توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل گروه بکریه ۸۸ اسلاید در PowerPoint دارای ۸۸ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل گروه بکریه ۸۸ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل گروه بکریه ۸۸ اسلاید در PowerPoint :

فرقه بکریه

برای دیگر کاربردها، بکریه (ابهام‌زدایی) را ببینید.

‌بَکْریّه‌، عنوانی‌ که‌ هم‌ به‌ پیروان‌ بکر بن‌ اخت‌ عبدالواحد – صوفی‌ زهدگرای‌ بصری‌ سده ۲ق‌ که‌ دستی‌ نیز در علم‌ کلام‌ داشت‌ – اطلاق‌ می‌شود.

[۱] محمدبن عمربن الحسین فخررازی، اعتقادات فرق المسلمین والمشرکین، دار الکتب العلمیه بیروت، ۱۴۰۲ق، تحقیق:علی سامی النشار، ج۱ ص۶۹.

[۲] طاهربن محمد اسفرائینی، التبصیر فی الدین وتمییز الفرقه الناجیه عن الفرق الهالکین، عالم الکتب بیروت، چاپ اول، ۱۹۸۳تحقیق:کمال یوسف الحوت، ج۱ ص۱۰۹.

و هم‌ به‌ جماعتی‌ که‌ معتقدند امامت‌ ابوبکر بر اساس‌ «نص‌» پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) بوده‌ است‌.

[۳] علی‌ مسعودی‌، التنبیه‌ و الاشراف‌، ج۱، ص۳۳۷، به‌ کوشش‌ دخویه‌، لیدن‌، ۸۹۳م‌.

[۴] محمد ابن‌فورک‌، مجرد مقالات‌ الشیخ‌ ابی‌ الحسن‌ الاشعری‌، ج۱، ص۱۸۹، به‌ کوشش‌ دانیل‌ ژیماره‌، بیروت‌، ۹۸۷م‌.

[۵] قاضی‌ عبدالجبار، المغنی‌، ج۲۰، ص۱۳۰، به‌ کوشش‌ مصطفی‌ سقا و دیگران‌، قاهره‌، ۳۸۲- ۳۸۵ق‌.

[۶] احمد مانکدیم‌، تعلیق‌ شرح‌ الاصول‌ الخمسه، ج۱، ص۷۵۴، به‌ کوشش‌ عبدالکریم‌ عثمان‌، نجف‌، ۳۸۳ق‌/ ۹۶۳م‌.

[۷] احمد مانکدیم‌، تعلیق‌ شرح‌ الاصول‌ الخمسه، ج۱، ص۷۶۱، به‌ کوشش‌ عبدالکریم‌ عثمان‌، نجف‌، ۳۸۳ق‌/ ۹۶۳م‌.

[۸] احمد ابن‌ مرتضی‌، البحر الزخار، ج۱، ص۴۲، بیروت‌، ۳۹۴ق‌/۹۷۵م‌.

البته‌ برخی‌ برآنند که‌ این‌ هر دو فرقه‌ یک‌ گروهند.

فهرست مندرجات

۱ – اشتباه فرقه نگاران
۲ – جایگاه بکریه
۳ – اوج فعالیت بکریه
۴ – عقاید بکریه
۴.۱ – رؤیت خداوند
۴.۲ – امامت
۴.۳ – گناهان
۴.۳.۱ – مناظره بشر معتزلی و بکر
۴.۴ – آلام
۴.۵ – فقه
۵ – جبرگرایی در عقاید بکر
۶ – فهرست منابع
۷ – پانویس
۸ – منبع

۱ – اشتباه فرقه نگاران

نویسندگان کتب ملل و نحل، به سبب ناآگاهی از نام پدر و قوم بکر، او را به واسطه داییش، عبدالواحدبن زید که از صوفیان و اهل حدیث و صاحب عقاید خاص کلامی بوده، معرفی کرده اند. تاریخ وفات عبدالواحدبن زید با تاریخ وفات ابوبشر عبدالواحدبن زیاد بصری (متوفی ۱۷۷) خلط شده است.

