توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل توبه (دانشنامه‌حج) ۱۰۴ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۰۴ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل توبه (دانشنامه‌حج) ۱۰۴ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل توبه (دانشنامه‌حج) ۱۰۴ اسلاید در PowerPoint :

پاورپوینت کامل توبه (دانشنامه‌حج) ۱۰۴ اسلاید در PowerPoint

توبه در لغت به معنای بازگشت و در اصطلاح، پشیمانی از گناه و عزم بر ترک آن است و در علومی چون تفسیر، حدیث، فقه، عرفان، اخلاق و کلام به کار می‌رود. علمای اسلام توبه از هر گناهی را واجب فوری و موجب رضایت و محبت خداوند می‌دانند. توبه در مراسم حج در کنار خانه خدا و خصوصا در روز عرفه مورد تاکید اسلام است.

فهرست مندرجات

۱ – معنای لغوی و اصطلاحی
۲ – اهمیت و کاربرد در علوم
۳ – موارد قرآنی
۴ – توبه در روایات و سخنان عالمان
۵ – اهمیت قرآنی و روایی
۶ – توبه در حج و حرمین
۷ – موارد خاص توبه در حج
۸ – توبه مرتد
۹ – پیشینه توبه مسلمین در کنار کعبه
۱۰ – منابع
۱۱ – پانویس
۱۲ – منبع

۱ – معنای لغوی و اصطلاحی

«توبه» مصدر از ریشه «ت ـ و ـ ب»

[۱] فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج۸، ص۱۳۸، «توب».

به معنای بازگشتن و یا اسم مصدر به معنای بازگشت است.

[۲] ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱، ص۲۳۳.

[۳] جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، ج۱، ص۹۱، «توب».

در منابع دینی، آن‌ را به معنای بازگشتن به سوی خدا،

[۴] ابن عر‌بی، محمد بن علی، تفسیر ابن عربی، ج۲، ص۸۵.

[۵] بیهقی، احمد بن حسین، شعب الایمان، ج۹، ص۲۷۷.

[۶] بیهقی، احمد بن حسین، شعب الایمان، ج۹، ۳۶۷.

پشیمانی از گناه و عزم بر ترک آن آورده‌اند

[۷] انصاری، مرتضی بن محمدامین، رسائل المرتضی، ج۲، ص۲۶۶.

که در برابر مفهوم «اصرار بر گناه» به کار می‌رود.

[۸] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۲.

[۹] شیخ طوسی، التبیان، ج۱، ص۱۶۹.

[۱۰] نراقی، مهدی بن ابی ذر، جامع السعادات، ج۳، ص۵۰.

[۱۱] نراقی، مهدی بن ابی ذر، جامع السعادات، ج۳، ص۸۶.

ریشه‌های «ص ـ ر ـ ف»

[۱۲] شیخ طوسی، التبیان، ج۱، ص۱۷۱.

[۱۳] شیخ طوسی، التبیان، ج۲، ص۲۲۸.

[۱۴] طریحی، فخرالدین ‌بن محمد، مجمع البحرین، ج۵، ص۷۹.

و «ه‌ ـو ـ د»

[۱۵] طریحی، فخرالدین ‌بن محمد، مجمع البحرین، ج۳، ص۱۶۹.

[۱۶] زبیدی، مرتضی، تاج العروس، ج۵، ص۳۳۹، «هود».

نیز به معنای توبه و بازگشت است. نیز «اوبه»،

[۱۷] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۹۷.

[۱۸] ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱، ص۲۱۷-۲۱۸، «اوب».

«استغفار»،

[۱۹] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۶۰۹.

[۲۰] ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۲، ص۲۵، «غفر».

«انابه»،

[۲۱] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۵۰۸.

[۲۲] ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱، ص۷۷۵.

[۲۳] طریحی، فخرالدین‌ بن محمد، مجمع البحرین، ج۴، ص۳۸۶، «نوب».

«اعتذار»

[۲۴] فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج۲، ص۹۴.

[۲۵] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۳۲۷، «عذر».

و «ندامت»

[۲۶] ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۲، ص۵۷۲، «ندم».

[۲۷] طریحی، فخرالدین ‌بن محمد، مجمع البحرین، ج۴، ص۲۸۹، «ندم».

معنایی نزدیک به توبه دارند یا مرحله‌ای از توبه و یا از اهداف آن به شمار می‌آیند. برای نمونه، «استغفار» هدف از توبه

[۲۸] شیخ طوسی، التبیان، ج۳، ص۶۰۴.

