توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ابوسلیمان احمد بن محمد بستی خطابی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل ابوسلیمان احمد بن محمد بستی خطابی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل ابوسلیمان احمد بن محمد بستی خطابی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

پاورپوینت کامل ابوسلیمان احمد بن محمد بستی خطابی ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

خطّابی، ابوسلیمان حَمْد بن محمدبن ابراهیم بن خَطّاب بُستْی، خطّابی، ابوسلیمان حَمْدبن محمدبن ابراهیم بن خَطّاب بُستْی، محدّث ، فقیه و لغت شناس قرن چهارم می باشد.

فهرست مندرجات

۱ – نام
۲ – نسبت
۳ – سال تولد
۴ – سفر
۵ – اساتید
۶ – گرایش به اهل حدیث
۷ – وفات
۸ – آثار
۹ – إصلاح غلط‌ المحدثین
۱۰ – شأن‌ الدعاء
۱۱ – کتاب العزله
۱۲ – غریب‌ الحدیث
۱۳ – معالم‌ السنن
۱۴ – أعلام‌ الحدیث
۱۵ – رساله فی اعجاز القرآن
۱۶ – آثار دیگر
۱۷ – فهرست منابع
۱۸ – پانویس
۱۹ – منبع

۱ – نام

هر چند در بیش‌تر منابع نام وی حمد آمده،

[۱] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۳۴۹، چاپ عبداللّه عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

[۲] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۱، ص۴۴۷، چاپ عبداللّه عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

[۳] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۲، ص۳۱۶، چاپ عبداللّه عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

[۴] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۸۶، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

[۵] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۸۲ـ۸۴، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

ثعالبی

[۶] عبدالملکبن محمد ثعالبی، یتیمهالدهر، ج۴، ص۳۸۳، چاپ مفید محمد قمیحه، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.

و یاقوت حموی

[۷] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۶، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

به نقل از ابوعبیده هروی که شاگرد خطّابی بوده، نام وی را احمد ذکر کرده‌اند و در برخی منابع نیز با همین نام از او یاد شده است.

[۸] خطیب بغدادی، تاریخ بغدادی، ج۴، ص۲۰۰.

[۹] ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴، ص۴۴، چاپ علی شیری، بیروت ۱۴۱۵ـ۱۴۲۱/ ۱۹۹۵ـ۲۰۰۱.

[۱۰] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۸۱ـ۸۲، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

البته یاقوت حموی

[۱۱] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۷، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

و سُبکی

[۱۲] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقاتالشافعیهالکبری، ج۲، ص۲۸۲، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

تصریح کرده‌اند که نام درست خطّابی، حمد است.

[۱۳] صفدی، الوافی بالوفیات، ج۷، ص۳۱۷.

خطّابی خود به این اختلاف اشاره کرده و نام صحیح خویش را حمد بیان کرده اما چون به احمد شهرت یافته بوده آن را ناپسند ندانسته است.

[۱۴] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۷، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

[۱۵] ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۲، ص۲۱۵.

ضبط نام حَمْد نیز در منابع به دو صورت حَمَد و حَمد آمده است،

[۱۶] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۸۵ـ۸۷، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

هرچند در بیش‌تر آن‌ها نام او را حَمْد نگاشته اند.

[۱۷] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۷، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

[۱۸] ابن قاضی شهبه، طبقاتالشافعیه، ج۱، ص۱۴۰، چاپ حافظ عبدالعلی‌مخان، حیدرآباد، دکن ۱۳۹۸ـ۱۴۰۰/ ۱۹۷۸ـ۱۹۸۰.

۲ – نسبت

درباره سبب نسبت وی به خطّابی اختلاف هست،

[۱۹] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۸۹ـ۹۴، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

برخی زیدبن خطّاب بُستی را جد او میدانند

[۲۰] ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الانساب، ج۱، ص۴۵۲، بیروت ۱۴۱۴/۱۹۹۴.

[۲۱] ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۲، ص۲۱۵.

بعضی وی را از نسل زیدبن خطّاب‌بن نُقیل عَدْوی، برادر خلیفه دوم، ذکر کرده‌اند،

[۲۲] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۶، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

[۲۳] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۳، ص۱۲۰۵، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

[۲۴] صفدی، الوافی بالوفیات، ج۷، ص۳۱۷.

