهرانی ۶ـ احیاءالسلطنه ۷ـ مؤتمن الملک ۸ـ احتشام زاده ۹ـ امیر اعلم ۱۰ـ نظام الدوله ۱۱ـ مؤید دربار ۱۲ـ میرزا حسن (مدیر حلاج)» [۳۲]

البته در فهرست مذکر مشیرالدوله و مؤتمن الملک از اعضای اصلی دموکراتهای مستقل نبودند ولی به دلیل تأیید صلاحیت، مورد تمایل اکثریت فرقه دموکرات مستقل قرار گرفته بودند[۳۳]دسته دیگر حزب رادیکال بود، علی اکبر داور که با ایده همکاری و تقوییت سردار سپه برای تشکیل حکومتی مقتدر به میدان آمده بود، نمایندگی مجلس، انتشار روزنامه و تشکیل حزب را عامل مهم در کمک به این امر می دانست. [۳۴]

داور برای تحقق چنین امری در نیمه مجلس چهارم با همکاری و مساعدت سردار سپه و امرای بشون توانسته بود با عنوان نمایندگی خوار و ورامین به مجلس راه یابد. [۳۵]و سپس روزنامه مرد آزاد را از ۸ دلو ۱۳۰۱ ش با کمک عده ای از همفکران خود منتشر نماید. این روزنامه تا تشکیل کابینه سردار سپه در عقرب ۱۳۰۲ منتشر می شد. ۳۶ آخرین اقدام داور تشکیل حزب رادیکال بود که در اواخر ۱۳۰۱ ش با کمک گروهی از اعضای مؤسس پس از تهیه اساسنامه و مرامنامه نسبت به عضوگیری اقدام کرد و تعداد آنان متجاوز از ۳۳۰ نفر گردید. [۳۶]داور در آن مقطع زمانی، در مجلس چهارم و نیز روزنامه مرد آزاد حمایت آشکاری از سردار سپه ندارد زیرا خود رضاخان نی دز این زمان بیش از کارهای سیاسی، سرگرم تجهیز قشون و عملیات قشونی است.

با بررسی صورت جلسات حزب رادیکال که مربوط به سال ۱۳۰۴ ش. است، به نظر می رسید حزب رادیکال در اواخر سال ۱۳۰۱ و اوایل سال ۱۳۰۲ ش، درست فصل انتخابات، قدرت چندانی نداشت زیرا در این زمان کمیسیون انتخابات حزب رادیکال با صدور قطعنامه ای اعلام نمود «در تهران کاندیدایی ندارد ولی نظر به اهمیت امر انتخابات البته نمی تواند به کلی بی مداخله، شرکت در انتخابات وکلای تهران ننماید، لذا تصمیم دارد ۲ نفر از اعضای حزب [دموکرات] مستقل را تقویت و به علاوه از بین کاندیداهای غیر حزبی تهران نیز افراد مبرز را در نظر گرفته، برای انتخاب آنها اقدام نماید. این هفت نفر عبارتند از: از تدین، رهنما، مشیرالدوله، مؤتمن الملک، تقی زاده، حکیم الملک و علایی».[۳۷]

سوسیالیستها نیز در این زمان دارای جمعیت قابل توجهی بودند و با توجه به نقش و دخالت آنها در دولت مستوفی الممالک قدرت بسیاری در مجلس و دولت داشتند. آنان قبل از شروع انتخابات موفق شدند از ائتلاف سوسیال اونیفیه گروه بی طرف مجلس چهارم و سوسیالیستها جمعیت اجتماعیون را بوجود آوردند. این جمعیت طبق قطعنامه ای با اعلام ورود خود در هیئت مؤتلفه در ۵ حمل ۱۳۰۲ ش تصمیم گرفت از کابینه مستوفی الممالک حمایت نماید. [۳۸]در منابع از این جمعیت به نام سوسیالیستها، اجتماعیون و آزادیخواهان، نامبرده می شود که تقریباً اشاره به یک جمعیت و دسته سیاسی می باشد. [۳۹]