[۲۹] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۳، ص۳۹۲.

و «انابه» مرتبه کامل آن و شامل تضرع و ابتهال

[۳۰] بجنوردی، سید محمدحسن، القواعد الفقهیه، ج۷، ص۳۲۷.

است.

۲ – اهمیت و کاربرد در علوم

در دستگاه هدایتگرانه خداوند که بر پایه بازگرداندن انسان‌ها از گناه و گمراهی بنیان نهاده شده، توبه شیوه‌ای برای دستیابی به این هدف است و به همین رو، در ادیان توحیدی جایگاه و آیین‌هایی ویژه دارد.

[۳۱] کتاب مقدس، متی، ۳: ۳، ۸.

[۳۲] کتاب مقدس، یوحنا، ۲: ۲۲.

در فرهنگ اسلامی، بر اهمیت توبه تاکید شده و این موضوع دستمایه علومی چون تفسیر،

[۳۳] طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۱، ص۵۴۲.

[۳۴] طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۲۱، ص۳۵۰.

[۳۵] طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۲۳، ص۴۹۳.

[۳۶] طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۴، ص۳۹۴-۴۰۳.

[۳۷] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۱، ص۱۷۴-۱۷۷.

[۳۸] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۱، ۲۲۰.

[۳۹] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۱، ۴۴۷-۴۴۸.

حدیث،

[۴۰] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۴۳۵.

[۴۱] علامه مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۶، ص۳۰.

[۴۲] نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، ج۱۲، ص۱۳۱-۱۳۲.

فقه،

[۴۳] حلبی، تقی‌الدین بن نجم‌الدین، الکافی فی الفقه، ص۲۴۳.

[۴۴] بجنوردی، سید محمدحسن، القواعد الفقهیه، ج۷، ص۳۲۹.

[۴۵] خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، ج۱، ص۴۹۹.

[۴۶] خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، ج۱، ۴۴۶.

[۴۷] خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیله، ج۱، ۲۷۵.

عرفان، اخلاق

[۴۸] سلمی، محمد بن حسین و دیگران، مجموعه آثار سلمی، ج۱، ص۴۷۷.

[۴۹] لاهیجی، محمد، مفاتیح الاعجاز، ص۲۱۸.

و کلام

[۵۰] علامه حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد، ص۴۱۷.

[۵۱] ابن تیمیه، احمد بن حلیم، الفتاوی الکبری، ج۱، ص۱۱۲-۱۱۵.

[۵۲] شاطبی، ابراهیم بن موسی، الاعتصام، ج۲، ص۴۶۲-۴۶۳.

بوده است.

۳ – موارد قرآنی

واژه توبه و هم‌خانواده‌های آن ۸۷ بار و نیز دیگر واژگان هم‌معنا و مرتبط با آن مانند «استغفار» و «انابه» در آیات فراوان قرآن کریم به کار رفته‌اند. آیاتی نیز در موضوع توبه تفسیر شده‌اند، همچون: «اللهُ وَلِیُّ الَّذینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ اِلَی النُّورِ…»

[۵۳] بقره/سوره۲، آیه۲۵۷.

که در آن، بیرون آمدن از تاریکی‌ها، به درآمدن از تاریکی گناهان به سوی نور توبه و بخشایش خداوند تفسیر شده است.

[۵۴] عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر عیاشی، ج۱، ص۱۳۸.

[۵۵] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۷۵.

در قرآن

[۵۶] نساء/سوره۴، آیه۱۷-۱۸.

؛

[۵۷] تحریم/سوره۶۶، آیه۸.

توبه گاه به خداوند و گاه به بندگان نسبت یافته است. در حالت نخست، به معنای پذیرش توبه بندگان است

[۵۸] شیخ طوسی، التبیان، ج۱، ص۴۶۵.

[۵۹] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۷۶.

[۶۰] فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج۳، ص۴۶۸.

و بیشتر با حرف جرّ «علی» به‌کار می‌رود.

[۶۱] کفوی، ایوب بن موسی، الکلیات، ج۱، ص۳۰۸.

[۶۲] فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج۳، ص۴۶۸.

[۶۳] مصطفوی، حسن‌، التحقیق، ج۱، ص۳۹۹-۴۰۰، «توب».

در دیگر حالت، به معنای توبه کردن بندگان است.

[۶۴] شیخ طوسی، التبیان، ج۱، ص۴۶۵.

[۶۵] طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، ج۱، ص۹۷.

[۶۶] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، ص۱۶۹، «توب».