اما در این انتساب تردید جدّی وجود دارد.

[۲۵] ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۲، ص۲۱۵.

[۲۶] محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج۸، ص۶۳۲، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۲۴/ ۲۰۰۳.

[۲۷] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقاتالشافعیهالکبری، ج۳، ص۲۸۲، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

ظاهرآ صاغانی (متوفی ۶۵۰) تنها کسی است که اطلاع بیشتری درباره خطّابی و اجداد او داشته و نام برخی از اجداد خطّابی را ذکر کرده، از جمله ابن وی هزار بنده که نامش حاکی از ایرانی و نیشابوری بودن او است.

[۲۸] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۷، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

باتلی

[۲۹] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۹۳ـ۹۴، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

یادآور شده که مقصود از خطّابی به صورت مطلق، حَمْدبن محمدبن ابراهیم خطّابی است.

۳ – سال تولد

خطّابی در سال ۳۱۹ در شهر بُسْت به دنیا آمد.

[۳۰] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۲، ص۳۸۰، چاپ عبداللّه عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

[۳۱] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۶، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

درباره سال تولد وی اختلاف اندکی در منابع وجود دارد.

[۳۲] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۹۷ـ۹۸، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

برخی سال ولادت او را ۳۱۷

[۳۳] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، ج۲، ص۳۸۰، چاپ عبداللّه عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

[۳۴] ابن عبدالهادی مقدسی، طبقات علماءالحدیث، ج۳، ص۲۱۴، چاپ اکرم بوشی و ابراهیم زیبق، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.

و بعضی ۳۱۹

[۳۵] یاقوت حموی، معجم‌الادباء، ج۴، ص۲۴۹، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

[۳۶] یاقوت حموی، معجم‌الادباء، ج۱۰، ص۲۶۹، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

ذکر کرده‌اند.

۴ – سفر

خطّابی پس از گذراندن تحصیلات اولیه در زادگاهش

[۳۷] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۹۹، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

به شهرهایی چون مکه ، بغداد ، بصره و نیشابور سفر کرد و به سماع حدیث از محدّثان بزرگ آن مناطق پرداخت

[۳۸] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۱۱۰ـ ۱۱۲، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۳۹] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۸۷ـ۸۹، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

تا آن‌جا که ذهبی

[۴۰] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرهالحفاظ، ج۳، ص۱۰۱۸، حیدرآباد، دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.

او را رحّال وصف کرده است، هر چند از فهرست استادان وی مشخص است که خطّابی عمده تحصیلات خود را در نیشابور گذرانده که در روزگار وی یکی از مهمترین مراکز علمی جهان اسلام بود. حاکم نیشابوری در تاریخ نیشابور از اقامت چند ساله خطّابی در نیشابور سخن گفته و اشاره کرده که در آن مدت، خطّابی به روایت حدیث از مشایخ خود پرداخته است.

[۴۱] عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب،ج ۲، ص ۳۸۰، چاپ عبداللّه عمر بارودی، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

خطّابی برخی از آثار خود چون معالم‌السنن، غریب‌الحدیث، شرح‌الأسماء الحُسنی، العُزله، و الغُنیه عن‌الکلام و اهله را در نیشابور نگاشت.

[۴۲] ابن عبدالهادی مقدسی، طبقات علماءالحدیث، ج۳، ص۲۱۵، چاپ اکرم بوشی و ابراهیم زیبق، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.

[۴۳] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرهالحفاظ، ج۳، ص۱۰۹۱، حیدرآباد، دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.

۵ – اساتید

خطّابی نزد بسیاری به تحصیل علوم مختلف پرداخت.

[۴۴] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۱۱۹ـ۱۳۸، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

برخی استادان مشهور او در حدیث عبارت اند از: ابوسعید احمدبن محمد ، مشهور به ابن‌اعرابی (متوفی ۳۴۰) که خطّابی ظاهرآ در سفر حج در مکه از وی سنن ابوداوود را سماع کرد

[۴۵] محمدبن احمد ذهبی،، ج۱۷، ص۲۶، سیر اعلام‌النبلاء، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت ۱۴۰۱ـ۱۴۰۹/ ۱۹۸۱ـ۱۹۸۸.