[۹] محمدبن احمد ذهبی، سیر اعلام النّبلاء، چاپ شعیب ارنؤوط و علی ابوزید، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲، ج۷، ص۱۸۰.

[۱۰] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱، ج۲، ص۶۰ ۶۱.

[۱۱] ا بن حجر عسقلانی، لسان المیزان، بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱، ج۴، ص۸۰.

[۱۲] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱، ج۹، ص۷.

۲ – جایگاه بکریه

شرح‌ حالی‌ از بکر در دست‌ نیست‌. با توجه‌ به‌ گزارش‌ جاحظ

[۱۳] عمرو جاحظ، الحیوان‌، ج۶، ص۴۸۲، به‌ کوشش‌ عبدالسلام‌ محمد هارون‌، قاهره‌، ۳۸۸ق‌/۹۶۹م‌.

[۱۴] عمرو جاحظ، الحیوان‌، ج۶، ص۳۱۹، به‌ کوشش‌ عبدالسلام‌ محمد هارون‌، قاهره‌، ۳۸۸ق‌/۹۶۹م‌.

درباره مناظره بکر و بشر بن‌ معتمر (د ۱۰ق‌/۲۵م‌) و نیز سال‌ درگذشت‌ عبدالواحدبن‌زید (ه م)، دایی‌ بکر پس‌ از ۱۵۰ق‌

[۱۵] محمد ذهبی‌، تاریخ‌ الاسلام‌، ج۱، ص۵۱۳، حوادث‌ ۴۱-۶۰ق‌، به‌ کوشش‌ عمر عبدالسلام‌ تدمری‌، بیروت‌، ۴۰۸ق‌/۹۸۸م‌.

[۱۶] محمد ذهبی‌، سیر اعلام‌ النبلاء، ج۷، ص۱۸۰، به‌ کوشش‌ شعیب‌ ارنؤوط و علی‌ ابوزید، بیروت‌، ۴۰۶ق‌/۹۸۶م‌.

می‌توان‌ دریافت‌ که‌ وی‌ در سده ۲ق‌ می‌زیسته‌ است‌.
ظاهراً نام‌ پدر بکر، عبدربه‌ بوده‌ است‌.

[۱۷] میمون‌ نسفی‌، تبصره الادله، ج۲، ص۷۵۷، به‌ کوشش‌ کلود سلامه‌، دمشق‌، ۹۹۳م‌.

[۱۸] میمون‌ نسفی‌، تبصره الادله، ج۲، ص۸۸۷، به‌ کوشش‌ کلود سلامه‌، دمشق‌، ۹۹۳م‌.

اینکه‌ چرا بکر، برخلاف‌ رسم‌ رایج‌ عرب‌ نه‌ به‌ نام‌ پدر، بلکه‌ به‌ نام‌ دایی‌اش‌ – که‌ در روزگار خود در زمره مشایخ‌ صوفیه بصره‌ بوده‌ – معروف‌ شده‌، قابل‌ تأمل‌ است‌. فان‌ اس‌ سبب‌ آن‌ را شهرت‌ عبدالواحد دانسته‌ است. ‌

[۱۹] Jahrhundert Hidschra, Berlin, 1992Van Ess, J, Theologie und Gesellschaft im 2 und 3. ج۲، ص۱۰۸.

اما به‌ نظر می‌رسد که‌ این‌ قرابت‌ در اسم‌ احتمالاً حاکی‌ از انس‌ و ارادت‌ بکر به‌ عبدالواحد بوده‌ که‌ مشی‌ و مشربی‌ همچون‌ دایی‌ خود داشته‌ است‌. عبدالواحد از شاگردان‌ حسن‌ بصری‌ (ه م‌) بود و بیش‌تر به‌ عبادت‌ و ارشاد می‌پرداخت‌ و هم‌نشینی‌ با متکلمان‌ و بحث‌های‌ کلامی‌ را خوش‌ نمی‌داشت‌.

[۲۰] محمد ذهبی‌، تاریخ‌ الاسلام‌، ج۱، ص۵۱۱، حوادث‌ ۴۱-۶۰ق‌، به‌ کوشش‌ عمر عبدالسلام‌ تدمری‌، بیروت‌، ۴۰۸ق‌/۹۸۸م‌.

