پاورپوینت کامل بررسی فهرست‌های مشترک نسخه‌های خطّی فارسی از آغاز تاکنون ۱۰۶ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل بررسی فهرست‌های مشترک نسخه‌های خطّی فارسی از آغاز تاکنون ۱۰۶ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۰۶ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل بررسی فهرست‌های مشترک نسخه‌های خطّی فارسی از آغاز تاکنون ۱۰۶ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل بررسی فهرست‌های مشترک نسخه‌های خطّی فارسی از آغاز تاکنون ۱۰۶ اسلاید در PowerPoint :

نخستین بار به همّت استادان محمّد تقی دانش‌پژوه و ایرج افشار با راه‌اندازی نشریه «دربار نسخه‌های خطّی» که بعدها به نام «نشری نسخه‌های خطّی» چاپ می‌شد و تا دوازده دفتر آن از سال ۱۳۴۰ تا ۱۳۶۱ ش چاپ گردید. اندیش گردآوردن گونه‌ای فهرست مشترک در ایران قوت گرفت.

پیش‌درآمد

نخستین بار به همّت استادان محمّد تقی دانش‌پژوه و ایرج افشار با راه‌اندازی نشریه «دربار نسخه‌های خطّی» که بعدها به نام «نشری نسخه‌های خطّی» چاپ می‌شد و تا دوازده دفتر آن از سال ۱۳۴۰ تا ۱۳۶۱ ش چاپ گردید. اندیش گردآوردن گونه‌ای فهرست مشترک در ایران قوت گرفت. هرچند در این دوازده دفتر، کتابخانه‌های کوچک به گون مستقل فهرست می‌شد. تا اینکه در سال ۱۳۵۱ ش فهرست چهار کتابخان مشهد به کوشش استاد کاظم مدیر شانه چی و همکاران و سپس در سال ۱۳۵۳ فهرست کتابخانه‌های رشت و همدان به کوشش دکتر محمّد روشن و همکاران هر دو در سلسله انتشارات فرهنگ ایران‌زمین چاپ شد و نیز کتاب آشنایی با چند نسخه خطی دفتر نخست که در سال ۱۳۵۵ ش چاپ شد که آن‌ها هم مستقل بودند.

**********

امّا نخستین کار را درزمین فهرست مشترک نسخه‌های خطّی فارسی را چارلز آمبور استوری (۱۸۸۸-۱۹۶۷ م) در سال ۱۹۲۸ م بنیان نهاد که پس از چاپ، بعدها بر مبنای ترجمه و افزود روسی آن‌که توسّط. آ. یوری برگل در سال ۱۹۷۲ م در مسکو انجام‌شده بود، توسّط آقایان: کریم کشاورز، یحیی آرین پور و سیروس ایزدی و زیر نظر و با افزوده‌ها و تحریر استاد احمد منزوی به فارسی برگردانده شده و در سال ۱۳۶۲ ش از سوی مؤسّس مطالعات و تحقیقات فرهنگی در دو جلد به نام: ادبیّات فارسی بر مبنای تألیف استوری چاپ شد و تنها شامل علوم قرآنی و تاریخ بود که در آن زمان از سوی استوری کاری نو و بدیع به شمار می‌رفت. هرچند کار استوری هم به دلیل آنکه نتوانسته بود در دیگر زمینه‌ها کار کند، ناتمام ماند و نتوانست به آرزوی خود برسد. ولی نخستین بار در ایران به پایمردی و تلاش استاد احمد منزوی، فهرست [مشترک] نسخه‌های خطّی فارسی با همکاری مؤسّس فرهنگی منطقه‌ای در سال ۱۳۴۸ ش گردآوری و سامان یافت که با اندیشه‌ای درست و بسامان نسخه‌های خطّی به ترتیب موضوع در شش جلد و سی‌وهفت بخش به ترتیب زیر:

دفتر نخست: تفسیر/ قرائت/ دربار قرآن/ ریاضی/ ستاره‌شناسی/ اختربینی/ طبیعیات/ پزشکی/ کیمیا/ دایره‌المعارف / چند دانشی.