[۴۶] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات ا لشافعیهالکبری، ج۳، ص۲۸۲ـ۲۸۳، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

ابوبکر محمدبن بکربن داسه بصری متوفی ۳۴۶،

[۴۷] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقاتالشافعیهالکبری، ج۳، ص۲۸۲، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

از راویان مشهور سنن ابوداوود که در بصره ساکن بود و خطّابی کتاب سنن را از او نیز روایت کرد

[۴۸] حمدبن محمد خطّابی، معالم‌السنن و هو شرح سنن الامام ابی‌داود،، ج ۱، ص ۹، چاپ محمد راغب طبّاخ، حلب

ابوبکر احمدبن ابراهیم اسماعیلی (متوفی ۳۷۱)، از بزرگان و محدّثان مشهور جرجان ؛ و ابوالعباس محمدبن یعقوب اصمّ (متوفی ۳۴۶)،

[۴۹] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیهالکبری، ج۳، ص۲۸۲، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

از عالمان و محدّثان نامور نیشابور.

[۵۰] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۹۱ـ۹۲، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

خطّابی نزد محمدبن علی قفّالِ چاچی (متوفی ۳۶۵)، از سرآمدان فقه شافعی در خراسان ، و حسن‌بن ابی‌هریره بغدادی (متوفی ۳۴۵)، سرآمد فقیهان شافعی بغداد، فقه شافعی را فراگرفت و خود نیز آرایی ویژه داشت.

[۵۱] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات الشافعیهالکبری، ج۳، ص۲۸۵ـ۲۹۰، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

[۵۲] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۱۱۵ـ۱۱۹، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

سعدبن عبداللّه‌بن بریک آرای فقهی خطّابی را در کتاب الإختیارات الفقهیه للإمام الخطابی گرد آورده است. علاوه بر این، خطّابی نزد ابوعمر محمدبن عبدالواحد مشهور به غلام ثعلب (متوفی ۳۴۵) و ابومنصور محمدبن احمد ازهری (متوفی ۳۷۰) به فراگیری علم لغت پرداخت.

[۵۳] ابن عبدالهادی مقدسی، طبقات علماءالحدیث، ج۳، ص۲۱۴، چاپ اکرم بوشی و ابراهیم زیبق، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.

وی شاگردان فراوانی داشت، از جمله حاکم نیشابوری ، ابوحامد احمدبن محمد اسفراینی (متوفی ۴۰۶)، ابوعبید احمدبن محمد هروی (متوفی ۴۰۱) و عبدالغافربن اسماعیل فارسی (متوفی ۴۴۸).

[۵۴] ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۲، ص۲۱۴.

[۵۵] محمدبن احمد ذهبی، ج۱۷، ص۲۵، سیر اعلام‌النبلاء، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت ۱۴۰۱ـ۱۴۰۹/ ۱۹۸۱ـ۱۹۸۸.

[۵۶] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقاتالشافعیهالکبری، ج۳، ص۲۸۲، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

[۵۷] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۱۶۳ـ۱۷۵، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۵۸] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۹۵ـ۹۶، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

۶ – گرایش به اهل حدیث

از نظر کلامی، وی همچون برخی از شافعیان، به اهل حدیث گرایش داشت

[۵۹] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۱۴۷ـ۱۵۲، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۶۰] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۱۱۹ـ۱۲۶، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

و کتاب الغنیه عن الکلام و أهله را در دفاع از عقاید اهل حدیث و نقد شیوه متکلمان، با بهره گیری از احادیث و نگاه اهل حدیث نگاشته است.

[۶۱] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۲۱۶ـ۲۲۱، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۶۲] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۱۰۶، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

کتاب الغنیه از منابع ابن تیمیه در درء تعارض العقل و النقل

[۶۳] ابن تیمیه، درء تعارض العقل و النقل، ج۷، ص۲۷۸ـ۲۸۳، چاپ محمد رشاد سالم، ریاض (۱۳۹۹ـ۱۴۰۳/ ۱۹۷۹ـ۱۹۸۳).

