توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل بهداشت در حج ۱۰۷ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۰۷ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل بهداشت در حج ۱۰۷ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل بهداشت در حج ۱۰۷ اسلاید در PowerPoint :

پاورپوینت کامل بهداشت در حج ۱۰۷ اسلاید در PowerPoint

پاورپوینت کامل بهداشت در حج ۱۰۷ اسلاید در PowerPoint، یکی از مسائل مورد ابتلا در برگزاری حج است که در دین اسلام هم راهنمایی‌هایی در مورد آن وجود دارد. در ایام قدیم به خاطر نبود امکانات کافی بیماری‌های همه‌گیر مثل وبا در ایام حج زیاد بوده که امروزه برای این کار برنامه‌های خوبی انجام شده است.

فهرست مندرجات

۱ – واژه‌شناسی
۲ – اهمیت
۳ – تاریخچه
۴ – بیماری‌های فراگیر در حرمین
۵ – بهداشت حج در دوره معاصر
۶ – مشکلات بهداشتی امروزه حاجیان
۷ – فهرست منابع
۸ – پانویس
۹ – منبع

۱ – واژه‌شناسی

واژه بهداشت معادل ترکیب عربی «حفظ الصحه»، به معنای نگه داشتن تندرستی و سلامت است. این واژه بر مجموعه علم، تدابیر و اعمالی دلالت دارد که به منظور جلوگیری از ایجاد و شیوع بیماری به کار گرفته می‌شود.

[۱] دهخدا، علی‌اکبر، لغت نامه دهخدا، ج۳، «بهداشت».

۲ – اهمیت

در طول تاریخ، به دلیل شرایط دشوار سفر حج، بهداشت و سلامت حاجیان، از جمله مسائل مهم و مورد توجه بوده است. راه طولانی و خطرناک، گرمای هوا در حجاز و تجمع تعداد زیادی از مردم در یک مکان، سفر حج را از نظر بهداشتی، به خصوص در گذشته‌ها که علم پزشکی و خدمات بهداشتی پیشرفت امروزین خود را نداشت، سفر را ناایمن می‌ساخت. همین دشواری سفر حج، خود از عوامل ارزش بالای معنوی این سفر دانسته شده و تن دادن به خطرات آن، از نشانه‌های ایمان مسلمانان شناخته شده است. در حدیثی از امام صادق (علیه‌السّلام)، حج به واسطه دشواری‌اش، همتراز جهاد دانسته شده است.

[۲] شیخ کلینی، الکافی، ج۴، ص۲۵۳.

توجه خاص به مسئله بهداشت حج، در سده نوزدهم میلادی و در پی شیوع بیماری وبا در جهان، شدت بیشتری یافت. با این حال در گذشته نیز توجه به مسائل بهداشتی حج، نزد مسلمانان، مغفول نبود است. توصیه‌های اسلامی درباره بهداشت حج، زیرمجموعه توصیه‌هایی قرار می‌گیرند که در متون اسلامی، درباره بهداشت فردی و محیطی و نیز بهداشت سفر، مانند تطهیر بدن و لباس از آلودگی، مستحب بودن شست‌وشوی بدن قبل از سفر، و تاکید بر بهداشت فردی، همراه داشتن دارو و غذای پاکیزه وجود دارد.

[۳] شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۱۸۵.

[۴] ریاض، وزاره الحج، ندوه الحج الکبری، سلامه الحج، ص۱۹۶.

[۵] ریاض، وزاره الحج، ندوه الحج الکبری، سلامه الحج، ص۲۰۹.

[۶] ریاض، وزاره الحج، ندوه الحج الکبری، سلامه الحج، ص۳۴۷.

برخی از پژوهشگران، بر اهداف بهداشتی برخی از مناسک حج، مانند غسل مستحب هنگام احرام یا حلق و تقصیر در کنار دیگر معانی رمزآمیز آن، تصریح کرده‌اند.

[۷] طباطبایی، سید محمدضیاء، حج برنامه تکامل، ص۲۰۱.

آنچه به خصوص در میان نویسندگان معاصر مورد تاکید است، کارکرد مثبت زیارت خانه خدا و مراسم حج، بر حفظ بهداشت روانی افراد است. این نویسندگان، با تاکید بر نقش عبادت و راز و نیاز با خداوند در آرامش روانی، کارکرد حج و زیارت را که یکی از برنامه‌های اصلی عبادی در میان مسلمانان است، از این منظر مورد مطالعه قرار داده‌اند.

[۸] دو فصلنامه، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، مطالعات اسلام و روانشناسی، ش۳، ص۴۷، «اثر بخشی مناسک حج بر سلامت روانی حجاج».