بدین‌سان‌، شاید نتوان‌ بکر و پیروانش‌ را دنباله‌رو یک‌ مکتب‌ صرفاً کلامی‌ به‌ حساب‌ آورد، بلکه‌ چنین‌ می‌نماید که‌ وی‌ از زاهدان‌ صوفی‌ مشربی‌ بوده‌ که‌ به‌ تأسی‌ از حسن‌ بصری‌ برای‌ پیروان‌ خود مجالسی‌ برای‌ بیان‌ آموزه‌های‌ معنوی‌ برگذار می‌کرده‌ که‌ گاه‌ به‌ فراخور حال‌ وارد مباحث‌ کلامی‌ نیز می‌شده‌ است‌. شاید به‌ همین‌ دلیل‌ است‌ که‌ سخنان‌ او از لحاظ کلامی‌ نه‌ تنها فاقد انسجام‌، بلکه‌ حاوی‌ تناقض‌ است‌ و گاه‌ با اصول‌ اولیه عقل‌ نیز در تعارض‌ می‌افتد.
در دوره‌ای پیروان بکر رشد کردند و فعالیت‌های فراوانی انجام دادند به طوری که آنها را به صورت فرقه‌ای مستقل شناختند. ردیه‌ها و واکنش‌های فرق دیگر علیه آنان نشان از فعالیت و تلاش این فرقه است ولی بعد از مدتی از رونق آنها کاسته شد به طوری که بغدادی در الفرق بین الفرق آنها را فرقه‌ای با پیروان اندک می‌شمارد.

[۲۱] عبد القاهر بغدادی، الفرق بین الفرق وبیان الفرقه الناجیه، دار الآفاق الجدیده بیروت، چاپ دوم، ۱۹۷۷، ج۱ ص۱۹.

۳ – اوج فعالیت بکریه

اشعری

[۲۲] علی بن اسماعیل اشعری، مقالات الاسلامییّن و اختلاف المصلّین، چاپ هلموت ریتر، ویسبادن ۱۴۰۰/ ۱۹۸۰، ص۲۸۶-۲۸۷.

و بغدادی

[۲۳] عبد القاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق وبیان الفرقه الناجیه، بیروت، بیتا، ص۱۹.

عقاید بکریه را ـ که عقاید خاص کلامی است ـ در کنار عقاید نجاریّه، جَهمیّه و ضِراریّه به طور مستقل آورده اند.
اوج‌ فعالیت‌های‌ این‌ فرقه‌ در اواخر سده۲ و نیز سده ۳ق‌ بوده‌ است‌. گزارش‌های‌ جاحظ،

[۲۴] عمرو جاحظ، الحیوان‌، ج۶، ص۴۸۲، به‌ کوشش‌ عبدالسلام‌ محمد هارون‌، قاهره‌، ۳۸۸ق‌/۹۶۹م‌.

[۲۵] عمرو جاحظ، الحیوان‌، ج۶، ص۳۱۹-۳۲۰، به‌ کوشش‌ عبدالسلام‌ محمد هارون‌، قاهره‌، ۳۸۸ق‌/۹۶۹م‌.

ابن‌ قتیبه،

[۲۶] عبدالله‌ ابن‌ قتیبه‌، تأویل‌ مختلف‌ الحدیث‌، ج۱، ص۴۶-۴۷، به‌ کوشش‌ محمد زهری‌ نجار، بیروت‌، دارالجیل‌.

اشعری،

[۲۷] علی‌ اشعری‌، مقالات‌ الاسلامیین‌، ج۱، ص۲۱۶، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، ویسبادن‌، ۴۰۰ق‌/۹۸۰م‌.

[۲۸] علی‌ اشعری‌، مقالات‌ الاسلامیین‌، ج۱، ص۲۸۶-۲۸۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، ویسبادن‌، ۴۰۰ق‌/۹۸۰م‌.

