پاورپوینت کامل ناراضیان و نارضایتی در دهه های پایانی حکومت قاجار (۲)بخش اول ۷۳ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ناراضیان و نارضایتی در دهه های پایانی حکومت قاجار (۲)بخش اول ۷۳ اسلاید در PowerPoint دارای ۷۳ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل ناراضیان و نارضایتی در دهه های پایانی حکومت قاجار (۲)بخش اول ۷۳ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن پاورپوینت کامل ناراضیان و نارضایتی در دهه های پایانی حکومت قاجار (۲)بخش اول ۷۳ اسلاید در PowerPoint :

در بحث قبل دیدیم که چگونه ناصرالدین شاه ، مطالباتی را که در راستای اصلاح نظام سیاسی بود ، به بازی میگرفت. اکنون با توجه به ناآرامی های اجتماعیِ اواخر حکومت وی و همچنین پس از آن (اواخر قاجار) ، می خواهیم به شناسایی نارضایتی‌ها و نیز گروههای ناراضیِ آن دوره بپردازیم ؛ به بیانی جهت دریافت ماهیت سیاسی و اجتماعیِ گروههای تحول خواهِ آن ایام ، سراغ «ناراضیان و مطالباتِ» آنها « در هستی اجتماعی شان » خواهیم رفت .

در بحث قبل دیدیم که چگونه ناصرالدین شاه ، مطالباتی را که در راستای اصلاح نظام سیاسی بود ، به بازی میگرفت. اکنون با توجه به ناآرامی های اجتماعیِ اواخر حکومت وی و همچنین پس از آن (اواخر قاجار) ، می خواهیم به شناسایی نارضایتی‌ها و نیز گروههای ناراضیِ آن دوره بپردازیم ؛ به بیانی جهت دریافت ماهیت سیاسی و اجتماعیِ گروههای تحول خواهِ آن ایام ، سراغ «ناراضیان و مطالباتِ» آنها « در هستی اجتماعی شان » خواهیم رفت . مطالعه ای که (با توجه به شرایط اجتماعیِ آن زمان) ، تعیین کننده حد و حدود تحولاتِ مورد تقاضای هر کدام از گروهها نیز هست ؛ بدین معنی که این امر را بدیهی می دانیم که سوای «مخالفت و نارضایتی مشترکتشان» از وضع موجود (سیستم حکومتیِ قاجار) ، «مطالباتی متفاوت از یکدیگر » داشته باشند . بنابراین ، می باید سراغ اسنادی رویم که حاکی از نارضایتیِ گروههای مشخص در قلمرو روزمره آن ایام است . و از آنجا که هستی اجتماعیِ تجار و بازرگانان ، رویاروییِ هر روز و مستقیم تری با بحران اقتصادی و سیاسی دولت و حکومتِ استبداد زده قاجار داشت ـ به طوریکه آسیبهای هولناکی در این مورد دیده و به وضعیتی بسیار شکننده ای دچار شده بودند ـ ، نخست سراغ شرایط آنها و نارضایتی شان خواهیم رفت.

الف . هستی اجتماعی و سیاسی تجار و بازرگانان

مشکلات طبقه تاجر و بازرگان ایرانی در عهد قاجار ، هم ناشی از سیاست غارتگرانه حکام داخلی بود و هم برخاسته از وضعیت نیمه استعماری مناطق اقتصادی ایران که به تصرف روس و انگلیس درآمده بود ؛ مجموع اینها و مسلماً شرایط برآمده از آن که ارتباط تنگاتنگی هم با یکدیگر داشتند ، عواملی بودند که مانع از رشد سرمایه داری در ایران میشد و در نتیجه با توجه به رشد سرمایه داری در جهان ، نارضایتی تجار ایرانی را به دلیل کوتاه شدن دستش چه از بازار داخلی و و چه به دلیل عدم تواناییِ ورود به بازارهای جهانی را به وجود. این بود لب کلام نارضایتی تجار که اکنون با توجه به اسناد و مدارک به توضیح و تفسیرش خواهیم پرداخت.

در خصوص غارتگری حکام ولایات و شهرها شاید بد نباشد به عنوان نمونه از اصفهان و حاکم آن که ظل سلطان (پسر ناصرالدین شاه ) بود ، یاد کردی کنیم . احمد اشرف که در خصوص موانع رشد سرمایه داری در ایران مطالعات مفیدی انجام داده ، در خصوص قدرت حکام ولایات ، با توجه به سندی مکتوب از بنجامین ، ( نخستین سفیر آمریکا در ایران) می نویسد : «بنجامین، نقل کرده است که یکی از تجار اصفهان که از ظل السلطان [فرزند ناصرالدین شاه ] طلب زیادی داشت و موفق به وصول آن نشده بود، به ناصرالدین شاه متظلم می شود و فرمانی از شاه برای وصول طلب خود دریافت می دارد و به امید فراوان آن را به ظل السلطان ارائه می دهد. ظل السلطان در خشم می شود و می گوید تو باید دل بزرگی داشته باشی که جرئت و جسارت چنین عملی را به تو داده باشد و بلافاصله امر می کند تا دل او را درآورده و برای مشاهده حجم آن به حضور آورند» (۱ ) . بنابراین ، عجیب نبود که برخی از تاجران برای نگهداری از مال و سرمایه خود ، به جای راهکارهای سودآوریِ «گردش سرمایه» ، به پنهان کردن آن روی آورند. هانری المانی که در همان ایام به ایران آمده بود می نویسد « ثروتمندان از ترس مأموران دولتی مجبورند از روی نمودن سرمایه شان خود داری کنند . زیرا اگر سرمایه خود را روی کنند مأموران دولتی آنرا به هر نیرنگ و اگر این به نام وام باشد میگیرند در حالی که این وام هرگز ادا نخواهد شد. (…) یک علت دیگر هم نداشتن امنیت قضایی است که ثروتمندان نمی توانند در این کشور شرکتی تشکیل دهند و سرمایه خود را به مصرف کارهای سودمند برسانند . در نتیجه سرمایه ها را تبدیل به طلا و جواهر کرده و در زیر خاک پنهان می کنند » ( ۲ ).

