توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل حمزه خارجی ۹۱ اسلاید در PowerPoint دارای ۹۱ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل حمزه خارجی ۹۱ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل حمزه خارجی ۹۱ اسلاید در PowerPoint :

حمزه آذرک

حمزه آذرک، مشهور به ابوخُزَیْمه حمزه‌ بن عبداللّه، از رهبران خوارج در سیستان و خراسان، در دوره خلافت عباسیان نخستین است.

فهرست مندرجات

۱ – تولد و نسب حمزه
۲ – محل تولد حمزه
۳ – نام پدر حمزه
۴ – دین پدر حمزه
۵ – فعالیت‌های حمزه
۵.۱ – شروع فعالیت‌های حمزه
۵.۲ – حمزه و کشتن عامل سیستان
۵.۳ – حمزه و شورش خلف خارجی
۶ – گزارش بغدادی از حمزه
۶.۱ – حمله به قهستان
۶.۲ – حمله سپاهیان خراسان به حمزه
۶.۳ – منع مردم از خراج به بغداد
۶.۴ – حمزه و اشراف سیستان
۶.۵ – حمزه و رفتار خشن با مردم
۶.۶ – درگیری حمزه و عیسی بن علی
۶.۷ – نبرد دوباره عیسی و حمزه
۶.۸ – شکست حمزه
۶.۹ – کشتار یاری دهندگان به حمزه
۶.۱۰ – بازگشت حمزه به سیستان
۶.۱۱ – لشکرکشی هارون‌الرشید برای نبرد با حمزه
۶.۱۲ – عزل علی بن عیسی
۶.۱۳ – حرکت شخص هارون برای نبرد با حمزه
۶.۱۴ – نامه هارون به حمزه
۶.۱۵ – دعوت حمزه به اطاعت
۶.۱۶ – تهدید هارون و پاسخ حمزه
۶.۱۷ – خبر مرگ هارون‌الرشید
۶.۱۸ – ابهامات زندگی حمزه پس از نامه هارون
۶.۱۹ – زخمی شدن حمزه
۶.۲۰ – اتحاد حمزه با لیث بن فضل
۷ – درگذشت حمزه
۸ – شیوه رفتاری حمزه
۹ – نقل‌های متفاوت درباره حمزه
۱۰ – فهرست منابع
۱۱ – پانویس
۱۲ – منابع

تولد و نسب حمزه

تاریخ و محل تولد حمزه کاملا روشن نیست و از ابتدای زندگی او اطلاعی وجود ندارد.

نام او به شکل‌های گوناگون ضبط شده است.

[۱] غلامحسین صدیقی، جنبش‌های دینی ایرانی در قرن‌های دوم و سوم هجری، ج۱، ص۷۴، تهران ۱۳۷۲ش.

نویسنده تاریخ سیستان

[۲] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۶، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

نسب حمزه را به زوطهماسب، پهلوان داستانی ایران، رسانده است.

علی بن زید بیهقی

[۳] علی بن زید بیهقی، کتاب تاریخ بیهق، ج۱، ص۴۶۴، چاپ کلیم‌اللّه حسینی، حیدرآباد ۱۳۸۸/۱۹۶۸.

نیز اصالت خانوادگی او را تأیید کرده و نوشته‌است که پدر حمزه دهقان بود.

این‌گونه نسب‌رسانی‌ها در سیستان و نواحی شرقی ایران، در سده‌های نخستین اسلامی، در میان کسانی که داعیه حکومت داشتند، معمول بود.

محل تولد حمزه

زادگاه حمزه احتمالا رَوِن وَجول نام داشته که باید جایی در مشرق بُست به سوی رُخّج یا رُخَد

[۴] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۲۴، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

بوده باشد.

درباره این محل چیزی دانسته نیست.

با این‌که در تاریخ سیستان، شش ‌بار از این ناحیه یاد شده،

[۵] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

[۶] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۴۰، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

[۷] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۶، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

[۸] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۳۷۵، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

[۹] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۳۷۸، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

[۱۰] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۳۹۱، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

اما گویا هیچ‌یک از جغرافیانویسان اسلامی از آن یاد نکرده‌اند.

جورجو اسکارچا در مورد این مکان پژوهش فراوان کرده‌است.

نام پدر حمزه

نام پدر حمزه را به تفاوت اترک،

[۱۱] طبری، تاریخ (بیروت)، ج۸، ص۲۶۱.

[۱۲] ابن ‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۴۷.

آذرک،

[۱۳] علی بن زید بیهقی، کتاب تاریخ بیهق، ج۱، ص۷۴، چاپ کلیم‌اللّه حسینی، حیدرآباد ۱۳۸۸/۱۹۶۸.