[۶۴] ابن تیمیه، درء تعارض العقل و النقل، ص۲۸۶ـ۲۸۷،چاپ محمد رشاد سالم، ریاض (۱۳۹۹ـ۱۴۰۳/ ۱۹۷۹ـ۱۹۸۳).

[۶۵] ابن تیمیه، درء تعارض العقل و النقل، ج۷، ص، ص۲۹۲ـ۲۹۴، چاپ محمد رشاد سالم، ریاض (۱۳۹۹ـ۱۴۰۳/ ۱۹۷۹ـ۱۹۸۳).

[۶۶] ابن تیمیه، درء تعارض العقل و النقل، ج۷، ص۲۹۵ـ۳۰۲، چاپ محمد رشاد سالم، ریاض (۱۳۹۹ـ۱۴۰۳/ ۱۹۷۹ـ۱۹۸۳).

و سیوطی در کتاب صون المنطق و الکلام عن فن المنطق والکلام

[۶۷] عبدالرحمانبن ابیبکر سیوطی، صونالمنطق و الکلام عن فن المنطق و الکلام، ج۱، ص۹۱ـ۱۰۱، چاپ علی سامی نشار، قاهره (۱۳۶۶/ ۱۹۴۷).

بوده است. خطّابی در کتاب شعارالدین

[۶۸] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۲۱۳ـ۲۱۵، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

با همین رویکرد به بحث از مسائل کلامی و نقد متکلمان در طرح مباحث عقلی پرداخته است.

[۶۹] ابن تیمیه، درء تعارض العقل و النقل،ج۷، ص۲۹۴، چاپ محمد رشاد سالم، ریاض (۱۳۹۹ـ۱۴۰۳/ ۱۹۷۹ـ۱۹۸۳).

[۷۰] ابن تیمیه، درء تعارض العقل و النقل، ج۷، ص۳۱۶ـ۳۱۷،چاپ محمد رشاد سالم، ریاض (۱۳۹۹ـ۱۴۰۳/ ۱۹۷۹ـ۱۹۸۳).

حسن بن عبدالرحمان علوی در الإمام الخطابی و منهجه فی العقیده (ریاض ۱۴۱۸/۱۹۹۷)، به تفصیل به بیان دیدگاه خطّابی که همچون اهل حدیث بوده، پرداخته است. اما شهرت اصلی وی در دانش لغت است. وی شاعری متبحر نیز بود

[۷۱] محمدبن احمد ذهبی، کتاب تذکرهالحفاظ، ج۳، ص۱۰۱۹، حیدرآباد، دکن ۱۳۸۸ـ۱۳۹۰/ ۱۹۶۸ـ۱۹۷۰.

[۷۲] صفدی، الوافی بالوفیات، ج۷، ص۳۱۸.

[۷۳] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۱۵۵ـ۱۶۰، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

و نمونه‌ایی از اشعارش در منابع نقل شده است.

[۷۴] عبدالملکبن محمد ثعالبی، یتیمهالدهر، ج۴، ص۳۸۳ـ۳۸۵، چاپ مفید محمد قمیحه، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.

[۷۵] ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۲، ص۲۱۴ـ۲۱۶.

[۷۶] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقاتالشافعیهالکبری، ج۳، ص۲۸۴ـ۲۸۵، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

۷ – وفات

خطّابی پس از سفرهای متعدد به زادگاه خود بازگشت و همان‌جا درگذشت.

[۷۷] ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۲، ص۲۱۵.

[۷۸] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقاتالشافعیهالکبری، ج۳، ص۲۸۳، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

در سال وفات او اختلاف هست،

[۷۹] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۱۷۹ـ۱۸۱، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

برخی آن را ۳۸۶ و اغلب ۳۸۸ ذکر کرده اند.