این هر دو معنا در آیه «ثُمَّ تابَ عَلَیهِم لِیتوبوُا»

[۶۷] توبه/سوره۹، آیه۱۱۸.

به کار رفته‌اند.

۴ – توبه در روایات و سخنان عالمان

در روایات و سخنان عالمان، به جنبه‌های گوناگون توبه پرداخته شده است. برای نمونه، گزاردن حقوق خداوند و مردم، وادار کردن نفس به طاعت و عبادت خداوند، چشاندن سختی آن در برابر شیرینی‌هایی که از معصیت خدا چشیده شده، و ذوب کردن آنچه بر اثر گناه بر بدن روییده با‌ اندوه و پشیمانی از گناهان گذشته را از شرایط پذیرش یا کمال توبه دانسته‌اند.

[۶۸] امام علی (علیه‌السلام)، نهج البلاغه، ص۵۴۹.

[۶۹] فتال نیشابوری، محمد بن حسن، روضه الواعظین، ص۴۷۹.

[۷۰] خمینی، سید روح‌الله، چهل حدیث، ص۲۷۵.

دانشوران اخلاق، توبه را برآیند آگاهی از زیان گناه و حجاب میان بنده و خدای خویش، پشیمانی و تصمیم بر ترک آن در حال و آینده، و قصد جبران گذشته دانسته‌اند.

[۷۱] غزالی، محمد بن محمد، احیاء علوم الدین، ج۱۱، ص۱۴۷.

[۷۲] نراقی، مهدی بن ابی ذر، جامع السعادات، ج۳، ص۵۰.

برخی نیز توبه را تنها بر پشیمانی اطلاق کرده و دیگر عناصر یاد شده را مقدمه یا نتیجه

[۷۳] غزالی، محمد بن محمد، احیاء علوم الدین، ج۱۱، ص۱۴۷.

[۷۴] نراقی، مهدی بن ابی ذر، جامع السعادات، ج۳، ص۴۰.

و یا از شرایط قبول یا کمال آن دانسته‌اند.

[۷۵] خمینی، سید روح‌الله، چهل حدیث، ص۲۷۱-۲۷۶.

آنان شرایط توبه از گناهان را برشمرده و گاه آن را در باره یکایک گناهان به تفصیل یاد کرده‌اند.

[۷۶] غزالی، محمد بن محمد، احیاء علوم الدین، ج۱۱، ص۱۷۳-۲۰۴.

توبه‌پذیری خداوند از دیدگاه اشاعره که حسن و قبح عقلی کارها را نمی‌پذیرند، تنها امری نقلی و از باب تفضل خداوند است.

[۷۷] اشعری، علی بن اسماعیل، مقالات الاسلامیین، ص۲۷۱-۲۷۳.

[۷۸] فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج۳، ص۴۶۸.

در برابر، معتزله که حسن و قبح عقلی را می‌پذیرند، از دیدگاه عقلی، پذیرش توبه را بر خداوند واجب می‌شمرند.

[۷۹] قاضی عبدالجبار بن احمد، شرح الاصول الخمسه، ص۴۵۹.

[۸۰] اسدآبادی، عبدالجبار، المغنی، ج۱۴، ص۳۳۷-۳۴۴.

[۸۱] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۱، ص۲۰۱.

اما برخی به پشتوانه آیه «فَاغْفِرْ لِلَّذینَ تابُوا

[۸۲] غافر/سوره۴۰، آیه۷.

»و ناسازگاری آن با وجوب توبه‌پذیری خداوند، قبول توبه را تفضل خداوند و در عین‌حال، امری حتمی می‌شمرند.

[۸۳] جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، ج۳، ص۴۴۸-۴۵۱.

[۸۴] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۸، ص۸۰۳.

۵ – اهمیت قرآنی و روایی

در آیاتی از قرآن کریم، مؤمنان به توبه فراخوانده شده‌اند. برای نمونه:آیه ۱۷-۱۸ سوره نساء

[۸۵] نساء/سوره۴، آیه۱۷-۱۸.

؛آیه ۳ و ۹۰ سوره هود

[۸۶] هود/سوره۱۱، آیه۳.

[۸۷] هود/سوره۱۱، آیه۹۰.

آیه ۳۱ سوره نور

[۸۸] نور/سوره۲۴، آیه۳۱.

گاه از آنان خواسته شده «توبه نصوح» کنند

[۸۹] تحریم/سوره۶۶، آیه۸.

که در منابع روایی

[۹۰] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۴۳۲.

[۹۱] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۳۵۷.

[۹۲] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۶، ص۸۰.

