پاورپوینت کامل نقد کتاب ارسنجانی از نگاه برادر ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل نقد کتاب ارسنجانی از نگاه برادر ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل نقد کتاب ارسنجانی از نگاه برادر ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن پاورپوینت کامل نقد کتاب ارسنجانی از نگاه برادر ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

«حسن ارسنجانی» در تاریخ عصر پهلوی به عنوان یکی از طراحان و فعالان پروژه موسوم به «اصلاحات ارضی» شناخته شده است. «دکتر ارسنجانی در آئینه زمان» نیز عنوان کتابی است که به قلم برادر وی مهندس نورالدین ارسنجانی در ۵۹۰ صفحه به رشته تحریر درآمده و چاپ اول آن توسط انتشارات قطره در سال ۱۳۷۹ منتشر شده است.

در فصل اول این کتاب تحت عنوان دکتر ارسنجانی در آئینه زمان، عناوین متنوعی که دربرگیرنده زندگینامه دکتر ارسنجانی تا زمان فوت ایشان در سال ۱۳۴۸ است، مطرح شده که خانواده، ایام کودکی، تحصیلات وی، شغل های موقتی، اشتغال در دانشکده حقوق و وزارت کشاورزی، آغاز دوره روزنامه نگاری و تجربه روزنامه داریا، تأسیس حزب آزادی و… را شامل می شود. در واقع در این فصل مؤلف می کوشد اطلاعات شخصی خود و پاره ای اطلاعات مکتوب را درباره دکتر ارسنجانی ارائه دهد. همچنین چند مقاله انتشار نیافته از دکتر ارسنجانی درباره «طغیان جوانان» (صص ۱۹۰ـ۱۵۲) «نقش واتیکان جدید در جهان مسیحیت» (صص ۲۴۴ـ۲۳۸) نیز در این فصل گنجانده شده است. در این قسمت، مطالب و اطلاعاتی که مؤلف از تاریخچه خانوادگی و شخصی خود ارائه می کند، درخور توجه و قابل استفاده است.

در فصل دوم، که عنوان «دکتر ارسنجانی و قوام السلطنه» دارد (از صص ۲۴۵ الی ۳۲۴) مؤلف ضمن نگاهی گذرا به زندگی قوام السلطنه نامه معروف ۲۶ اسفند ۱۳۲۸ وی به محمدرضا پهلوی در خصوص احتراز از تغییر قانون اساسی را آورده و درباره ویژگی های اخلاقی و رفتاری قوام نیز بحث می نماید. یادداشت های سیاسی ارسنجانی از ۱۳۲۴ تا ۱۳۲۵ش (صص ۲۵۵ الی ۳۰۸) از جمله مطالبی است که برای اول بار در این کتاب ارائه گردیده، سپس نامه های قوام السلطنه به دکتر ارسنجانی که از تاریخ ۱۹ دی ۱۳۲۶ تا ۲۵ فروردین ۱۳۳۰ ادامه داشته است، به همراه گراور اصل نامه ها با دست خط احمد قوام آمده اند.

آگاهی مختصری درباره وجود دفترچه «یادداشت یا خاطرات» ارسنجانی، که صفحاتی چند از آن در ارتباط با تحولات اواخر عمر ارسنجانی مورد استفاده قرار گرفته است، این امید را تقویت می کند که شاید روزگاری کلیه این دفترچه به چاپ برسد. مؤلف در این فصل شخصیت قوام السلطنه را به بررسی نهاده و در بسیاری از محورها شخصیت قوام را ستوده و عریضه سرگشاده وی به محمدرضا پهلوی را هم چون سندی از ملت خواهی و قانون گرایی او نشان می دهد. سپس از خلال یادداشت های سیاسی دکتر ارسنجانی، چگونگی آشنایی وی با احمد قوام، تحلیلی از اوضاع داخلی ایران و اوضاع بین المللی در ایام مقارن با اتمام جنگ دوم جهانی، وضعیت فراکسیون های مجلس شورای ملی و شرایط به قدرت رسیدن مجدد قوام در این دوره و شیوه برخورد وی با مسئله آذربایجان و غیره می آید که به واقع از جمله نوشته های مهم و خواندنی دکتر ارسنجانی است.