و اما در خصوص سرسپردگی حکام به یکی از دو قدرت استعمارگر روس و انگلیس ، اگر بخواهیم از سرسپردگی ظل بگوییم (که البته این فقط نمونه ای از خیانت حکام به ایران و ایرانیان است)، اسناد و مدارک قابل توجهی در مورد سرسپردگی وی به انگلیسها وجود دارد که اتفاقا برخی از آنها به قلم خود انگلیسها است . به عنوان مثال در گزارش سر والنتین چیرول که خود از سوی دولت انگلستان به ایران اعزام شده بود ، این سرسپردگی به صراحت اذعان میشود : «دایره حکومت ظل السلطان (حاکم اصفهان) یک وقتی خیلی زیاد بود ولی چون متمایل به انگلیسها بود اسباب نارضایتی روسها را فراهم کرد . عمال روسی با دشمنان او دست به هم داده او را از آن مقامی که داشت پایین آوردند و حکومت او منحصر به اصفهان شد» (۳) . گزارشی که از قدرت و نفوذ سیاسی هر دو کشور استعمارگر روس و انگلیس در خصوص مسائل داخلی ایران خبر می دهد . استعمارگران و حکام ایرانی هر دو به اتفاق و هر کدام به شیوه خود ، به جان و مال تجار ایرانی افتاده بودند. «از موارد مشهور رفتار ناشایست حکام با تجار ، چوب و فلک سید هاشم قندی و اسماعیل خان ، تجار عمده قند و شکر به دستور علاءالدوله ، حاکم تهران در آغاز جنبش مشروطیت است » (۴) .

البته این را هم بگوییم که اگرچه در عهد ناصری و یا دهه های پایانی حکومت قاجار ، به ظاهر ، برای حل مشکلات تجار و بازاریان، شورایی به نام «مجلس تجارت» وجود داشته ، اما واقعیت امر این است که معضلات شغلی و مشکلاتی که بر سر راه این طبقه وجود داشت به گونه ای بود که نه فقط این مجلس ، بلکه هیچ مجلس و یا شورایی دیگر، قادر به حل آن نبود. در واقع تنها کاری که از عهده این مجلس ساخته بود ، دادن گزارش به شاه بود. حال آنکه صرف نظر از غارتگریِ شاه و حکام در ربودن سرمایه تجار و نیز نا امنی جانی آنها ، مشکلات دیگرشان ، ناشی از «ورود اجناس اروپایی» بود. چیزی که باعث اعتراضات گسترده تجار و بازاریان میشد ؛ اما اینکه چرا تجار و سرمایه داران چنین مطالبه ای داشتند ، و مایل به رقابت با تجار خارجی نبودند ، به شرایط اجتماعی و سیاسی آن ایام برمیگردد . در عصری که بسیاری از کشورها ، در حال پیشی گرفتن از یکدیگر بودند و خود و دیگری (کشور دیگر) را در قلمروِ رقابتهای اقتصادی و تجاری می آزمودند ، ـ به طوریکه همگی ناگزیر به داشتن افق بلند مدت رشد و توسعه می بودند ـ ، تجار و بازرگانان ایرانی ، به دلیل نا امنی اقتصادی و اجتماعی به حاشیه قلمرو عمومی رانده شده بودند ؛ زیرا جایگاهشان در قلمرو عمومی به تصرف کمپانیهای خارجی و عموما روسی و انگلیسی درآمده بود. چرا!؟ از اینرو که ناصرالدین شاه و یا پس از او مظفرالدین شاه ، آن جایگاه را به عنوان وثیقه در ازای قرضهای هنگفتی که صرف سفرهای تفریحی خود به اروپا میکردند ، به دولتهای استعمارگر روس و انگلیس واگذار کرده بودند . بنابراین از همان مرحله آغازینِ عادت وارگی حکومت قاجار به گرفتن قرض از دو قدرت استعماریِ روس و انگلیس ، سنگ بنای بیچارگی و فلاکت ملت ایران و نابودی امکانات سرمایه داری ملی گذاشته شد : شرایط قرض از یک سو و نحوه بلهوسانه خرج آن از سوی دیگر، کشور را به سقوط اقتصادی و اجتماعی کشانده بود ؛ وضعیتی که به جای برنامه ریزی جهت رشدِ صنایع ملی و حمایت از سرمایه دارِ ایرانی ( : عواملی که در اروپا به رشد و شکوفایی اقتصادی و اجتماعی کشورها منجر گردیده بود و ناصرالدین شاه در سفرهای تفریحی اش به عین آنرا دیده بود ،) باعث شد تا کشور به دو حوزه اقتصادیِ حافظِ منافع روس و انگلیس تقسیم شود و بدین ترتیب به منطقه ای نیمه استعماری تبدیل گردد . با این اوصاف ، رویه ی «ورود آزادِ» اجناس و کالاهای رنگارنگ خارجی و تصرف بازار که منجر به ورشکستگی صنایع داخلی میشد ، پدیده ای شگفت و غیر طبیعی نبود… ؛ به همین دلیل بود که تجار به طور جدی خواستار «منع اجناس اروپایی» بودند . زیرا هم خود به عنوان طبقه ای اجتماعی و هم صنایع داخلی به عنوان قدرت و توان اقتصاد ملی، عملا به موقعیتی حاشیه ای تنزل کرده بودند . به قول ویلم فلور «تجار ایرانی دیده بودند که صنایع ایران در اثر سقوط بهمنِ وارداتِ اروپایی نابود شده بود » (۵).