[۹] کتاب خلاصه مقالات همایش بین المللی پزشکی حج، ص۳۲.

۳ – تاریخچه

پیش از رواج وسایل جدید حمل و نقل، نخستین چالش بزرگ برای سلامتی زائران خانه خدا، به خصوص آنان که از راه‌های دور به مکه سفر می‌کردند، خطرات ناشی از راه بود. راه حج که بخش عمده‌ای از آن در بیابان‌های خشک جزیره العرب می‌گذشت، خطر راه را دو چندان می‌کرد. آب مورد نیاز مسافران، در بیابان‌های جزیره العرب، از منازل و چاه‌های میان راه فراهم می‌آمد و معمولاً در فاصله میان دو منزل یا چاه، یافتن آب ناممکن بود و در زمان خشکسالی، با خشک شدن چاه‌ها خطر مرگ و میر شدت می‌یافت. گرفتار شدن زائران خانه خدا در بی‌آبی راه‌های جزیره العرب، اتفاقی است که در منابع تاریخی بارها به وقوع آن اشاره شده است؛ برای نمونه، در سال‌های ۲۶۴ق، ۲۳۲ق، ۲۵۹ق و ۲۹۵ق، گروهی از حاجیان، به دلیل گرفتاری در بی‌آبی، در راه حج جان باختند.

[۱۰] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۸، ص۱۵۰.

[۱۱] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۹، ص۱۵۰.

[۱۲] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۹، ص۵۰۱.

[۱۳] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۱۰، ص۱۳۹.

شرایط نامناسب سفر، تا پیش از رواج وسایل جدید حمل و نقل به‌ویژه تا پیش از رواج سفرهای هوایی همچنان ادامه داشت. در سده نوزدهم، با رواج کشتیرانی در آب‌های منتهی به دریای سرخ، مسافرت دریایی به مکه رواج بیشتری یافت. سفر با کشتی در مجموع بسیار مناسب‌تر از راه‌های دیگر بود و مدت زمان سفر را بسیار کاهش می‌داد، اما شرایط بهداشتی در برخی کشتی‌ها، بسیار نامطلوب بود. ازدحام جمعیت حاجیان در کشتی‌ها که گاهی کشتی‌های مسافربری نبودند، خطر شیوع بیماری‌های واگیر از یک سو و خطراتی چون پایان منابع آب آشامیدنی کشتی را زیاد می‌کرد. به دلیل ازحام زیاد حاجیان، امکان نظافت کشتی‌ها وجود نداشت و تغذیه حاجیانی که تمکن مالی نداشتند، نامناسب و ناچیز بود.

[۱۴] جعفریان، رسول، پنجاه سفرنامه قاجاری، ج۱، ص۵۹۶.

[۱۵] صاری یلدز، جلودن، حجر الصحی فی الحجاز، ص۱۰۶.

[۱۶] صاری یلدز، جلودن، حجر الصحی فی الحجاز، ص۱۰۹.

با رسیدن به حجاز، حاجیانی که از راه‌های طولانی به شهرهای مکه و مدینه سفر کرده بودند و متحمل سختی و خستگی راه بودند، مستعد بیماری‌های گوناگون می‌شدند. تغییر آب و هوا، به خصوص برای اقوامی که در سرزمین‌های سردسیر زندگی می‌کردند و تحمل گرمای شدید جزیره العرب را نداشتند و با روش زندگی در این منطقه نا‌آشنا بودند، خطرآفرین بود. خوردن غذاهای متفاوت که بدن حاجیان بدان عادت نداشت نیز چالشی پیش روی حاجیان به شمار می‌رفت.

[۱۷] صبری باشا، ایوب، موسوعه مرآه الحرمین، ج۱، ص۱۱۸.

[۱۸] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۲۴۵-۲۴۶.

اما مهم‌ترین عامل چالش‌برانگیز بهداشتی برای حاجیان، در گذشته و امروز، تجمع تعداد زیاد حاجیان در یک مکان بود که احتمال شیوع بیماری‌های واگیردار را بالا می‌برد. نبود شرایط مناسب برای اسکان حاجیان، از جمله عوامل اصلی مشکلات بهداشتی حاجیان در مکه و مدینه در گذشته بود. بسیاری از حاجیان، امکان مالی مناسب برای سکونت در خانه‌های اجاره‌ای مکه یا مدینه را نداشتند و در فضای باز سکونت می‌کردند یا در برخی مکان‌های عمومی، مانند کاروان‌سراها (رباط‌ها) یا مکان‌هایی که فضایی سقف‌دار بود و با شرایط نامناسب برای حاجیان فقیر اختصاص داده می‌شد، سکونت می‌کردند.