[۸۰] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۶، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

[۸۱] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۱۱۱ـ۱۱۲، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

یاقوت حموی

[۸۲] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۶، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

اطلاع بیشتری درباره مکان درگذشت وی ارائه کرده که ظاهرآ برگرفته از کتاب تاریخ هرات فامی است که نسخه‌ای از آن را در اختیار داشت. یاقوت حموی

[۸۳] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۶، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

محل درگذشت خطّابی را رباطی در بُست و در حاشیه رودخانه هیرمند/ هلمند (در متن به خطا هندمند) ذکر کرده است. ابوبکر عبداللّه‌بن ابراهیم حنبلی ، شعری در رثای او سروده که یاقوت حموی

[۸۴] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۴۸۷، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.

آن را نقل کرده است وبرای دیگر اشعار در مرثیه او به کتاب باتلی مراجعه شود.

[۸۵] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۱۸۳ـ۱۸۴، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

بسیاری از عالمان به مدح خطّابی پرداخته و از او به بزرگی یاد کرده‌اند، از جمله ثعالبی

[۸۶] عبدالملکبن محمد ثعالبی، یتیمهالدهر، ج۴، ص۳۸۳، چاپ مفید محمد قمیحه، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.

و ابن خلّکان

[۸۷] ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۲، ص۲۱۵.

که او را در وجوه بسیاری، ابوعبید قاسم‌بن سلّام زمان خویش معرفی کرده‌اند. که برای اظهارنظرها درباره جایگاه و منزلت علمی وی به کتابهای سبکی وباتلی وبریک مراجعه شود.

[۸۸] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقاتالشافعیهالکبری، ج۳، ص۲۸۲ـ۲۸۳، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره (۱۹۶۴ـ ۱۹۷۶).

[۸۹] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۱۴۱ـ۱۴۶، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۹۰] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۹۷ـ۱۰۰، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

خطّابی همچون بیش‌تر عالمان اهل‌سنّت حجیت خبر واحد را پذیرفته است

[۹۱] حمدبن محمد خطّابی، معالم‌السنن و هو شرح سنن الامام ابی‌داود، ج ۱، ص ۲۴۲،چاپ محمد راغب طبّاخ، حلب

[۹۲] حمدبن محمد خطّابی، معالم‌السنن و هو شرح سنن الامام ابی‌داود، ج ۳، ص ۳۲۵،چاپ محمد راغب طبّاخ

. وی همچنین نقل روایات نبوی را بدون اسناد و اطمینان از صحت آن جایز نمی‌داند

[۹۳] حمدبن محمد خطّابی، معالم‌السنن و هو شرح سنن الامام ابی‌داود، ج ۴، ص ۱۸۷ـ۱۸۸،چاپ محمد راغب طبّاخ، حلب

. او را یکی از نخستین کسانی میدانند که حدیث را به سه گونه صحیح، حسن و ضعیف

[۹۴] حمدبن محمد خطّابی، معالم‌السنن و هو شرح سنن الامام ابی‌داود، ج ۴، ص ۶،چاپ محمد راغب طبّاخ، حلب

تقسیم کرده است.

[۹۵] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها،ج ۲، ص ۱۱۱۷ـ ۱۱۲۳، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۹۶] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۶۳۶ـ۶۳۹، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

۸ – آثار

خطّابی آثار بسیاری در حوزه‌های مختلف علوم اسلامی نگاشته

[۹۷] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۱۹۹ـ۲۲۲، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۹۸] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۱۰۱ـ ۱۱۰، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

که از همان زمان شهرت یافته و محل مراجعه عالمان بوده است.

[۹۹] محمدبن خیر اشبیلی، ج۱، ص۱۹۰، فهرسه ما رواه عن شیوخه من الدواوین المصنفه فی ضروب العلم و انواع المعارف، چاپ فرانسیسکو کودرا و ریبرا تاراگو، ساراگوسا ۱۸۹۳، چاپ افست بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.

[۱۰۰] محمدبن خیر اشبیلی، ج۱، ص۲۰۱، فهرسه ما رواه عن شیوخه من الدواوین المصنفه فی ضروب العلم و انواع المعارف، چاپ فرانسیسکو کودرا و ریبرا تاراگو، ساراگوسا ۱۸۹۳، چاپ افست بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.

[۱۰۱] ابن حجر عسقلانی، ج۱، ص۱۶۴، المعجم المفهرس، او، تجرید اسانید الکتب المشهوره و الاجزاء المنثوره، چاپ محمد شکور امریرمیادینی، بیروت ۱۴۱۸/۱۹۹۸.