در فصل سوم، با عنوان «اصلاحات ارضی» مباحث بسیار متنوعی از جمله چگونگی پیدایش مالکیت های بزرگ، اصلاحات ارضی در جهان، ضرورت اجرای اصلاحات ارضی در ایران، قانون اصلاحات ارضی و تعبیراتی که دکتر ارسنجانی از آن دارد، و نیز نقش وی در مباحث جاری در این زمینه در دو دهه ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ و سپس اجرای مصوبه اصلاحات ارضی و روند اجرای اصلاحات، نطق های مطبوعاتی وی مطرح شده است.

بروز اختلاف نظر بین دکتر ارسنجانی و شاه و استعفای وی و سلسله گزارش های مطبوعات از روند اجرای اصلاحات ارضی در مراغه، اظهار نظر برخی از شخصیت ها درباره چگونگی انجام اصلاحات ارضی توسط دکتر ارسنجانی، و بحثی در خصوص زمینه های سیاسی و اجتماعی و اقتصادی جامعه ایران و شرایط بین المللی که موجد اصلاحات ارضی در ایران بوده اند و ارائه خاطرات برخی رجال سیاسی داخلی و خارجی در این باره و در نهایت نامه مهندس روحانی، آخرین وزیر کشاورزی حکومت پهلوی به مهندس بازرگان در دفاع از عملکرد و رشد کشاورزی در دوره اخیر حکومت پهلوی از دیگر مباحث مطرح در این فصل هستند.

در این فصل مؤلف سعی دارد با بررسی گذرا و گاه اشاره وار به مهم ترین مسائل و بحث هایی که درباره ضرورت و روند اصلاحات ارضی در جهان و ایران وجود دارد، به برخی سئوالات پیرامون نقش دکتر ارسنجانی در این روند پاسخ دهد. تلاش مؤلف در تبیین علل دلسردی و کناره گیری تدریجی دکتر ارسنجانی از جریان اصلاحات ارضی و سپس استعفای وی از وزارت، بر آن است که به نوعی ناکامی ها، شکست ها و استحاله بعدی این جریان را توضیح دهد. توضیح مفصل و مطول ایشان درباره مراحل اجرایی اصلاحات ارضی، و خاصه گزارش های داریوش همایون و سایر چهره های مطبوعاتی آن زمان، تصویری از افکار عمومی و شرایط اجتماعی مقارن آغاز اصلاحات ارضی در ایران است.

خاطراتی را که مؤلف از مطلعان سیاست و اقتصاد آن ایام آورده است در واقع می توان ادامه تلاش وی جهت جدا کردن مسئولیت دکتر ارسنجانی از عواقب بعدی اصلاحات ارضی دانست. نامه مهندس روحانی در دفاع از وضعیت کشاورزی و نفی تلقی انقلابیون مقطع ۱۳۵۷، مبنی بر از بین رفتن کشاورزی ایران، به نظر مؤلف می تواند دفاعیه ای از مثبت بودن اصلاحات ارضی ۱۳۴۰ به بعد باشد.کتاب در نهایت با یک فهرست از منابع و مآخذ پایان می گیرد.

«دکتر ارسنجانی در آیینه زمان» بر اساس دو بحث اصلی ابتناء یافته است؛ یکی زندگی و فعالیتهای شخصی دکتر ارسنجانی است و دیگری مسئله اصلاحات ارضی و نقش وی در آن. قبل از ورود به بحث اصلی کتاب باید اشاره کنیم که فقدان یک مقدمه مناسب در ابتدای کار از کاستی های آن است. مؤلف محترم می توانست با تدوین و قرار دادن یک گفتار مقدماتی، فضاسازی مطلوب جهت ورود به مباحث کتاب را تدارک ببیند. در واقع در مقدمه، مؤلف هدف خود از نوشتن کتاب، شیوه دستیابی و جمع آوری اسناد و مدارک مورد استفاده در کتاب، موانع و دشواری های پژوهش و سایر مسائل ضروری را با خواننده در میان نهاده تا از همان ابتدا با دیدگاه و نیز محدودیت های مؤلف مشخص گردد و خواننده بر اساس امکانات و مقدورات وی به قضاوت و داوری نتیجه کار بنشیند.