[۱۹] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۱۴۴.

[۲۰] صاری یلدز، جلودن، حجر الصحی، ص۱۵۸.

حتی تا دهه‌های اخیر نیز بسیاری از حاجیان، مدتی از سفر را در فضای باز می‌گذراندند یا در باغ‌ها ساکن می‌شدند که فاقد حمام و مستراح بهداشتی بود.

[۲۱] خلیلی عراقی، محمدرضا، با من به خانه خدا بیایید، ص۳۱۳-۳۱۴.

بخشی از افرادی که جایی را اجاره می‌کردند، معمولاً همراه تعداد زیادی از حاجیان، در اتاقی کوچک زندگی می‌کردند که گاهی فاقد تهویه هوای مناسب بود.

[۲۲] صبری باشا، ایوب، موسوعه مرآه الحرمین، ج۱، ص۱۱۵-۱۱۶.

در گذشته، امکانات بهداشتی مکه و مدینه، با توجه به افزایش جمعیت این شهرها در موسم حج، چندان مطلوب نبود. ورود کاروان‌ها و چهارپایان آنان به شهر، باعث تجمیع فضولات حیوانات می‌شد که گاهی حتی تا داخل حرم را آلوده می‌کرد.

[۲۳] بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، مجموعه رسائل خطی فارسی، دفتر اول، ص۳۶-۳۷.

این شهرها از حمام کافی برخوردار نبود.

[۲۴] جعفریان، رسول، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، ج۴، ص۵۶۹.

شهرها فاقد سیستم بهداشتی برای دفع زباله‌ها و فاضلاب بودند و فاضلاب منازل، به چاه‌هایی در کوچه‌ها می‌ریختند که در طول سال، چند بار تخلیه می‌شدند.

[۲۵] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۲۱۴-۲۱۵.

[۲۶] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۱۵۵-۱۵۶.

یکی از مهم‌ترین مشکلات بهداشتی شهر مکه، منبع اصلی آب این شهر بود که از چشمه زبیده تامین می‌شد و به وسیله کانالی به سوی مکه هدایت می‌شد. این آب، در مسیر مکه، از عرفات و منا می‌گذشته و بخشی از آبی که مورد استفاده حاجیان برای شست‌وشو و غسل قرار می‌گرفت، به مسیر آب ورودی به شهر باز می‌گشت و این باعث انتقال سریع بیماری‌ها بود.

[۲۷] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۲۰۷-۲۰۹.

نبود سازوکاری مشخص برای دفن لاشه قربانی‌ها، از دیگر عوامل شیوع بیماری در مکه و از عوامل خطرساز برای بهداشت این شهر بود. در بسیاری از مواقع، لاشه‌ها بعد از قربانی شدن، مقابل چادر محل اقامت حاجیان رها می‌شد و با توجه به گرمای هوای حجاز، صحرای منا به سرعت از بوی تعفن لاشه‌ها پر می‌شد. رسم بر این بود که لاشه حیوانات زیر خاک دفن شود، اما بسیاری از حاجیان، چنین کاری نمی‌کردند. در برخی دوران‌ها نیز گودال‌های بزرگی برای دفن لاشه‌ها تعبیه می‌شد.

[۲۸] صبری باشا، ایوب، موسوعه مرآه الحرمین، ج۱، ص۱۱۴.

[۲۹] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۲۱۰-۲۱۱، کردی، محمدطاهر، التاریخ القویم، ج۳، ص۲۸۹.

۴ – بیماری‌های فراگیر در حرمین

مجموع شرایط بهداشتی که اشاره شد، به ویژه تجمع افراد زیاد در یک مکان و به خصوص در زمان وقوف در عرفات و منا، نبود شرایط بهداشتی مناسب در مکه و به خصوص کمبود آب، و هوای گرم حجاز، در دوره‌هایی از تاریخ حرمین، به شیوع بیماری‌های فراگیر کمک کرده است؛ بیماری‌هایی که با عنوان وبا و طاعون شناخته می‌شدند. وبا، در عربی، نامی برای بیماری‌های عام و فراگیر بوده است.

[۳۰] غازی، عبدالله بن محمد، افاده الانام، ج۲، ص۴۵۹-۴۶۰.

طاعون نیز در فرهنگ‌های عربی، گاه هم‌معنا با وبا آمده است و گاه به عنوان نوعی بیماری عام و به تعبیری دیگر، نوعی وبا شناخته شده است.

[۳۱] صباغ، محمد بن احمد، تحصیل المرام، ج۲، ص۸۸۶-۸۸۷.