[۱۰۲] ابن حجر عسقلانی، ج۱، ص۳۹۹، المعجم المفهرس، او، تجرید اسانید الکتب المشهوره و الاجزاء المنثوره، چاپ محمد شکور امریرمیادینی، بیروت ۱۴۱۸/۱۹۹۸.

آثار خطّابی از دو جنبه پراهمیت است؛ یکی، اثرگذاری در کتب پس از خود و دیگری، رویکرد نقادانه وی به سنّت دوره خویش.

۹ – إصلاح غلط‌ المحدثین

وی افزون بر آن‌که کتاب إصلاح غلط‌ المحدثین را با همین نگاه تألیف کرد و به تصحیح اشتباهات موجود در نقلهای روایات پرداخت، در دو شرح خود بر صحیح بخاری و سنن ابوداوود نیز به تصحیح اشتباهات و نقد برخی اسناد روایات و راویان احادیث توجه داشت. او در إصلاح غلط‌ المحدثین که با نامه‌ای مختلف از آن یاد شده،

[۱۰۳] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۵۲۱ـ۵۲۳، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

به بحث تصحیح تحریفها و تصحیفهای به وجود آمده در روایات پرداخته است.

[۱۰۴] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۵۲۵ـ۵۵۱، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

حاتم صالح ضامن ،

[۱۰۵] حمدبن محمد خطّابی، اصلاح غلط المحدثین، مقدمه، ص ۲۸۹ـ۲۹۰، چاپ حاتم صالح ضامن، در مجله المجمع العلمی العراقی، سال ۳۵، ش ۴ (محرّم ۱۴۰۵).

خطّابی را از پیشگامان تألیف در این حوزه به شمار آورده

[۱۰۶] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۵۴۴ـ۵۴۷، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

و براساس بعضی شواهد، این اثر را بخش پایانی کتاب غریب‌الحدیث خطّابی دانسته که آن را با اندکی تغییرات بازنویسی کرده است.

[۱۰۷] حمدبن محمد خطّابی، اصلاح غلط المحدثین، مقدمه، ص ۲۹۶ـ۲۹۷، چاپ حاتم صالح ضامن، در مجله المجمع العلمی العراقی، سال ۳۵، ش ۴ (محرّم ۱۴۰۵).

[۱۰۸] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۵۳۵ـ۵۳۸، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

این کتاب مرجعی مهم در موضوع خود و مورد توجه بسیاری از عالمان بوده است.

[۱۰۹] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۵۴۷ـ۵۴۸، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

این اثر با عنوان إصلاح غلط المحدثین، به کوشش حاتم صالح ضامن در مجله المجمع العلمی العراقی (سال ۳۵، ش ۴، ۱۴۰۵) و نیز با عنوان إصلاح الأخطاء الحدیثیه التی یرویها اکثر الناس محرّفهً او ملحونهً، به‌اهتمام حسین اسماعیل حسین جمل (بیروت ۱۴۰۹/۱۹۸۸) چاپ شده است.

[۱۱۰] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۵۴۹ـ۵۵۱، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

۱۰ – شأن‌ الدعاء

در باب آداب دعا ، خطّابی کتاب شأن‌الدعاء را نگاشته که در نام آن اختلاف هست

[۱۱۱] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۲۳۱ـ۲۳۶، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

و این اختلاف نام در عنوان کتاب، به نظر برخی به جهت تنوع ابواب کتاب بوده است.

[۱۱۲] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۲۳۱، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۱۱۳] سعد بریک، الاختیارات الفقهیه للامام الخطابی، ج۱، ص۱۰۴ـ۱۰۵، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۶.

خطّابی در این کتاب به شرح کتاب الدعوات ابن‌خزیمه ، عالم و فقیه شافعی نیشابور، پرداخته است.

[۱۱۴] حمدبن محمد خطّابی،، شأن الدعاء، مقدمه دقاق، ص ۸، چاپ احمد یوسف دقاق، دمشق ۱۴۰۴/۱۹۸۴.