و تفسیری

[۹۳] طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۲۳، ص۴۹۴.

[۹۴] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۱۰، ص۴۷۷-۴۷۸.

[۹۵] سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، در المنثور، ج۸، ص۲۲۷.

تبیین‌هایی متفاوت ولی نزدیک به هم یافته است. وجه جمع این تبیین‌ها «توبه‌ای بدون بازگشت به گناه»

[۹۶] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۴۳۲.

[۹۷] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۱۰، ص۴۷۷-۴۷۸.

[۹۸] عمده القاری بدرالدین العینی، محمود بن احمد، عمده القاری، ج۲۲، ص۲۷۹-۲۸۰.

است، در روایتی از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) این توبه به شیر دوشیده شده از پستان تشبیه گشته که بازگشتش به آن محال است.

[۹۹] طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۱۰، ص۴۷۷.

[۱۰۰] طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، ج۱۹، ص۳۴۱.

در برخی آیات قرآن

[۱۰۱] بقره/سوره۲، آیه۲۲.

و پاره‌ای روایات

[۱۰۲] ابن حنبل، احمد بن محمد، مسند احمد، ج۱، ص۳۸۳.

[۱۰۳] علامه مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۶، ص۳۸.

نیز بر خشنودی خدا از توبه‌کاران تاکید شده است. آیاتی از قرآن

[۱۰۴] نساء/سوره۴، آیه۱۷-۱۸.

و روایات

[۱۰۵] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۴۳۲.

[۱۰۶] ورام، مسعود بن عیسی، مجموعه ورام، ج۱، ص۲۵۷.

[۱۰۷] دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، ج۱، ص۴۶.

و به پیروی از آن دو، دانشوران اخلاق

[۱۰۸] نراقی، مهدی بن ابی ذر، جامع السعادات، ج۳، ص۴۶.

[۱۰۹] غزالی، محمد بن محمد، احیاء علوم الدین، ج۱۱، ص۱۴۸.

توبه بی‌درنگ پس از گناه را لازم دانسته‌اند. در روایات، سنگدلی و سلب توفیق در بازگشت به سوی خدا، از پیامدهای سهل‌ا‌نگاری در توبه شمرده شده

[۱۱۰] ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن‌ هبهالله‌، شرح نهج‌البلاغه، ج۲۰، ص۳۲۹.

[۱۱۱] علامه مجلسی، محمد تقی، بحارالانوار، ج۷۴، ص۲۰۸.

و تاکید گشته که توبه هنگام احتضار پذیرفته نمی‌شود.

[۱۱۲] نساء/سوره۴، آیه۱۷- ۱۸.

[۱۱۳] انعام/سوره۶، آیه۵۴.

[۱۱۴] ابن حنبل، احمد بن محمد، مسند احمد، ج۲، ص۱۳۲.

[۱۱۵] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۷.

[۱۱۶] عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر عیاشی، ج۱، ص۲۲۸.

۶ – توبه در حج و حرمین

در فرهنگ اسلامی، شهر مکه و سفر حج ارتباطی ویژه با موضوع توبه یافته‌اند. شماری از مفسران درخواست ابراهیم و اسماعیل (علیهماالسلام) از خداوند در پی ساختن کعبه برای آگاه شدن از مناسک خویش و پذیرش توبه خود را به پایه‌گذاری سنت توبه در موقف مکه برای رهایی از گناهان و توبه‌خواهی انسان‌ تفسیر کرده‌اند.

[۱۱۷] ابو حیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط، ج۱، ص۵۶۱-۵۶۲.

[۱۱۸] قرطبی، محمد بن احمد، تفسیر قرطبی، ج۲، ص۱۳۰.

[۱۱۹] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، ج۳، ص۴۴۱.

برخی نیز دستور قرآن برای فرار به سوی خدا

[۱۲۰] ذاریات/سوره۵۱، آیه۵۰.

را به گریز از گناهان به سوی حج خانه خدا تفسیر کرده

[۱۲۱] مجلسی، محمدتقی، روضه المتقین، ج۵، ص۵۰۸.

و توبه را از اهداف مهم حج شمرده‌اند.

[۱۲۲] ابو حیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط، ج۲، ص۵۴۰.

[۱۲۳] جزائری، سید عبدالله، التحفه السنیه، ص۱۸۴.

[۱۲۴] نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، ج۱، ص۱۶۸.

در روایاتی، برای بیت المعمور و کعبه عنوان «توبه» به کار رفته است.