آراء و افکار

در ابتدا لازم است اشاره شود که برای نوشتن زندگینامه چنین شخصیت هایی، توجه به عقاید و الزاماتی چند ضروری است. از جمله باید از هرگونه توصیف های غلو آمیز و غیرواقعی درباره شخصیت پرهیز نمود، تمام حقایق را باید گفت و نه بخشی از آن را. جزئیات زندگی فرد مورد بحث باید به صورت مرتب و بر اساس سنوات زندگی وی بیان شود. در بررسی زندگینامه دکتر ارسنجانی به نکاتی برمی خوریم که حاکی از نادیده انگاشتن این موارد است.

در بسیاری موارد مؤلف درباره شخصیت و افکار ارسنجانی داوری ها و ارزیابی هایی دارد که احساسی و غلو آمیز است. یک نمونه از این گونه داوری ها در ص ۲۱ دیده می شود که دکتر ارسنجانی را با آبراهام لینکلن، کلمانسو، ناپلئون و غیره مقایسه نموده است. در هم ریختگی موردی در ذکر وقایع و جزئیات زندگی دکتر ارسنجانی، از دیگر موارد قابل بررسی کتاب است. من باب نمونه به چند مورد از این گونه موارد اشاره می شود.

بحث راجع به صندوق های تعاونی که واقعه ای مهم در جوانی دکتر ارسنجانی است. پس از ذکر حوادث مربوط به جنگ جهانی دوم آورده شده (ص ۳۶) که درست نیست و مربوط به چند سال قبل تر از آن ایام است. در جای دیگری، هنگام بحث درباره وقایع سال های ۱۳۲۶، ناگهان بدون رعایت و در نظرگیری ترتیب وقایع، مسائل سال ۱۳۲۹ مطرح می شود، ص ۴۴). بار دیگر مطالبی مربوط به ۳۰ تیر ۱۳۳۱ را ملاحظه می کنیم ولی بلافاصله نامه ای با تاریخ ۲۸ /۳ /۱۳۲۸ که می بایست در جای اصلی خود آورده می شد، ارائه می شود (ص ۸۰ به بعد) همین گونه است ماجرای جلسه دفاعیه دکتری ارسنجانی، که در ص ۹ـ۲۰۸ آورده شده است.

هنگامی که وقایع و سرگذشت دکتر ارسنجانی در حدود ۱۳۴۱ بررسی و بازگو می شود، ناگهان خواننده به مسائل دهه ۲۰ و مسئله تجزیه نواحی ایران و مقالاتی که دکتر ارسنجانی در آن ایام نوشته بود، بازگشت داده می شود. (ص ۱۲۴ـ۱۲۶). چنین آشفتگی که در ارائه جزئیات مهم حیات فکری و سیاسی دکتر ارسنجانی راه یافته است، ارزش و اهمیت برخی از فعالیت ها و اقدامات مهم و مؤثر وی را می کاهد.

در ارائه زندگینامه افراد باید دقت لازم صورت گیرد تا کلیه واقعیت ها و مسائل مهم زندگی فرد مورد بحث، طرح و بررسی گردد. حذف یا سکوت در قبال برخی از واقعیت های زندگی فردی یا سیاسی و اجتماعی وی، اغلب نتایج دلخواه را به بار نمی آورد. مؤلف در مواردی چند در قبال پاره ای از واقعیات زندگی و فعالیت های دکتر ارسنجانی تغافل نموده که برای نمونه به چند مورد اشاره می شود. درباره کشتار سی تیر ۱۳۳۱ و مسائل مختلفی که درباره آن وجود و برخی از منابع به آن اشاره دارند (مثلاً بهزادی، شبه خاطرات، ج ۱، ص ۲۹).