وی روایات این کتاب، به‌ویژه در دو باب نخست را از مشایخ خود نقل کرده، اما روایاتی که در شرح کتاب ابن‌خزیمه آورده، بدون سند است، به جز حدیث « اسماء حسنی »

[۱۱۵] احمد باتلی، ج۱، ص۲۳، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۱۱۶] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها،، ج۱، ص۹۸، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

و روایاتی را که در لابه‌لای شرح خود آورده، گاه با سند و گاه بدون سند است.

[۱۱۷] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۲۴۳ـ۲۷۳، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

خطّابی در این اثر از منابع متعددی بهره برده

[۱۱۸] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۲۷۴ـ۲۷۷، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

و حتی مطلبی به نقل از عالم و محدّث امامی، محمدبن بحر رهنی ، آورده است.

[۱۱۹] حمدبن محمد خطّابی،، ج۱، ص۱۹ـ۲۰، شأن الدعاء، چاپ احمد یوسف دقاق، دمشق ۱۴۰۴/۱۹۸۴.

بسیاری از مؤلفان در آثار خود از این کتاب بهره جسته‌اند.

[۱۲۰] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۲۷۸ـ۲۸۲، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

[۱۲۱] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۲۸۳ـ۲۹۱، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

خطّابی در این کتاب بدون اشاره به فرد یا جریان مشخصی، به دفاع کلامی از دعا پرداخته و به برخی انتقادات در این خصوص پاسخ داده است که احتمالا پاسخی به معتزلیان یا فردی معتزلی باشد.

[۱۲۲] حمدبن محمد خطّابی،، ج۱، ص۸ـ۱۳، شأن الدعاء، چاپ احمد یوسف دقاق، دمشق ۱۴۰۴/۱۹۸۴.

با توجه به تفصیل بحث خطّابی در اسماء الهی،

[۱۲۳] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۳۰ـ۱۱۰، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

کتاب شأن الدعاء را می‌توان اثری در اسماءاللّه نیز دانست.

۱۱ – کتاب العزله

کتاب العُزله یا الاعتصام بالعزله خطّابی نشان‌دهنده تمایلات صوفیانه وی است. وی در این کتاب

[۱۲۴] حمدبن محمد خطّابی، العزله کتابُ ادبٍ و حکمهٍ و موعظه،ص۱۱۰ـ۱۱۳،چاپ یاسین محمد سوّاس

به بحث برتری گوشه‌نشینی پرداخته است. خطّابی به منتقدی که بر رسم گوشه‌نشینی ایرادهایی گرفته، تصریح روشنی نکرده اما کتاب وی یکی از کهن‌ترین دفاعها از سنّت خانقاه و ر باط‌نشینی صوفیه است

[۱۲۵] حمدبن محمد خطّابی، العزله کتابُ ادبٍ و حکمهٍ و موعظه،ص ۵۳ـ۶۰،چاپ یاسین محمد سوّاس

. خطّابی در این کتاب در پی بیان معنای عزلت و فضیلت و احکام آن بوده و مطالب خود را در شانزده باب ذکر کرده است. او در این اثر بر آن است تا مفهوم عزلت‌گزینی را با سنّت اسلامی همساز کند و عزلت را ترک سخن گزاف و کنار گذاردن امور غیرضروری میداند نه عدم حضور در جامعه و ترک حقوق مردم و مددرسانی آنان و کارهایی از این دست

[۱۲۶] حمدبن محمد خطّابی، العزله کتابُ ادبٍ و حکمهٍ و موعظه،ص ۵۸ـ۵۹،چاپ یاسین محمد سوّاس

[۱۲۷] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها ج ۱، ص ۳۴۳ـ۳۴۸

. العزله کتابی تأثیرگذار بوده و در متون اخلاقی به‌کرّات از آن نقل قول شده است.

[۱۲۸] احمد باتلی، الامام الخطابی و آثاره الحدیثیه و منهجه فیها، ج۱، ص۳۵۰ـ۳۵۲، ریاض ۱۴۲۶/۲۰۰۵.

این کتاب بارها، از جمله به تحقیق یاسین محمد سوّاس (دمشق ۱۴۰۷) به چاپ رسیده است.

[۱۲۹] احمد