دفتر دوم: فلسفه/ کلام/ عقاید/ عرفان/ منطق/ فلسف عملی/ ملل و نحل/ بابی، ازلی، بهایی.

دفتر سوم: کلیات ادبی/ خط/ فرهنگنامه/ دستور زبان/ دستورنامه نگاری/ بلاغت/ عروض و قافیه/ معما/ دیوان.

دفتر چهارم: منظومه‌ها

دفتر پنجم: شروح منظومه‌ها/ شروح متون ادبی/ نثرهای ادبی/ منشآت ادبی/ توصیف‌ها/ مناظره‌ها/ امثال / مقامه/ شوخی و هزل/ افسانه / حکایت /نمایش‌نامه/ موسیقی.

دفتر ششم: جغرافیا/ سفرنامه/ روزنامه‌های خبری/ تاریخ /تاریخ عمومی/ تاریخ ایران/ ادیان/سرگذشت و سیرت پیامبران/ امامان/ امامزادگان/ مناقب و سوگواری آنان/نیم قار هند.

از سال ۱۳۴۸ ش تا سال ۱۳۵۳ ش چاپ گردید (جلدهای ۵ و ۶ تاریخ چاپ ندارد). ویژگی این فهرست به‌غیراز بهره‌وری از فهرست‌های چاپ‌شده موجود به زبان فارسی، عربی، ترکی، انگلیسی و دیگر زبان‌ها، ثبت نسخه‌هایی بود که خود گردآورنده در برخی مجموعه‌های شخصی دیده بود. این فهرست نزدیک به سی سال، تنها منبع دسترسی پژوهشگران ایران و جهان به موجودی نسخه‌های خطّی یک کتاب واحد بود و هرچند کاستی‌هایی داشت و طبیعی بود، امّا بسیار راهگشا بود. مثلاً با اینکه در فهرست نسخه‌های خطّی کتابخان وزیری یزد که تا آن موقع دو جلد آن چاپ‌شده و چند نسخه از دیوان حافظ آمده بود، امّا در فهرست نسخه‌های خطّی فارسی هیچ نشانی از آن نیست. و شاید هم دیر به دست گردآورنده رسیده باشد. این رویه در مقایسه با دیگر جلدهای فهرست‌های چاپ‌شد نسخه‌های خطّی حتّی تا زمان گردآوری و چاپ این فهرست دیده می‌شود و می‌توان گفت هر آنچه در دسترس احمد منزوی بوده، فهرست شده است.

عیبی که بر این فهرست می‌توان گرفت، ناشی از یکدست نبودن فهرست‌های چاپ‌شده در ایران است که یکی آغاز و انجام دارد. دیگری فقط مشخصات دارد سومی فقط نامگوست و چهارمی ناشی از کوتاهی فهرست نگار بوده که به دلیل عدم اشراف بر نسخه‌ها و یا از سر بی‌حوصلگی نتوانسته بسیاری را شناسایی کند و به ذکر جمله تکراری «رساله در» بسنده کرده است و مهم‌تر از همه عدم رؤیت گردآورنده، یعنی احمد منزوی است که طبیعتاً با امکانات آن روز ایران و دشواری مسافرت‌ها و هزینه‌های آن، موفق به رؤیت کتاب‌ها نشده و به محتوای فهرست‌های چاپ‌شده اعتماد کرده است و ازاین‌رو مثلاً بعدها روشن می‌گردد: دیوان مؤمن یزدی موجود در کتابخان ملّی ملک، در حقیقت دیوان مؤمن استرآبادی است و برعکس دیوان مؤمن استرآبادی موجود در کتابخان سلطنتی که بدری آتابای فهرست کرده، همان دیوان مؤمن یزدی است و ده‌ها از این اشتباهات که به‌مرور پژوهندگان در مواجهه با اصل کتاب یا با مراجعه به کتابخانه‌های ایران با آن روبرو می‌شوند.