مؤلف اظهارنظر و ارزیابی خاصی ارائه نمی کند. یا در بحث اصلاحات ارضی برخی از جنبه های بالنسبه مهم موضوع گشوده نشده است. من جمله مسئله مخالفت روحانیت با جریان اصلاحات ارضی و به ویژه موضوع تلگراف معروف دکتر ارسنجانی به یکی از آیات عظام قم که سبب واکنش تند آنان به این اقدام او گردید. یا در هنگام بحث از وصیت نامه دکتر ارسنجانی، با این که مؤلف بسیاری از نامرادی ها و ناجوانمردی هایی که در این باره ظاهر شده است را برمی شمرد از آوردن متن اصل وصیت نامه جنجالی دکتر ارسنجانی خودداری ورزیده است (ص ۱۹۷). در همان موقع مسئله دارایی های چشم گیر و خاصه پول نقد وی در حسابی در بانک اسرائیل و… شایعاتی را سبب شده بود که جا داشت مؤلف محترم درصدد طرح و بحث آن نیز برمی آمد.

به همین نسبت در بررسی سیر تحولات زندگی ارسنجانی علل عطف توجه ایشان به مقوله شرکت های تعاونی در ایام خدمت در بانک کشاورزی، روند قرارگیری در مواضع ضدیت با دول محور و درگیری بعدی با سیاست روس و انگلیس و حمایت ضمنی از سیاست امریکا در ایران، توضیح تحلیلی و قانع کننده ای داده نشده است.

مهم آن که جا داشت مؤلف محترم ضمن تشریح جریان تأسیس حزب آزادی با تحلیل مرامنامه آن حزب، نسبت آن را با آرای بعدی دکتر ارسنجانی سنجیده و تغییرات یا استمرار عناصر فکری و اندیشه ایشان در مقطع زمانی و شرایط سیاسی ـ اجتماعی وقت را ارزیابی نماید. گذشته از بسیاری از موارد که در دهه بیست درباره دکتر ارسنجانی می بایست مورد چنین ارزیابی و تحلیلی قرار می گرفت، در موارد بسیار مهم تری نیز از این امر غفلت شده است.

در این کتاب تز دکترای ارسنجانی به عنوان یکی از فرایندهای فکری وی در جایگاه خاص زندگی نامه ای او مورد بررسی قرار نگرفته است و صرفاً در برخی نقاط کتاب به صورت کاملاً حاشیه ای و به نقل از یک مقاله از مجله بامشاد (صص ۱۴۵ ـ ۱۵۲) عنوان شده که دکتر ارسنجانی در تز دکترای خود خواستار تشکیل دولت متحده جهانی، و یا سلب حق وتوی قدرتهای بزرگ و غیره شده بود که چون زمینه های پیدایش چنین فکری نزد دکتر ارسنجانی بررسی نشده است برای خواننده مشخص نمی شود که چنین نظریاتی به چه منظور و در پاسخ به چه مشکلی ارائه شده اند.

ایام روابط نزدیک دکتر ارسنجانی با دکتر امینی تا مقطع شروع اصلاحات ارضی، دوره سفارت وی در ایتالیا و سپس نحوه دیدگاه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی وی می بایست به بحث گذارده شده و چگونگی رسیدن او به یک دیدگاه جدید در مسائل مزبور، پی گیری می گردید. به علاوه اگر از آراء و نظریات وی در خصوص مسائل مختلف جمع بندی های متنوعی صورت می گرفت فوائد بیشتری حاصل می گشت تا نقل کامل مجموعه آن سخنرانی ها و مقالات مفصلی که من باب تشریح نظرات ارسنجانی در کتاب گنجانیده شده است (مانند بخش اعظم سخنرانی های تبلیغی او درباره اصلاحات ارضی).

گاه مضامینی درباره ارسنجانی در کتاب آمده است که نیاز به تجزیه و تحلیل و تشریح دقیق تری دارد. مثلاً درباره نظریه وی در خصوص لزوم اعلام جنگ به دول محور و تشکر سهیلی نخست وزیر از وی (صص ۳۴ـ۳۶). این که اساس استدلال دکتر ارسنجانی چه بوده و آیا آنچه که بعداً در نتیجه این اقدام حاصل شد منظور نظر او بوده است یا خیر، از نامه سرگشاده او خطاب به سفیر آمریکا در ایران در نقد سیاست شوروی و انگلیس در ایران یاد می شود (ص ۶ـ۴۵) در حالی که تحلیل و ارزیابی مستقلی از محتوا و مضمون نامه به دست داده نشده.