آنچه در دوران جدید، به خصوص در زبان فارسی، با عنوان وبا شناخته می‌شود، نوعی بیماری عام و فراگیر بوده که از ویروس ویبریو کولیرا Vibrio cholerae ناشی می‌شده و به اسهال شدید و کاهش سریع آب بدن می‌انجامد. در زبان عربی این بیماری را به نام کولیرا نیز می‌نامیده‌اند.
تاریخ شیوع بیماری‌های فراگیر، در مکه و مدینه، به گذشته‌های دور باز می‌گردد؛ چنان‌که اشاراتی به وقوع این بیماری در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در مدینه و دعای پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در دوری این بیماری از این شهرها نقل شده است.

[۳۲] ازرقی، محمد بن عبدالله، اخبار مکه، ج۲، ص۱۵۴.

[۳۳] سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفاء، ج۱، ص۵۱.

در قرون بعد نیز گزارش‌هایی در منابع، درباره شیوع وبا در مکه یا مدینه، ثبت شده است.

[۳۴] طبری، علی بن عبدالقادر، الارج المسکی، ص۱۰۶.

[۳۵] صباغ، محمد بن احمد، تحصیل المرام، ج۱، ص۷۶۳.

در سال ۱۷۴ق وبایی در مکه شایع شده بود که باعث شد‌ هارون‌ الرشید، بعد از انجام حج، به سرعت مکه را ترک کند.

[۳۶] ابن فهد، عمر بن محمد، اتحاف الوری، ج۲، ص۲۲۶.

به گزارش منابع تاریخی، در سال‌های ۲۱۲ق، ۴۳۳ق، ۶۰۰ق، ۶۴۹ق، ۶۷۱ق، ۷۴۹ق، ۷۹۳ق و ۸۱۹ق. وبا در مکه شیوع یافت.

[۳۷] ابن فهد، عمر بن محمد، اتحاف الوری، ج۲، ص۲۲۶.

[۳۸] ابن فهد، عمر بن محمد، اتحاف الوری، ج۲، ص۴۶۰.

[۳۹] ابن فهد، عمر بن محمد، اتحاف الوری، ج۳، ص۲۳۸.

[۴۰] ابن فهد، عمر بن محمد، اتحاف الوری، ج۳، ص۶۰۷.

[۴۱] فاسی، محمد بن احمد، زهور المقتطفه من تاریخ مکه المشرفه، ص۲۲۳.

[۴۲] صباغ، محمد بن احمد، تحصیل المرام، ج۲، ص۷۶۱.

در سده نوزدهم، دور تازه‌ای از شیوع بیماری‌های فراگیر (به شکل وبای کولیرا) در جهان و از جمله در مکه و مدینه، آغاز شد. در این دوران، به دلیل بهبود وسایل حمل و نقل و به خصوص رواج مسافرت دریایی، تعداد حاجیان بسیار زیاد شده بود و وبا در مکه به سرعت منتشر می‌شد و به شدت قربانی می‌گرفت.
یکی از راه‌های مهم انتشار سریع آن در جهان، گرد‌همایی حاجیان، از کشورهای مختلف جهان، در حج بود. در سال ۱۸۳۱م. نخستین مورد وبا در حجاز اتفاق افتاد که به سرعت به اروپا نیز وارد شد و بعد از آن، در سراسر سده نوزدهم، بارها تکرار شد که در برخی سال‌ها شدت کمتری داشت.

[۴۳] صباغ، محمد بن احمد، تحصیل المرام، ج۲، ص۸۹۱.

[۴۴] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۱۴۲.

در سال ۱۸۴۶م. وبا تا حدود پانزده هزار نفر را در حجاز به کام مرگ کشاند و به کشورهای دیگر، از جمله تا ایران و آناتولی گسترش یافت. در سال ۱۸۶۵م. وبای شدیدی در حجاز شیوع یافت که به کشته شدن ۲۵ تا ۳۰ هزار نفر انجامید و از آن‌جا به کشورهای مصر و سپس به اروپا و آمریکا منتقل شد.

[۴۵] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۱۴۲.

وباهای متعدد، در دهه‌های هفتاد، هشتاد و نود سده نوزدهم میلادی در حجاز به وقوع پیوست که به کشته شدن صدها و گاه هزاران نفر انجامید. در سال ۱۸۹۳م. یکی از شدیدترین وباهای تاریخ حجاز، شیوع یافت. اولین نشانه‌های وبا، بین حاجیان هندی در قرنطینه قمران، گزارش شد و بعد کشته‌هایی در حاجیان یمنی بروز کرد. دولت عثمانی تدابیری جهت منع انتشار وبا‌ اندیشید و گروهی از پزشکان را به حجاز اعزام کرد. با این حال، وبا در موسم حج، شیوع یافت و حدود سی هزار کشته بر جای گذاشت.