احمد منزوی بعدها در دیباچ فهرست مشترک نسخه‌های خطّی فارسی پاکستان می‌نویسد: «شش جلد از فهرست نسخه‌های خطّی فارسی این ناچیز تا سال ۱۳۵۳ خ به چاپ رسید و متوقّف ماند. این فهرست در چهارچوب خود که عمدتاً شامل نسخه‌های شناخته‌شده در ایران می‌گشت، با همان نواقص شناخته‌شده‌اش آماد چاپ بود، ولی به دلیل شخصی و اجتماعی چاپ دیگر مجلداتش انجام نگرفت». (ص ۱۲)

منزوی بیش از آن توضیح نمی‌دهد چه دلایلی باعث شد که آن اندیش خوب ناقص بماند.

در این سالیان گذشته، عنوان‌های گوناگونی درزمین فهرست مشترک نسخه‌های خطّی فارسی چاپ‌شده که از آن جمله می‌توان به چند فهرست زیر به ترتیب تاریخ اشاره نمود:

فهرست کتب خطّی کتابخانه‌های اصفهان: محمّدعلی روضاتی، اصفهان: مؤسّس نشر نفایس مخطوطات، مرکز تحقیقات رایانه‌ای،۱۳۴۱ و ۱۳۸۹،۲ ج.

کتابشناسی نسخ خطّی پزشکی ایران: اکرم ارجح و دیگران، تهران: کتابخان ملّی ایران، ۱۳۷۱.

فهرست مشترک نسخه‌های خطّی فارسی علوم قرآنی در ایران: احمد منزوی، تهران: پیام آزادی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۸.

فهرست مشترک نسخه‌های خطّی فارسی علوم قرآنی در پاکستان: احمد منزوی، تهران: پیام آزادی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۸.

فهرست دستخط‌های فارسی کتابخانه‌های قزاقستان: محمّدباقر کمال الدّینی و صفر عبدالله، یزد: کمال، ۱۳۹۳، ج ۱.

میراث مکتوب علوم و فنون در تمدّن دور اسلامی: یوسف بیگ بابا پور، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۹۴، ۲۷ ج.

امّا در این گفتار کوشش می‌شود به بررسی تطبیقی چهار فهرست مشترک مهمّی که دربار نسخه‌های خطّی فارسی چاپ‌شده اشاره شود و نقاط قوت و در صورت موجود نقاط کاستی آن به ترتیب زمان چاپ پرداخته شود.

********

فهرست مشترک نسخه‌های خطّی فارسی پاکستان: احمد منزوی، اسلام‌آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، ۱۳۶۲ -۱۳۷۵، ۱۴ ج.

این فهرست به‌گونه‌ای می‌توان گفت در حقیقت ادام فهرست نسخه‌های خطّی فارسی است که پیش‌ازاین به همّت استاد احمد منزوی در ایران چاپ‌شده بود. امّا در محدود پاکستان و این به‌واسط امکانات و اختیارات خوبی بود که مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان که زیر نظر دولت‌های ایران و پاکستان اداره می‌شود. در دسترس او قرار داده بودند ازاین‌رو وی توانسته بود بخش پاکستان آن را به همراهی فهرست نگاران پاکستانی روزآمد کند و هرآن چه در موضوعات گوناگون در فهرست کتابخانه‌های پاکستان و توسط گردآورنده دیده‌شده، فهرست شود.

گردآورنده در اینجا هم به‌غیراز بیان موجودی یا نسخه‌شناسی و ترتیب فصل‌ها و بخش‌ها به بیان کتابشناسی آن اثر نیز می‌پردازد و با بهره‌وری از داشته‌های خود و آگاهی‌های مندرج در دیگر فهرست‌های چاپ‌شده در ایران و جهان، آخرین اطّلاعات را درباره هر نسخه و حتّی نویسند آن را در دسترس خواننده می‌گذارد که بی‌گمان می‌توان گفت وی از اندوخت فیش‌های سالیان پیش خود در تهران بهره برده است.