اجتماعیون در انتخابات تهران نیز فعال بودند. با توجه به مواضع سیاسی در برابر اشراف و اعیان و طرفداری از طبقات محروم از اجتماعیون انتظار می رفت این ضابطه را رعایت نمایند، ولی شواهد حاکی از آن است که اجتماعیون بر خلاف شعارهای خود عمل نمودند. فرّخی مدیر روزنامه طوفان، در انتقادی آشکار بر شیوه انتخاب کاندیداهای اجتماعیون در تهران می نویسد: «چون سوسیالیستها سه نفر از اشراف: مشیرالدوله، مستوفی الممالک و مؤتمن الملک را کاندید کردند ما هم سه نفر از لیدرهای آنها: طباطبایی، سلیمان میرزا و مساوات را اضافه کرده، می گوییم به جز این شش نفر از نفر هفتم تا هیجدهم رأی بدهید»[۴۰]بهار در خصوص فعالیت انتخاباتی احزاب در تهران می نویسد:

«فعالیت انتخابات در دو سه قوی شروع [شد] یک دسته حزب اجتماعیون (سوسیالیستها) [که] به ریاست طباطبایی، سلیمان میرزا و زیر نظر مستوفی الممالک مشغول کار بودند و دسته دیگر جمعیت اصلاح طلب و دموکراتها و قسمتی از اعتدالیون بودند که در محلات اتحادیه هایی بوجود آورده بودند.» [۴۱]

علاوه بر تبلیغات حزبی، تبلیغات انفرادی نیز در انتخابات صورت گرفت. گروهی درصدد تطهیر بعضی از رجال سیاسی همچون وثوق الدوله، مشارالملک و سید ضیاء بوده و تبلیغات گسترده ای برای آنها انجام می دادند. عارف قزوینی شاعر معروف با اجرای نمایش و کنسرت برای سید ضیا تبلیغ می کرد. [۴۲]اعلامیه ای به امضای ۴۳ نفر یتیم منتشر و طی آن از مردم درخواست می کردند به پدر یتیم ها یعنی سید ضیاءالدین طباطبایی رأی دهند. [۴۳]

روزنامه ها در مقالاتی به نام زودباور و فراموشکار نسبت به این تبلیغات واکنش سختی نشان داده، معتقد بودند: «این افراد با تطهیر رجال سیاسی خیانتکار، تلاش دارند زمینه را برای وکالت آنها مهیا نمایند» و دلیل این امر را «فراموشکاری و زودباوری» مردم دانسته که «سابقه افراد و رجال سیاسی و عملکرد آنها را زود به فراموشی می سپرند.» [۴۴]

کمیته رنجبران با اشاره به اجتماعات و کثرت احزاب و مرامنامه ها، توصیه کرد مردم با توجه به ماهیت حقیقی افراد، نمایندگان و کاندیداهای خود را انتخاب نمایند. [۴۵]جمعیت معارف پرور ضمن اعلام حمایت خود از حکومت افاضل، بر ضرورت وجود خصیصه های علم و فاکاری در نمایندگان تأکید نمود و طرفداران این عقیده را به تشکیل شعبه و انتخابات کاندیدا در تهران و ولایات دعوت کرد این جمعیت تشکیلات مذکور را موقتی دانست و پیشنهاد کرد پس از خاتمه انتخابات و تشکیل حکومت افاضل شعبه انتخابیه به صورت کلاسهای اکابر علمی و صنعتی درآید. [۴۶]آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی مرجع تقلید ساکن در عراق طی اعلامیه ای اعلام نمود: «آقای سید ابوالقاسم کاشانی مدتی است که به تهران آمده و صفات حمیده و شایسته دارد. رأی وی در مسائل شرع نافذ است. مردم وجود او را غنیمت شمرده در خدمت وی مسامحه نکنند.» [۴۷]این اطلاعیه در آستانه انتخابات صادر گردید و آقای کاشانی کاندیدای نمایندگی تهران شد.

علاوه بر تبلیغات مثبت، تبلیغات سوء نیز در جریان انتخابات انجام می شد. نمونه بارز چنین تبلیغاتی چاپ قبض رسید تقلبی ۱۲۰۰ لیره ای بود که مدرّس آن را از نصرت الدوله فیروز گرفته بود. مدرس ساختگی بودن آن را پس از اتمام انتخابات اعلام و تکذیب نمود. [۴۸]