[۲۹] علی‌ اشعری‌، مقالات‌ الاسلامیین‌، ج۱، ص۴۵۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، ویسبادن‌، ۴۰۰ق‌/۹۸۰م‌.

که‌ آنها را به‌ صورت‌ فرقه‌ای‌ مستقل‌ معرفی‌ کرده‌ است‌، و نیز ردیه‌های‌ هشام‌ بن‌ عمروفوطی‌ (د ۲۳۰ق‌/۸۴۵) محمدابن‌ سحنون‌ مالکی‌ (د۲۵۶ق‌/ ۸۷۰م‌) و ابن‌ ابی‌زید مالکی‌ (د ۳۸۶ق‌/۹۹۶م‌)

[۳۰] قاضی‌ عیاض‌، ترتیب‌ المدارک‌، ج۴، ص۲۰۷، به‌ کوشش‌ عبدالقادر صحراوی‌ و دیگران‌، رباط، ۴۰۱-۴۰۳ق‌/۹۸۱-۹۸۳م‌.

[۳۱] قاضی‌ عیاض‌، ترتیب‌ المدارک‌، ج۶، ص۲۱۸، به‌ کوشش‌ عبدالقادر صحراوی‌ و دیگران‌، رباط، ۴۰۱-۴۰۳ق‌/۹۸۱-۹۸۳م‌.

[۳۲] ابراهیم‌ ابن‌ فرحون‌، الدیباج‌ المذهب‌، ج۲، ص۱۷۱، به‌ کوشش‌ محمد احمدی‌ ابوالنور، قاهره‌، ۳۹۴ق‌/۹۷۴م‌.

که‌ برضد این‌ فرقه‌ نوشته‌اند، نشان‌دهنده فعالیت‌ آنها و واکنش‌ فرقه‌های‌ مختلف‌ نسبت‌ به‌ آنهاست‌. پس‌ از این‌ دوره‌ از اهمیت‌ آنها کاسته‌ می‌شود. بغدادی‌ آنها را فرقه‌ای‌ مستقل‌ با پیروانی‌ اندک‌ می‌داند.

[۳۳] عبدالقاهر بغدادی‌، الفرق‌ بین‌ الفرق‌، ج۱، ص۲۰، به‌ کوشش‌ محمد زاهد کوثری‌، قاهره‌، ۳۶۷ق‌/۹۴۸م‌.

شهرستانی‌ اصلاً درباره آن‌ها سخنی‌ نمی‌گوید و گویی‌ آنها را نمی‌شناسد.

[۳۴] Jahrhundert Hidschra, Berlin, 1992Van Ess, J, Theologie und Gesellschaft im 2 und 3. ج۲، ص۱۰۹.

۴ – عقاید بکریه

در اینجا به برخی از عقاید بکر اشاره می‌کنیم:

۴.۱ – رؤیت خداوند

بکر معتقد بود که‌ خداوند در همه‌ جا هست‌.

[۳۵] علی‌ اشعری‌، مقالات‌ الاسلامیین‌، ج۱، ص۲۸۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، ویسبادن‌، ۴۰۰ق‌/۹۸۰م‌.

در باب‌ «رؤیت‌» بر آن‌ بود که‌ خداوند در قیامت‌ صورتی‌ را خلق‌ می‌کند و بندگانش‌ او را با آن‌ صورت‌ می‌بینند و با وی‌ سخن‌ می‌گویند.

[۳۶] عبدالرحیم‌ خیاط، الانتصار، ج۱، ص۱۰۵، بیروت‌، ۹۵۷م‌.

[۳۷] علی‌ اشعری‌، مقالات‌ الاسلامیین‌، ج۱، ص۲۱۶، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، ویسبادن‌، ۴۰۰ق‌/۹۸۰م‌.

[۳۸] علی‌ اشعری‌، مقالات‌ الاسلامیین‌، ج۱، ص۲۸۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، ویسبادن‌، ۴۰۰ق‌/۹۸۰م‌.

[۳۹] عبدالقاهر بغدادی‌، الفرق‌ بین‌ الفرق‌، ج۱، ص۲۹، به‌ کوشش‌ محمد زاهد کوثری‌، قاهره‌، ۳۶۷ق‌/۹۴۸م‌.