مدیر مرکز تحقیقات فارسی در دیباچ آن می‌نویسد:

«غرض از تألیف آن، شناختن و شناساندن نسخه‌های خطّی فارسی است که در کتابخانه‌های سراسر پاکستان کنونی می‌توان یافت. تا از این شناخت هم میزان نفوذ و رواج فرهنگ فارسی در این منطقه مشخّص گردد و هم بخش عظیمی از ذخایر فرهنگی و هنری آن (که متأسّفانه بسیاری از آن‌ها در حال نابودی است) شناخته گردد و کوشش‌هایی برای حفظ آن‌ها و استفاده از آن‌ها به عمل آید.

کاری بدین گستردگی را هرچند بسی بیش از این امکانات می‌باید که فعلاً در اختیار مرکز تحقیقات هست، بااین‌همه، اهل‌فن تصدیق خواهند کرد که محصول تلاش‌های مؤلّف – ازنظر جامعیّت و دقّت- در میان تمامی فهرست‌های موجود کم‌نظیر است». (ص ۸-۹)

استاد منزوی در توضیح تدوین آن می‌آورد:

«مرکز تحقیقات در سال ۱۳۵۳ خ.طرح فهرست مشترکی از نسخه‌های فارسی موجود در پاکستان را ریخت و برای اجرای آن برخی از استادان دانشگاه‌ها و فاضلان پاکستان را به همکاری فراخواند. این کار مقدّماتی تا اواخر سال ۱۳۵۸ خ ادامه داشت. این فهرست که اکنون در دست شماست، درواقع حاصل زحمات و کوشش آن سروران است که با تحمّل رنج سفر به شهرها و ده‌ها، خمیرمای بسیاری از کتاب‌های مندرج در این فهرست را فراهم ساختند. در زمستان ۱۳۵۵ خ این ناچیز از سوی مدیر مرکز تحقیقات دعوت به کار شدم. هزارها برگه با اندازه و خطوط مختلف و کیفیّت های گوناگون که از نسخه‌های خطّی فارسی در کتابخانه‌های پاکستان گردآمده بودند. در جلو خود یافتم که می‌بایست فهرست مشترک را فراهم‌سازم». (ص ۱۳-۱۴ با تلخیص)

همو در روش کار خود می‌آورد: ترتیب بخش‌های این فهرست به‌مانند «فهرست نسخه‌های خطّی فارسی» است و هر عنوان کتاب در سه بخش انجام‌شده است:

۱- کتابشناسی: نام کتاب/نام نگارنده/سال نگارش /فصل‌ها و باب‌ها؛ و دربار چاپ کتاب‌ها به فهرست کتاب‌های چاپی فارسی اثر خانبابا مشار ارجاع شده است.

۲- منابع: که در این زمینه پس از آوردن نمون سرآغاز کتاب، منابعی یادشده است که آگاه‌هایی دربار کتاب یا نویسند آن داشته‌اند.

۳- نسخه‌شناسی: که شمار نسخه‌ها ارتباطی با شمار آن در آن کتابخانه ندارد و دربار نسخه‌های چندگانه به ترتیب تاریخ نگارش مرتّب‌شده‌اند.

استاد منزوی سپس از تجربه‌های خود می‌نویسد که بسیار برای فهرست نگاران کارگشا و راهگشاست و اشاره می‌کند که از ۲۱۶ کتابخان عمومی و شخصی پاکستان فهرست برداری شده است که نام آن‌ها در مجلّ آینده (خرداد و تیر ۱۳۵۹ ش) آمده است.

گردآورنده تقریباً در پایان هر بخش، فهرست مؤلّفان را آورده و در پایان هر جلد، فهرست نام کتاب و کسان آمده است.