در ولایات نیز تبلیغات فراوانی صورت گرفت. اگر چه وجود افراد سیاسی در تهران بودند ولی احزاب و دستجاتی که تبلیغات آنها ذکر گردید، شعب و تشکیلاتی در ولایات نداشتند و تبلیغات مؤثر بیشتر از جانب تشکیلات قدیمی همچون دموکراتها صورت می گرفت که از گذشته شعب و حوزه هایی در ولایات بوجود آورده و از نظر حزبی متشکل ترین دسته سیاسی بودند. در پاورپوینت کامل انتخابات مجلس پنجم ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint آزادیخواهان، سوسیال دموکراتها و اتحادیه فلاحین آذربایجان، هیئت آزادیخواهان قزوین، دموکراتهای خراسان، اتحادیه کارگران انزلی، اتحاد اسلام فارس، دموکراتهای فارس، جمعیت کارگران فارس و دموکرات زره پوش کرمانشاه، از دستجاتی هستند که در جراید و روزنامه ها فعالیت انتخاباتی آنها درج گردیده است. [۴۹]

تعلل مستوفی الممالک در آماده سازی زمینه انتخابات و اعلان با تأخیر او سبب گردید که انجام انتخابات نیز باتأخیر بیشتر صورتگیرد. یکی از اشکالاتی که به شیوه برگزاری و اجرای انتخابات گرفته می شد و دولت مستوفی را به آن متهم می کردند، عدم اعلان و انجام انتخابات همزمان در تهران و ولایات بود:

«حاکم تهران آقای ظهیرالدوله که یک نفر وطن پرست فعال. حدی، درویش و هم مسلک سوسیالیستها می باشد، انتخابات ولایت را یک جا شروع نمی کند، زیرا فرقه سوسیالیست که به موجب قطعنامه اخیر طرفدار مستوفی است اقلاً ۱۲۳ عضو دارد و تمام اینها بایستی وکیل شوند حالا اگر تمام ایالات و ولایات یک دفعه انتخابات را شروع کردند. نمی شود مطمئن بود که اینها وکیل هستند، بنابراین بایستی که یکی، شروع و خاتتمه یابد اول تهرا هر کس از تهران نشد قزوین وغیره.» [۵۰]

اشکال دیگری که به دولت گرفته می شد عدم تهیه وسایل و ابزار انتخابات بود، زیرا برای شروع انتخابات بلوکات اطراف تهران هنوز وجه لازم را به طور همزمان نفرستاده بودند. [۵۱]

«علی رغم تلاش دولت مستوفی الممالک و هیئت مؤتلفه، انتخابات تهران با مسالمت بیشتری برگزار شد. دلیل عمده چنین سلامتی، نظارت و دقت مشیر الدوله پیرنیا در مقام نظارت انجمن مرکزی انتخابات بود. مشیر الدوله که از میزان دخالت حکام، امرای نظامی و احزاب و دستجات سیاسی با خبر بود با توجه به عدم توانایی و فقدان ابزار لازم جهت ممانعت از اعمال نفوذ در انتخابات صلاح خود مملکت را در بسط دامنه انتخابات نمی دانست و به همین منظور با پیش بینی تمیهداتی از گسترش دامنه پخش تعرفه جلوگیری و قیودی برقرار نمود. وی علاوه بر کوتاه نمودن مدت تحویل و اخذ تعرفه، قید تازه ای برای شرایط انتخاب کنندگان قرارداد و آن دقت در شناسایی افرادی بود که جهت اخذ تعرفه به حوزه ها می رفتند [که] بایستی دارای اوراق شناسایی بوده و اشخاص مجهول المکان از کمیسر محل ورقه هویت دریافت نمایند. »[۵۲]

افراد اقلیت مجلس چهارم در اعتراض به مدت زمان تحویل و استرداد تعرفه ها نوشتند: «با اتمام ساعات تعرفه دادن عبارت است از ۹۸ ساعت؛ و اگر در ۸ نقطه ای که انجام نظارت منعقد است با صحت و بدون اعمال غرض، تعرفه بدهند و اشکالات نتراشند. تازه بیش از پانزده الی بیست هزار تعرفه توزیع خواهد شد و بدیهی است که در شهر تهران و بلوکات آن متجاوز از پنجاه هزار ترعفه بایستی توزیع گردد.» [۵۳]