[۱۲۵] قمی، علی ابن ابراهیم، تفسیر قمی، ج۱، ص۳۷.

[۱۲۶] قمی مشهدی، محمدرضا، کنز الدقائق، ج۱، ص۳۳۱.

این کاربرد شاید از آن‌رو است که آن مکان نخستین و مهم‌ترین جایگاه برای بازگشت آدم (علیه‌السلام) و فرزندان وی به سوی خدا بوده است. برخی روایات، حج را از جلوه‌های توبه

[۱۲۷] علامه مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۱۱، ص۱۰۴.

و توبه را از حکمت‌های مهم حج برشمرده

[۱۲۸] مجلسی، محمدتقی، روضه المتقین، ج۵، ص۸.

و حتی سفر حج را سفر توبه از گناهان دانسته‌اند.

[۱۲۹] منسوب به امام جعفر صادق (علیه‌السلام)، مصباح الشریعه، ص۴۸.

[۱۳۰] نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، ج۱۰، ص۱۷۲.

از این‌رو، توبه و ردّ مظالم را از آداب پیش از سفر حج شمرده‌اند.

[۱۳۱] غزالی، محمد بن محمد، احیاء‌ علوم‌ الدین، ج۳، ص۶۱.

[۱۳۲] فیض‌ کاشانی، محمد بن‌ شاه‌مرتضی، المحجه‌ البیضاء، ج۲، ص۲۲۹.

توبه به مکان، هنگام و حالتی خاص محدود نیست و پس از هر گناهی بی‌درنگ واجب است. با این‌حال، به توبه در پاره‌ای مکان‌های مکه و مدینه و هنگام حج به‌طور ویژه تاکید شده است

۷ – موارد خاص توبه در حج

۱. میقات، نقطه آغاز جدا شدن از جلوه‌های دنیوی است و توبه خالص به منزله شرط گام نهادن در سیر به سوی خداوند دانسته شده که حج‌گزار لبیک‌گویان به سوی خداوندگار خویش رهسپار می‌شود.

[۱۳۳] منسوب به امام جعفر صادق (علیه‌السلام)، مصباح الشریعه، ص۱۶۷-۱۶۹.

۲. مسجدالحرام

[۱۳۴] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۴، ص۴۰۱.

و به‌طور ویژه کنار کعبه، بر پایه روایات، جایگاه توبه آدم بوده است.

[۱۳۵] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۳، ص۲۹۷.

۳. در پایان هر شوط از طواف پس از استلام حجرالاسود، در برخی ادعیه، بر درخواست از خداوند برای پذیرش توبه و مصونیت‌بخشی از گناه برای حج‌گزار تا پایان عمرش تاکید شده است.

[۱۳۶] قاضی بن براج، عبدالعزیز بن نحریر، المهذب، ج۱، ص۲۳۶.

[۱۳۷] ابن زهره حلبی، حمزه بن علی، غنیه النزوع، ص۱۷۴.

۴. حطیم (بین حجرالاسود و درِ کعبه) مکان پذیرش توبه آدم (علیه‌السلام) دانسته شده

[۱۳۸] شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۲۲۹-۲۳۰.

و آورده‌اند که سبب نام‌گذاری آن، فروریختن و پاک شدن گناه بندگان در آن‌جا است.

[۱۳۹] ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، السرائر، ج۱، ص۶۱۵.

[۱۴۰] محقق کرکی، جامع المقاصد، ج۳، ص۲۷۲.

[۱۴۱] حسینی کاشانی، زین العابدین، مفرحه الانام، ص۷۳.

۵. در برخی دعاها به توبه کنار رکن یمانی و عزم جدی برای بازنگشتن به گناهان ظاهری و باطنی تاکید شده است. از درون کعبه دری با نام باب التوبه در سمت این رکن قرار گرفته که به بام کعبه راه دارد.

[۱۴۲] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۴، ص۴۰۹.

در برخی روایات، این باب از درهای بهشت شمرده شده که جبرئیل برای استلام‌کننده آن، از خداوند آمرزش می‌خواهد.

[۱۴۳] فاکهی، محمد بن اسحاق، اخبار مکه، ج۱، ص۳۳۸.

۶. «ملتزم» جایی است که بر پایه برخی روایات، آدم (علیه‌السلام) به دستور جبرئیل در آن‌جا به گناه خویش اعتراف و توبه کرد.

[۱۴۴] ابن رسته، احمد بن عمر، الاعلاق النفیسه، ص۲۵.

[۱۴۵] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۴، ص۱۹۰.

[۱۴۶] قمی، علی ابن