وی‌ انسان‌ را روح‌ می‌دانست‌.

[۴۰] علی‌ اشعری‌، مقالات‌ الاسلامیین‌، ج۱، ص۲۸۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، ویسبادن‌، ۴۰۰ق‌/۹۸۰م‌.

و در این‌ امر با نظّام‌ معتزلی‌ هم‌رأی‌ بود. قاضی‌ عبدالجبار که‌ به‌ رد این‌ نظریه‌ پرداخته‌، به‌ عقاید بکر در این‌ زمینه‌ اشاره‌ای‌ نکرده‌ است. ‌

[۴۱] قاضی‌ عبدالجبار، المغنی‌، ج۱۱، ص۳۳۹-۳۴۴، به‌ کوشش‌ مصطفی‌ سقا و دیگران‌، قاهره‌، ۳۸۲- ۳۸۵ق‌.

او درباره حیوانات‌ نیز همین‌ نظر را داشت‌، ولی‌ جایز نمی‌دانست‌ که‌ خداوند در جامدات‌، حیات‌، علم‌ و قدرت‌ خلق‌ کند.

[۴۲] علی‌ اشعری‌، مقالات‌ الاسلامیین‌، ج۱، ص۲۸۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، ویسبادن‌، ۴۰۰ق‌/۹۸۰م‌.

۴.۲ – امامت

بکر در مورد امامت معتقد بود که امام با نص تعیین می‌شود ولی چون با شیعیان مخالف بود با انکار تاریخ و نصوص وارد شده از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در مورد امامت و جانشینی حضرت علی (علیه‌السّلام) معتقد بود که ابوبکر با نص پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) جانشین وی شد. (عده‌ی دیگری نیز ابوبکر را با نص جانشین پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌دانند که بکریه نامیده می‌شوند ولی آنها فقط در اسم با بکریه مورد بحث ما اشتراک دارند.)
او حضرت علی (علیه‌السلام) و طلحه و زبیر را به سبب گناه جنگیدن با یکدیگر، کافر و مشرک می دانست، اما بنابر حدیثی که خداوند مسلمانان حاضر در جنگ بدر را، به رغم هرکاری که انجام دهند، بخشیده است معتقد بود که خداوند از گناهان ایشان در گذشته است.
همچنین بکریه عایشه را برتر از فاطمه (سلام‌الله‌علیها) می‌دانست و ابن ابی الحدید آنها را متهم می‌کند که احادیثی به نفع ابوبکر و به زیان علی (علیه‌السّلام) جعل کرده‌اند.

[۴۳] ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، دار احیاء الکتب العربیه، چاپ دوم، ۱۳۸۷ ق ۱۹۶۱ م، تحقیق:محمد ابو الفضل ابراهیم، ج۱۱ص ۴۹.

۴.۳ – گناهان

بکر مرتکب‌ گناه‌ کبیره‌ را منافق‌ می‌داند و بر آن‌ است‌ که‌ منافق‌ شیطان‌ را عبادت‌ می‌کند و منکر خداوند است‌ و از این‌رو، جایش‌ تا ابد در دوزخ‌ است‌. این‌ سخن‌ برگرفته‌ از آراء حسن‌ بصری‌ است‌. پافشاری‌ بر گناه‌ صغیره‌ نیز گناه‌ کبیره‌ شمرده‌ می‌شود.

[۴۴] علی‌ اشعری‌، مقالات‌ الاسلامیین‌، ج۱، ص۲۸۷، به‌ کوشش‌ هلموت‌ ریتر، ویسبادن‌، ۴۰۰ق‌/۹۸۰م‌.

درباره گناهکار نظر دیگری‌ را نیز به‌ بکر نسبت‌ داده‌اند. او بر آن‌ بود که‌ هر کس‌ کوچک‌ترین‌ گناهی‌ مرتکب‌ شود – حتی‌ به‌ اندازه دانه خردلی‌ – جایگاهش‌ دوزخ‌ است. ‌

[۴۵] عبدالله‌ ابن‌ قتیبه‌، تأویل‌ مختلف‌ الحدیث‌، ج۱، ص۴۶، به‌ کوشش‌ محمد زهری‌ نجار، بیروت‌، دارالجیل‌.