و نکته ای مهم اینکه تاجرانِ ایرانی به کمک مهندسانِ ایرانی تحصیل کرده اروپا ، جداً در صدد راه اندازی کارخانه های مدرن و تولید کالاهای مدرن بودند. اما با موانعی که از طریق تعرفه های گمرکی ه بر سر راه خود داشتند که به سود تجار خارجی و ضرر تجار ایرانی بود و نیز سیاستهای همزمان تجار خارجی در خصوص پایین آوردن نرخ قیمت کالاها جهت ورشکسته کردن تجار ایرانی و ربودن بازار داخلی از دست آنها ، عملا منجر به تعطیلی کارخانه های ایرانی نو بنیاد می شدند (۶) ؛ بنابراین نه تنها در این باره حمایتی از سوی حکومت برایشان وجود نداشت ، بلکه چنانچه در خصوص غارتگری حکام دیدیم ، (بخوانیم لایه درونی مانع رشد سرمایه داری) ، از شاه گرفته تا حکام ولایتی و یا حتی کارمندان دولتی به انواع بهانه ها آنها را تلکه میکردند. به هر حال ، تاجران در ملاقاتهایی که با ناصرالدین شاه داشتند ، بارها تقاضای خود را در خصوص منع کالای خارجی به ایران ، عنوان کرده بودند . و گویا در یکی از همین ملاقاتها تاجرِ معتمد و خوش نامِ تهرانی ، حاجی محمد حسن امین الضرب ، عجز و ناتوانی تجار را اینگونه بیان می کند : «ما برای کارخانه ها و صنایع چه داریم که بتوانیم بگوییم ؛ اجناس خارجی را نمی خواهیم» (۷). کالای خارجی ، برای صنایع ایرانی ، سمّی مهلک بود و تجارِ ایرانی ، علاوه بر چنین سمّی ، در تنگنای ناامنی اقتصادی و اجتماعی بودند ؛

در چنین شرایطی ، سر هنری ساویچ لندور ( در اوائل قرن بیستم : ۱۹۰۳) ، مأمور انگلیسی، در گزارشی که از وضع ایران ارائه کرده است ، نبود سرمایه داریِ ملی در ایران و یا عدم حضور تجار ایرانی در تجارتهای بزرگ را ناشی از «نا آشنایی و نا بلدیِ» آنها دانسته است . وی در گزارش خود چنین نوشته است : « آنها [تجار ایرانی ] نمی توانند بین ذخیره و پس انداز را درک کنند. فقط پس انداز است که تشکیل سرمایه می دهد ، (…) در ایران ثروت زیادی وجود دارد ولی تمام آنها بی مصرف است ، مبالغ زیادی پول نقد ، جواهرات ، طلا و نقره در سردابهای تاریک سالها است مخفی و پنهان است . اینها نه به کار تجارت می خورد ، نه به درد مملکت. مثل این است که هیچ وجود ندارد. (…) علت اساسی آن این است که از همسایه خود یا از اطرافیان خود ملاحظه میکند و میترسد. آسیایی به این خوش است که دارائی خود را در اختیار دارد» ( ۸ ). غافل از اینکه اعتراضهای پیاپیِ تجار در شهرهای بزرگ ایران در همان ایام ، نشان از این دارد که تجار ایرانی ، نه تنها قادر به تمیز چگونگی «رشد سرمایه» بودند بلکه با توجه به شرایط تاریخی و اجتماعی زمانه شان ، میدانستند چگونه در جهت احقاق حق خود ( به لحاظ قضایی ) می باید به اقدام سیاسی دست زنند.

به بیانی فشار در زندگی روزمره ، همانگونه که ا