با وجود مراقبتها و آن همه دقت نظر مشیر الدوله در انتخابات، جلوگیری از همه تخلفات ممکن نبود. روزنامه ها گزارشهایی از ورود افراد مجهول الهویه به انجمن های انتخاباتی و ایجاد اخلال در امر انتخابات و خرید و فروش تعرفه های رأی درج نمودند. اگر چه مشیرالدوله از طریق ضابطین قانونی نسبت به جلوگیری و برخورد با این موارد اقدام می نمود ولی وجود مراکز متعدد ذی نفوذ و کثرت کاندیداها رفع همه آنها را غیر ممکن می ساخت. روزنامه ها در مقاله هایی به نام اندرزهای مهم، با اشاره به روز اخذ رأی نوشتند: «ای طبقه رنجبر و کاسب تو که به طرف صندوق رأی می روی آیا می دانی حیات دو سه ساله مملکت را مورد تأثیر قرار می دهی؟ اگر فریب خورده و رأیت را فروخته باشی به ناموسس مملکت خیانت کرده ای و اگر تعرفه ات را فروختی، بد کردی و اگر همان ردی را که خریدار به تو داده در صندوق رأی بیندازی، خیانت کرده ای. ممکن است در اثر احتیاج تعرفه ات را فروخته باشی ولی با این [حق] رأی که به تو داده انأ، نام وکلای خوب را به صندوق بینداز.» [۵۴]

اگر چه جلوگیری از تخلفات انتخابات تهران با همه سختی، امکان پذیر بود، ولی در بلوکات اطراف تهران به دلیل اعمال نفوذ هایی که انجام می گرفت این امر به آسانی قابل کنترل بود. بحثهای زیادی بر سر انتخابات لواسانات و کن در گرفت و عوامل نصرت الدوله فیروز و قوام السلطنه تخلفات فراوانی در این حوزه ها نمودند. [۵۵]که بر اثر شکایات بسیار، جریان انتخابات در آن نواحی متوقف و دوسه انتخابات به عدلیه منعکس گردید و از سوی وزیر عدلیه مورد پیگیری و پیگرد قرار گرفت. [۵۶]با وجود تخلفاتی که صورت گرفت در اثر مراقبتهای مشیرالدوله انتخابات تهران وضعیت نسبتاً بهتری داشت؛ زیرا اولاً در مجموع، انتخابات در موعد مقرر انجام و نتیجه آن معلوم شد؛ ثانیاً منتخبین از هر دسته و با گرایش سیاسی متفاوت حضور داشتند.

البته در این انتخابات کاندیداهای خاص دموکراتها و دموکراتهای مستقل نتوانستند از تهران انتخاب شوند. انتخابات ولایات به مراتب مشکل تر بود و افراد صاحب نفوذ که به عناون مختف می توانستند در جریان انتخابات تأثیر گذارند فراوان بودند. دولت و گرایش سیاسی هودار وی نیز در انتخابات به دنبال منافعی بودکه این امر بر مشکلات انتخابات می افزود. به عنوان نمونه در گزارش حکومت نظامی دامغان، خطاب به رضاخان، وزیر وقت جنگ و فرمانده کل قشون، چنین آمده است:«توسط متصدی محترم ارکان حزب کل قشون زیداجلاله مقام مقدس وزارت جلیله جنگ و فرمانده کل قشون دامت قدرته

تعقیب راپورت معروضه ۳۹۰ مورخه ۲۲ سرطان که به طور سفارشی تقدیم گردیده ـ نظر به وصول دو دستخط تلگرافی مقام وزارت جلیله داخله دامت شوکته که سواد آن را نیز محض مزیرد استحضار خواطر مقدس تلواً تقدیم می دارد. بدیهی است پس از امعان نظر در مدلول تلگرافات و سواد راپورت قبل فدی، تصدیق خواهند فرمود که رفته رفته می خواهند [اعتبار (آبروی)] فدوی را لکه دار نمایند. و فدوی هم، چون جز آن آستان مقدس ملجأ و امیدگاهی نداشته و ندارد و به طور یقین و اکمل د راین زمینه می تواند ثابت نماید که انتخابات دامغان بر خلاف اغلب نقاط ایران، به طور قانونی خاتمه یافته و جعبه آرائی [آرا] هم دست نخورده، لذا چنانچه رأی مبارک اقتضا فرماید، همان قسمی که فوی در جواب قبلاً و بعداً از آن وزارتخانه جلیله تقاضای عزیمت نماینده و مفتش بی غرضی را از مرکز نموده تا به دامغان اعزام دارند و ضمناً شاکی و راپورت دهنده را هم معلوم و معرفی کندتا با حضور عامه اهالی و رؤسای دوایردر این باب رسیدگی به عمل آید.