در توضیح تلاش ها و عملکرد مطبوعاتی و سیاسی ارسنجانی درباره موضوع مهم نفت به ارائه مطالب پراکنده ای از مقالات داریا اکتفا شده و علیرغم عنوان نمودن این نکته که وی پیشتاز طرح مسئله نفت در دهه ۱۳۲۰ بوده است (ص ۴۱ـ۴۰) از پیگیری موضوع تا سرانجام ملی شدن صنعت نفت که از طریق تحلیل و بررسی مسئله مقالات ارسنجانی درباره مسائل راجع به نفت ممکن می شد، دریغ شده است. همین گونه است جای خالی یک ارزیابی کلی از حیات اجتماعی روزنامه داریا، که در واقع زبان مکتوب ارسنجانی در یکی از مهم ترین ادوار تاریخ ایران بوده است. مسئله اصلاحات ارضی نیز در این کتاب چنین حالتی دارد.

مشخص نیست ارسنجانی از موضع سیاسی وارد بحث اصلاحات ارضی می شود یا منظر و نگاه وی یک دید اقتصادی است؟ مؤلف تأکید دارد ارسنجانی از دهه سوم قرن حاضر ـ از نوجوانی ـ از استثمار قشر کشاورز در ایران ناراحت بوده است (ص ۳۵۱ ـ ۳۵۰) در این زمینه مسئله بررسی اعتبارنامه نمایندگی وی در مجلس شورای ملی و حملات شدید به برخی بزرگ مالکان (ص ۸۸) و آنگاه سرمقاله های داریا در این خصوص، طرح تقسیم اراضی خالصه و تأسیس شرکت های تعاونی روستایی که به رزم آرا ارائه می شود، به دست داده می شوند. اما دیدگاه کامل ارسنجانی درباره این قضیه تا آستانه شروع اصلاحات ارضی به صورت مدونی ارائه نمی شود، تا امکان فهم الگوی مناسب چنین زمینه ای و نهادهای مبتنی بر آن و مناسبات اجتماعی و فرهنگی و سیاسی که دکتر ارسنجانی بدان دعوت می کرده است، فهمیده شود؟

آیا ایشان تنها به تقسیم املاک خالصه توصیه کرده می کرده است، مانند دوره رزم آرا، آیا این برنامه تنها یک شعار در مبارزات سیاسی جبهه اجتماعی که ارسنجانی سخنگوی آن است با جبهه مقابل که متشکل از بزرگ مالکان و سایر اقشار نزدیک به آنها بوده است یا سخن از مباحثی دیگر است؟ این اشکال درباره نظریات ارسنجانی در خصوص سوسیالیسم دموکراتیک نیز باقی است. اگر به جای ارائه پیشگفتار مجله بامشاد بر مقالات دکتر ارسنجانی (ص ۱۳۶)، به نقد و تحلیل و ارزیابی مضمون نظریات دکتر ارسنجانی در این خصوص پرداخته می شد، فواید بیشتری حاصل می شد.در واقع هر یک از موضوعاتی که به عنوان مثال ارائه شدند می توانند به عنوان یک نقطه عطف، تحول و یا یک مشغله ذهنی نزد ارسنجانی در نظر گرفته شوند.

ادوار زندگی

مهم ترین نکته ای که باید درباره زندگینامه ارسنجانی مورد توجه قرار داد لزوم رسیدگی جزء به جزء به ادوار و تحولات این زندگی است.انتظار می رود در زندگینامه دکتر ارسنجانی، بیشتر جزئیات مهم و مؤثر در حیات فردی و اجتماعی او، مورد اشاره و بررسی لازم قرار گرفته باشد، در حالی که چنین نشده و چه بسا از قلم افتادن برخی جزئیات حساس، شائبه ارزیابی جانبدارانه از سوی مؤلف را تقویت می نماید. حال به بررسی برخی از نکات مهم زندگی ارسنجانی که متأسفانه در بخش مربوطه نیامده است پرداخته، و توضیحات لازم را به اختصار ارائه می نماییم.

۱ـ قضیه استخدام ارسنجانی در بانک کشاورزی که ارائه طرح شرکت های تعاونی روستایی در خلال آن پیش آمد، به گونه ای ناقص و کم اهمیت در کتاب آمده است (ص ۳۶).