[۴۶] علی‌ ابن‌ حزم‌، الفصل‌، ج۳، ص۲۷۳، به‌ کوشش‌ محمد ابراهیم‌ نصر و عبدالرحمان‌ عمیره‌، جده‌، ۴۰۲ق‌/۹۸۲م‌.

[۴۷] علی‌ ابن‌ حزم‌، الفصل‌، ج۵، ص۵۶، به‌ کوشش‌ محمد ابراهیم‌ نصر و عبدالرحمان‌ عمیره‌، جده‌، ۴۰۲ق‌/۹۸۲م‌.

به‌ نظر می‌رسد که‌ همین‌ رأی‌ سبب‌ شده‌ است‌ که‌ وی‌ را از خوارج‌ بدانند.

[۴۸] علی‌ ابن‌ حزم‌، الفصل‌، ج۵، ص۵۶، به‌ کوشش‌ محمد ابراهیم‌ نصر و عبدالرحمان‌ عمیره‌، جده‌، ۴۰۲ق‌/۹۸۲م‌.

[۴۹] محمد ابن‌ ابی‌ یعلی‌، طبقات‌ الحنابله، ج۱، ص۳۴، به‌ کوشش‌ محمد حامد فقی‌، قاهره‌، ۳۷۱ق‌/۹۵۲م‌.

ابن‌ قتیبه‌ بر این‌ حکم‌ بکر اعتراض‌ کرده‌ است‌.

[۵۰] عبدالله‌ ابن‌ قتیبه‌، تأویل‌ مختلف‌ الحدیث‌، ج۱، ص‌۴۶-۴۷، به‌ کوشش‌ محمد زهری‌ نجار، بیروت‌، دارالجیل‌.

البته‌ بکر معتقد است‌ که‌ اگر شخص‌ گناهکار توبه‌ کند، از عذاب‌ در امان‌ است‌.

[۵۱] عبدالله‌ ابن‌ قتیبه‌، تأویل‌ مختلف‌ الحدیث‌، ج۱، ص‌۴۶، به‌ کوشش‌ محمد زهری‌ نجار، بیروت‌، دارالجیل‌.

در واقع‌ گناهکار با شرمنده‌شدن‌ و توبه‌کردن‌، به‌ گناه‌ خود پی‌ می‌برد.

[۵۲] عمرو جاحظ، الحیوان‌، ج۶، ص۳۲۰، به‌ کوشش‌ عبدالسلام‌ محمد هارون‌، قاهره‌، ۳۸۸ق‌/۹۶۹م‌.

او برای مرتکب قتل، توبه و بازگشتی قائل نبود

[۵۳] علی بن اسماعیل اشعری، مقالات الاسلامییّن و اختلاف المصلّین، چاپ هلموت ریتر، ویسبادن ۱۴۰۰/ ۱۹۸۰، ص۲۸۶-۲۸۷.

[۵۴] بغدادی، عبد القاهر بن طاهر، الفرق بین الفرق وبیان الفرقه الناجیه، بیروت، بیتا، ص۲۱۳

به عقیده او «اخلاص» کسی که خداوند بر قلبش «مُهر» زده، بی فایده است، اما او باز مأمور به اخلاص است، و این مهر که میان او و اخلاص، و نیز میان او و «ایمان» حائل شده، عقوبت و کیفر اوست.

[۵۵] عبد القاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق وبیان الفرقه الناجیه، بیروت، بیتا، ص۲۱۲-۲۱۳.

[۵۶] علی بن اسماعیل اشعری، مقالات الاسلامییّن و اختلاف المصلّین، چاپ هلموت ریتر، ویسبادن ۱۴۰۰/ ۱۹۸۰، ص۲۸۶-۲۸۷.

۴.۳.۱ – مناظره بشر معتزلی و بکر

بشر بن‌ معتمر، متکلم‌ معتزلی‌ در خلال‌ مناظره‌ای