فهرست مشترک نسخه خطّی فارسی پاکستان به ترتیب زیر سامان‌دهی شده است:

دفتر نخست (۱۳۶۲ ش بخش یک تا ده): تفسیر/ تجوید/ دربار قرآن/ ریاضی / ستاره‌شناسی/ علوم غریبه/ طبیعیّات / پزشکی/ کیمیا/ چند دانشی.

دفتر دوم (۱۳۶۳ ش بخش یازده تا چهارده): منطق/ حکمت/ فلسفه/ ملل و نحل/ کلام / عقاید.

دفتر سوم (۱۳۶۳ ش بخش پانزده): عرفان.

دفتر چهارم: (۱۳۶۴ ش بخش شانزده تا هیجده): هندویی/ فلسف عملی/ پیشه‌ها و آداب پیشه وران.

دفتر پنجم (۱۳۶۵ بخش نوزده): نامه‌نگاری.

دفتر ششم (۱۳۶۵ ش بخش بیست): داستان‌ها.

دفتر هفتم (۱۳۶۵ ش بخش بیست‌ویک): منظومه‌ها (۱) سد ۵ ق تا ق ۱۱.

دفتر هشتم (۱۳۶۶ ش بخش بیست‌ویک) منظومه‌ها (۲) سد ۱۲ ق تا پایان.

دفتر نهم (۱۳۶۷ ش بخش بیست‌ویک) فهرست سرآغاز منظومه‌ها/ فهرستوار دیوان‌ها.

این دفتر در حقیقت، ادامه و مکمّل دفتر چهارم فهرست نسخه‌های خطّی فارسی است که در همکرد آن فهرست و این فهرست است.

دفتر دهم (۱۳۶۷ ش بخش بیست‌ودو تا سی‌ودو): جغرافیا/ سفرنامه/ تاریخ، کلّیّات/ تاریخ جهان / تاریخ ایران/ تاریخ پیامبران، اسلام و امامان/ تاریخ شبه‌قاره/ تاریخ افغانستان/ تاریخ آسیای میانه/ تاریخ عثمانی/ تاریخ اروپا و آمریکا.

دفتر یازدهم (۱۳۶۹ ش بخش سی‌وسه تا سی‌وچهار): زندگی‌نام سرایندگان/ زندگی‌نام پیران و دیگر بزرگان/ فهرستوار کتاب‌های فارسی/ فهرستوار سفرنامه‌ها/ فهرستوار جغرافیا/ فهرستوار تاریخ- کلیّات/ فهرستوار تاریخ جهان/ فهرستوار تاریخ ایران.

دفتر دوازدهم (۱۳۷۰ ش) فهرستوار تاریخ پیامبران و اسلام و امامان / فهرستوار تاریخ شبه‌قاره/ فهرستوار چند بخش کوچک‌تر/ فهرستوار زنگی نام سرایندگان/ فهرستوار زندگی‌نام پیران و دیگر بزرگان.

دفتر سیزدهم (۱۳۷۰ ش بخش سی‌وپنج تا سی‌وهفت): دانش‌های بلاغی/ دستور زبان فارسی/ دستور زبان اردو و ترکی/ دستور زبان عربی (به فارسی).

دفتر چهاردهم (۱۳۷۵ ش بخش سی‌ونه تا چهل‌وپنج): معمّا/ ادبیّات منثور/ (متون ادبی، امثال، مقامات، شوخی و هزل) / فرهنگ‌نامه‌ها / موسیقی/ اصول حدیث و حدیث/ اصول فقه و فقه/ اوراد و ادعیّه و تعویذات.

در سال ۱۳۷۷ ش به کوشش: انجم حمید و زیر نظر استاد احمد منزوی، راهنمای فهرست مشترک نسخه‌های خطّی فارسی پاکستان به‌وسیل همان ناشر در اسلام‌آباد پاکستان چاپ شد. که کاری بود راهگشا و تقریباً برای کسانی که آن دوره ۱۴ جلدی را در اختیار نداشتند، راهنمای خوبی بود.