۲ـ فعالیت های آغازین ارسنجانی در عرصه مطبوعات که با قلم زدن در روزنامه تجدد ایران، نیرو، ایران ما و غیره شروع شد، به صورت درست و مرتب مورد بحث قرار نگرفته است بلکه در سایر بخشهای کتاب به اطلاعات پراکنده ای در این خصوص برخورد می کنیم.

۳ـ درباره فعالیت ارسنجانی در «حزب پیکار» و همکاری سیاسی با خسرو اقبال و جهانگیر تفضلی، که در مرامنامه حزبشان اصولی چون تحدید مالکیت اراضی کشاورزی و غیره وجود داشت، نیز آگاهی درخور توجهی ارائه نمی شود. (جهت اطلاع در این باره ر.ک مجله خوشه ۲۲/ ۱۱/ ۴۰، ص ۱ و ۸) بررسی مرامنامه و مشی سیاسی حزب پیکار که ظاهراً در حدود سال ۱۳۲۱ منحل شد، در تبیین تحول و تغییرات مواضع سیاسی و فکری ارسنجانی می توانست سودمند واقع شود.

۴ـ به همین ترتیب به نحوه مشارکت ارسنجانی در فعالیتهای «حزب میهن پرستان» که یک سال به طول کشید نیز اشاره ای نمی شود.

۵ـ ارسنجانی مقارن تأسیس روزنامه داریا در سال ۱۳۲۳ به عنوان وکیل دادگستری نیز مشغول کار شد (بهزادی، شبه خاطرات، ص ۱۹) مسئله وکالت و پرونده هایی که ارسنجانی دفاع از آنها را بر عهده گرفت، از جمله نکاتی است که مؤلف محترم به ندرت و آن هم به صورت اتفاقی به آن اشاره کرده است. به این موضوع باز هم اشاراتی خواهیم داشت.

۶ـ از جمله نکات مغفول درباره فعالیت های مطبوعاتی این ایام ارسنجانی، مقالات تحریک کننده ای است که گفته می شود وی علیه اقلیت های مذهبی منتشر کرد و اتخاذ رویه های نزدیک به حزب توده (مجله بامداد، ش ۱۲، ۳۰/ ۲/ ۵۲، ص ۵) و الحاق روزنامه داریا به ائتلاف جبهه آزادی با همکاری حزب توده (آبراهامیان، ص ۳۶۹).

۷ـ به سفر ارسنجانی به نمایندگی از سوی دولت ایران ـ دوره احمد قوام ـ به کنفرانس کار در ژنو (ظاهراً ۱۳۲۴ش) در جای خود اشاره نشده و در ارزیابی از این سفر و عملکردهای ایشان و نتایجی که احیاناً دربرداشته است، مطلبی نیامده است.

۸ـ بنا به گزارش شهربانی کل کشور، ارسنجانی در تاریخ ۶/ ۳/ ۱۳۲۵ در محل کلوپ آزادی در باب مسائل سیاست های روز سخنان تندی ایراد کرد و از دولت خواست لایحه قانونی تقسیم اراضی را به مجلس ببرد، تا امکان افزایش محصول کشاورزی و کاهش فقر رعایا مهیا شود، هم چنین دولت را به دخالت و کنترل در امور کارخانه ها جهت احقاق حق کارگران فراخواند. در سیاست خارجی نیز از سیاست موازنه مثبت دفاع کرد. (بنگرید به بخشی از اسناد شهربانی کل کشور در آرشیو فرهنگ ناموران فرهنگ معاصر ایران، مدخل ارسنجانی) در کتاب حاضر از این گونه فعالیت های ارسنجانی آگاهی در دست نیست.

۹ـ با سقوط دولت احمد قوام، ارسنجانی و دوستانش توسط هیأت سری تصفیه، از رهبری حزب دموکرات کنار نهاده شدند. (آبادیان، زندگی سیاسی مظفر بقایی، ص ۸۱) به این واقعه مهم در کتاب اشاره ای نشده است.

۱۰ـ پس از کناره گیری از امور سیاسی، ارسنجانی مجدداً به روزنامه نگاری و مشاغل وکالتی روی آورد. وی در این زمان توانست با استفاده از نفوذ قبلی به وکالت بانک ملی ایران انتخاب شده و مدت ها در این سمت مشغول کار بود.