[۴۶] صاری یلدز، جلودن، حجر الصحی فی الحجاز، ص۱۳۹-۱۶۴.

[۴۷] صاری یلدز، جلودن، حجر الصحی فی الحجاز، ص۱۴۹-۱۵۳.

[۴۸] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۲۴۴.

شیوع وبا تا سال ۱۹۱۲م. ادامه داشت.

[۴۹] the Hajj Today، p81.

وقوع وبا در سراسر جهان دولت‌ها را به فکر اقداماتی برای مقابله با آن‌انداخت. در سال ۱۸۳۹م. سلطان محمد دوم سلطان عثمانی هیئتی بهداشتی راه‌اندازی کرد تا با خطر وبا مقابله کند.

[۵۰] the Hajj Today، p70.

نخستین اجلاس جهانی بهداشت در سال ۱۸۵۳م.، در پاریس و به کوشش دولت فرانسه، تشکیل شد که بر استفاده از قرنطینه، برای کنترل بیماری وبا، تاکید می‌کرد. در این اجلاس، شیوع بیماری در مکه و حضور حاجیان، از عوامل مهم فراگیری بیماری دانسته شد.

[۵۱] the Hajj Today، p71.

هیئت‌های بهداشت دولتی در استانبول و اسکندریه تشکیل شد که وظیفه اعلام عمومی وبا و انجام اقدامات پیشگیرانه را بر عهده داشت.

[۵۲] کردی، محمدطاهر، التاریخ القویم، ج۱، ص۲۹۲-۲۹۳.

دولت عثمانی از دهه پنجاه سده نوزدهم میلادی، گروه‌های پزشکی را به حجاز ارسال می‌کرد و این گروه‌ها، با استفاده از منابع مالی، به برخی از اقدامات، از جمله تجهیز بیمارستان‌ها یا پاکسازی شهر و منابع آب مکه می‌پرداختند و محل خاصی را برای ذبح قربانی در منا تخصیص می‌دادند.

[۵۳] صباغ، محمد بن احمد، تحصیل المرام، ج۲، ص۸۸۷.

[۵۴] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۲۴۶.

قرنطینه‌ها که پیش‌تر در برخی از نقاط مرزی عثمانی و مصر تاسیس شده بودند، افزایش یافتند.
نگرانی عمده، درباره حاجیانی بود که از طریق دریا به کشورهای دیگر سفر می‌کردند. برای جلوگیری از ورود بیماری توسط حاجیان بازگشته از سفر حج، قرنطینه‌هایی در بنادر ایجاد شد که از جمله مشهورترین آن‌ها قرنطینه طور و قرنطینه بیروت بود.

[۵۵] دولتشین، عبد العزیز، الحج قبل مئه سنه، ص۲۱۵.

قرنطینه‌های دیگر نیز در بنادر ورودی شهرهای عثمانی و نیز در ورودی‌های حجاز، مانند قمران، جده و ینبع تشکیل شد.

[۵۶] صباغ، محمد بن احمد، تحصیل المرام، ج۲، ص۸۸۸.

[۵۷] جلودین، صاری یلدز، حجر الصحی، ص۷۰-۷۳.

در این قرنطینه‌ها حاجیان مورد معاینه قرار می‌گرفتند و در صورت وجود مورد مشکوک، تا چند هفته در این قرنطینه‌ها می‌ماندند. درباره شرایط دشوار بیشتر قرنطیه‌ها اطلاعات زیادی در سفرنامه‌های قرن نوزده میلادی وجود دارد.

[۵۸] جعفریان، رسول، پنجاه سفرنامه قاجاری، ج۶، ص۱۲۱-۱۲۲.

[۵۹] جعفریان، رسول، پنجاه سفرنامه قاجاری، ج۶ ص۱۲۴-۱۲۷.

ماندن در قرنطینه‌ها، از جمله نگرانی‌های مهم حاجیان بود. اقامت طولانی در این قرنطینه‌ها، افزون بر این‌که زمان سفر را بسیار افزایش می‌داد، به دلیل گرانی مواد غذایی در این قرنطینه‌ها معمولاً موجب بی‌پول شدن حاجیان می‌شد. برخی از قرنطینه‌ها شرایط بهداشتی خوبی نداشتند و نبود آب و غذای کافی برای حاجیان، گرفتاری زیادی ایجاد می‌کرد.
بیماری وبا یا طاعون، تنها بیماری فراگیر در حجاز نبوده است؛ از جمله می‌توان به بیماری تب دن