چنانچه آشکار است در این فهرست هم کاستی‌هایی دیده می‌شود. که نخستین آن عدم آشنایی برخی از فهرست نگاران پاکستانی با متون کهن فارسی است؛ و هرچند زیر نظر کتابشناس خبره‌ای چون احمد منزوی انجام‌شده است، امّا لغزش‌هایی دیده می‌شود. کاستی دیگر در بخش کتابشناسی است که استناد به کار ماندگار خانبابا مشار شده است؛ و هرچند این کار در زمان خودش کاری مهم و سودمند بود. امّا بهره‌وری از آن در سال‌های اخیر کار چندان درستی نیست زیرا بسیاری از کتابخانه‌های ایران فهرست‌های موجودی خود را کار یا منتشر کرده‌اند (به‌ویژه کتاب‌های چاپ سنگی) و به‌غیراز ذیل کرامت رعنا حسینی باید چندین ذیل دیگر بر فهرست خانبابا مشار تا زمان گردآوری زد. عدم بهره‌وری از فهرست‌های چاپ‌شده با عنوان‌های: کتاب‌های ایران به کوشش: ایرج افشار و حسین بنی‌آدم که در سال‌های ۱۳۳۳ تا ۱۳۴۵ ش توسّط انجمن کتاب، ابن‌سینا و کلوپ کتاب چاپ می‌شد و بعدها با عنوان کتابشناسی ده‌ساله ایران (۱۳۳۳ تا ۱۳۴۲) و کتابشناسی موضوعی ایران (سال‌های ۱۳۴۳ تا ۱۳۴۸) تألیف حسین بنی‌آدم چاپ شد و نیز کتابشناسی ملّی ایران، نشر کتابخان ملّی ایران که از سال ۱۳۴۴ تا ۱۳۷۴ ش و بعدها کتاب‌نامه، فهرست کتب منتشره از سال ۱۳۶۳ ش و کارنام نشر از ۱۳۵۷ ش تاکنون، هردو منتشرشده از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و چندین کتاب با عنوان‌های دیگر و همانند مانند پیک کتاب، اثر محمّدعلی رفیعی که در سال‌های پیش‌ازاین فهرست مشترک چاپ‌شده به‌ویژه فهرست انتشارات ناشران گوناگون ایران، از کاستی‌های بزرگ این بخش است.

با توجّه به انبوه نسخه‌های خطّی فارسی در کشورهای جهان به‌ویژه در کشورهای هند، ترکیه، عراق، روسیه، تاجیکستان، افغانستان، ازبکستان، انگلستان، آلمان، اتریش، ایتالیا، آمریکا و غیره، وجود چنین فهرست‌های مشترکی بیش‌ازپیش، بایسته می‌نماید.

فهرستوار کتاب‌های فارسی: احمد منزوی: تهران انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۴-۱۳۹۵، ۱۲ ج.

طرح بزرگ فهرستوار کتاب‌های فارسی در سال ۱۳۶۰ ش در پاکستان با درایت و هوشمندی آقای احمد منزوی ریخته شد و تا حدود سال ۱۳۶۹ ش که استاد منزوی در پاکستان حضور داشت با همکاری دانشوران پاکستانی و بر پای برگه‌های که خود منزوی بیش از چهل سال اندوخته بود، آغاز به کارکرد؛ چنانکه در زمان شروع کار بیش از ۳۵۰ هزار برگه آماده‌سازی شده بود و با همکاری انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، دفتر نخست آن در سال ۱۳۷۴ ش از سوی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی چاپ شد و چنانچه انتظار می‌رفت در روند کار هرچه منابع جدید چاپ می‌شد، آگاهی‌های نو در دفترهای بعدی در کتاب وارد گردد.

در روند کار جلدهای یک تا پنج از سوی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی چاپ شد و در ادامه از جلد ششم تاکنون از سوی مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی چاپ می‌شود.

 اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی، به دوستانتان معرفی کنید.