۱۱ـ با آغاز قدرت گیری سرلشکر رزم آرا، ارسنجانی به همراه برخی دیگر از هواداران احمد قوام به صورت محرمانه به او نزدیک شدند (عظیمی، بحران دموکراسی در ایران، ص ۳۳۰)، و ظاهراً روزنامه داریا نیز به عنوان ارگان گروه رزم آرا درآمده و رزم آرا گاه مقالاتی به نفع اهداف سیاسی خود در داریا می نوشت. (مهدی نیا، زندگی سیاسی رزم آرا، ص ۲۲۹). صحت و سقم این بخش از فعالیت های ارسنجانی، مورد اشاره مؤلف قرار نگرفته است. اما پس از نخست وزیری رزم آرا، همکاری دکتر ارسنجانی آشکار شده و وی سمت مشاور خصوصی نخست وزیر را یافت. هر چند روزنامه داریا به دلیل سرمقاله «یک مقایسه» برای همیشه در محاق توقیف افتاده بود (۱۳۲۹).

ارسنجانی بعدها در مصاحبه ای در این خصوص به این تجربه اشاره می کند که مؤلف کتاب آن را به صورتی محدود آورده است. در واقع توضیحات ارسنجانی زوایای مسئله مورد بحث را به خوبی روشن می کند. وی بعدها گفته بود: «… در دوره رزم آرا شروع فعالیت اصل ۴ در ایران و بر اساس تجربیات قبلی طی ۶ ماه مطالعه قوانین و مقررات کشورهای مختلف دنیا، پروژه ای جهت تقسیم مالکیت های بزرگ تهیه و در کمیسیون حقوقی جهت تطبیق کلیه قوانین شرعی ـ عرفی مملکت بررسی و عدم مغایرت آن با قوانین مزبور و بی نیازی اجرای این طرح از تصویب قوانین جدید ثابت شد.» (مصاحبه با دکتر ارسنجانی، ستاره تهران، ش ۱۱۷، ۲۰/ ۲/ ۴۰، ص ۴) ظاهراً در این جا منظور از مالکیت های بزرگ، باید املاک خالصه و دولتی بوده باشد، چرا که از نامه ارسنجانی مندرج در کتاب حاضر نیز همین برمی آید. توجه به تذکری که ارسنجانی به ارتباط طرح با قضیه اصل ۴ می دهد، درخور توجه است. ترور رزم آرا سرنوشت این طرح را در محاق فرو برد.

۱۲ـ در اسناد شهربانی از سلسله فعالیت های ارسنجانی علیه دکتر مصدق آگاهی هایی به دست می آید ظاهراً در پی نطقی که وی در «جمعیت رفقا» علیه دکتر مصدق ایراد کرد، دولت تصمیم به انحلال جمعیت مزبور گرفت (پرونده دکتر ارسنجانی در شهربانی، اسناد شماره ۷ـ۶۱) در تداوم همین گزارش ها آمده است ارسنجانی به وساطت دکتر سیدحسین فاطمی چند ماهی همکاری محرمانه با دکتر مصدق داشته، ولی به دلایلی بعداً از سوی مصدق طرد می شود. گزارش های شهربانی ارسنجانی را به ایجاد تحریکاتی در بین کارگران تهران بر ضد مصدق و هواخواهی از احمد قوام متهم کرده است (همان، گزارشهای مورخ ۱۱/ ۲/ ۱۳۳۰).

۱۳ـ این مقطع از زندگی ارسنجانی، در کتاب حاضر، با بی اعتنایی روبرو شده و لذا همچنان روابط احتمالی او با جبهه متحدین دکتر مصدق و نیز شخص وی در پرده ابهام باقی است. همکاری ارسنجانی با گروهی از وکلای هوادار نهضت ملی شدن نفت چون حسین مکی، حائری زاده و دیگران (ص ۷۴) با حمایت های مطبوعاتی ارسنجانی از روند ملی شدن نفت (ر.ک) صص ۶۶ الی ۷۴) به معنای جهت گیری ثابت و مشخص ایشان تا روی کار آمدن حکومت احمد قوام در اواخر تیر ۱۳۳۰ نیست. طبیعی است وقتی ک