ار مقام مقدس نیز این مسئله مورد تعقیب واقع گردد تا فی الحقیقه در این اثنا هم کمتر مورد حملات و تعرض (شاکیو راپورت دهنده نامعلوم) واقع شده باشد و هم اینکه اگر فی الواقع به وزارت جلیله داخله تاکنون صحت عملیات فدوی واضح و روشن نشده از تحقیق این مسئله واضح گردد تا بدانند که چاکران آستانه وزارت جنگ روحی فداه از روی وظیفه شناسی و مقام دوستی یک عمری طی مراحل زندگانی کرده و حتی الامکان کوشش دارند که عملیات صحیح آنها به طور دیگر در انظار جلوه گر نشود.زیاده جسارت نمی ورزد. امر، امر مبارک است ـ فدوی»[۵۷]

ملاحظه می شود که صراحتاً در مطلب فوق آورده شد، «انتخابات دامغان بر خلاف اغلب نقاط ایران، به طور قانونی خاتمه یافته و جعبه آرایی دست نخورده.. .» که این مطلب گویای تقلب گسترده در سایر مناطق ایران است.

دولت مستوفی الممالک از نظرتهیه وسائل و تدارکات انتخابات در ولایات تعلل بی سابقه ای از خود نشان داد. تا ۲۳ و ۲۶ حوت ۱۳۰۱ ش تعداد ۶۱۵۰۰۰ تعرفه و ۶۵ اعتبارنامه برای حدود ۳۸ ولایات فرستاده شده که با توجه به وضعیت حمل و نقل آن روز، نمی توانست به موقع دست مجریان انتخابات برسید. [۵۸]وزارت داخله اعلام نمود که انتخابات انجمنهای نظارت ولایت منوط به وصول دستورالعمل و اوراق انتخابات است که در اثر چنین اعلامیه هایی این شائبه برای بسیاری از افراد بوجود آمد که دولت به نقاطی که مایل است دستورالعمل می فرستاد و در هر جا که میل نداشته باشد فرستادن اوراق و دستورالعمل را به تأخیر می اندازد. [۵۹]

از بعضی ولایات مثل قم، اراک و ساری به وزارت داخله اطلاع می دهند مخارج انتخابات تاکنون وصول نگردیده و ممکن است انتخابات به تعویق بیفتد. [۶۰]بسیاری از ولایت بی حاکم رها شده و بلاتکلیف مانده بودند. بدیهی است بدون وجود حاکم در ایالات، انتخابات از انتظام و نظم مناسبی برخوردار نمی باشد. [۶۱]

علاوه بر تعلل دولت، وجود حکومت نظامی در ولایات مشکلات افزونتری برای انتخابات ایجاد کرده بود. اگر چه کابینه مستوفی الممالک، مشیرالدوله و سردار سپه هر کدام انتخابات را به نوعی برگزار کردند ولی در هر سه کابینه مسئله اعمال نفوذ رؤسای نظامی تقریباً محرز و آشکار بود. روزنامه کار باتوجه به نطق عبدالله خان امیرلشکر می نویسد:

«آزادیخواهان آذربایجان تصمیم گرفتند، با این حال اگر اعلان انتخابات بدهند، شرکت ننمایند مگر اینکه دولت با فرستادن یک نفر والی بی طرف به این فجایع خاتمه دهد. مردم ضمن احترام به نظامیان امروز می بینند حاکم نظامی آذربایجان از لباس نظام استفاده [می کند] و مشغول ظلم و تعدی است.» [۶۲]

از قزوین مراسلاتی رسیده که حکومت نظامی، مخالفین ملک آرایی را دستگیر کرده، چوب می زند. صدرائی خود را به وزیر جنگ بسته می گوید وزیر جنگ طرفدار انتخابات من است. برای بهتر روشن شدن موضوع، نامه سردار سپه را در این خصوص مرور می کنیم.

«حکومت نظامی قزوین، شخصاً کشف نماید.

در تعقیب نمره ۳۰۵۶ لازم است از حوزه مأمرویت شما اشخاص ذیل جهت نمایندگی پارلمان انتخاب شوند.

احیاءالسلطنه و میرزا ابراهیم خان ملک آرائی

نمره ۴۵۰<