اکرک،

[۱۴] عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، ج۱، ص۶۶، بیروت : دارالکتب العلمیه، (بی‌تا).

أدرک

[۱۵] جزء۴، ص ۲۵، عمرو بن بحر جاحظ، البیان و التبیین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره ۱۳۸۰ـ۱۳۸۱/ ۱۹۶۰ـ۱۹۶۱.

[۱۶] مسعودی، مروج (بیروت)، ج۵، ص۸.

[۱۷] محمد بن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۱۲۹، چاپ محمد سیدکیلانی، قاهره ۱۳۸۷/۱۹۶۷.

ابرک

[۱۸] احمد بن نصراللّه تتوی و همکاران، تاریخ الفی: تاریخ هزار ساله اسلام، ج۲، ص۱۳۸۹، چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران ۱۳۸۲ش.

و اَدْرد

[۱۹] نشوان بن سعید حمیری، الحورالعین، ج۱، ص۱۷۱، چاپ کمال مصطفی، چاپ افست تهران ۱۹۷۲.

نوشته‌اند و در بعضی منابع، او پاورپوینت کامل حمزه خارجی ۹۱ اسلاید در PowerPoint خوانده شده است.

[۲۰] یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۴۵۶.

[۲۱] عثمان بن محمد منهاج سراج، طبقات ناصری، ج۱، ص۱۹۲، یا، تاریخ ایران و اسلام، چاپ عبدالحی حبیبی، تهران ۱۳۶۳ش.

دین پدر حمزه

آذرک، اترک و ادرک همه از یک ریشه و به معنای آتش‌اند.

[۲۲] یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۴۵۶.

[۲۳] عثمان بن محمد منهاج سراج، طبقات ناصری، ج۱، ص۱۹۲، یا، تاریخ ایران و اسلام، چاپ عبدالحی حبیبی، تهران ۱۳۶۳ش.

بنابراین، پدر حمزه که در تاریخ سیستان

[۲۴] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۶، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

از او با نام عبداللّه یاد شده، ابتدا آیین زردشتی داشته یا حتی از سرسپردگان ایزد زون بوده است و پس از این‌که اسلام آورده، نام عبداللّه را برای خود برگزیده است.

نویسنده تاریخ سیستان، به سبب میهن‌دوستی و همدلی آشکارش با آرمان حمزه، به نام و سابقه زردشتی پدر حمزه اشاره‌ای نکرده و برخلاف بیهقی که دشمن حمزه است،

[۲۵] علی بن زید بیهقی، کتاب تاریخ بیهق، ج۱، ص۴۶۴، چاپ کلیم‌اللّه حسینی، حیدرآباد ۱۳۸۸/۱۹۶۸.

از او بیزاری نجسته است.

فعالیت‌های حمزه

شروع فعالیت‌های حمزه

درباره تاریخِ آغاز فعالیت‌های حمزه، اختلاف‌نظر وجود دارد.

طبری

[۲۶] طبری، تاریخ (بیروت)، ج۸، ص۲۶۱.

آغاز قیام را در خراسان، ضمن رویدادهای سال ۱۷۹ (عهد ولایت منصور بن یزید در خراسان) دانسته و بغدادی

[۲۷] عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، ج۱، ص۶۶، بیروت : دارالکتب العلمیه، (بی‌تا).

و گردیزی

[۲۸] عبدالحی بن ضحاک گردیزی، تاریخ گردیزی، ج۱، ص۲۸۹، چاپ عبدالحی حبیبی، تهران ۱۳۶۳ش.

نیز همین تاریخ را ذکر کرده‌اند.

ابن ‌اثیر با اندکی تفصیل آن را در رویدادهای سال ۱۸۰ آورده

[۲۹] ابن ‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۵۰۱۵۱.

و مؤلف تاریخ سیستان

[۳۰] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۶، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

قیام حمزه را در ۱۸۱ ذکر کرده است.

حمزه و کشتن عامل سیستان

در سال ۱۸۰ هارون‌الرشید، منصور بن یزید را از حکومت خراسان عزل کرد و علی بن عیسی بن ماهان را عامل خراسان گرداند.

در روزگار علی بن عیسی، حمزه تا پوشنگ رفت.

[۳۱] عبدالحی بن ضحاک گردیزی، تاریخ گردیزی، ج۱، ص۲۹۰، چاپ عبدالحی حبیبی، تهران ۱۳۶۳ش.

[۳۲] ابن ‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۵۰.

به روایت شهرستانی،

[۳۳] محمد بن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، ج۱، ص۱۳۰، چاپ محمد سیدکیلانی، قاهره ۱۳۸۷/۱۹۶۷.

حمزه از یاران حُصین یا حضین بن رَقّاد اَوْقی بود که چند دهه پیش از او قیام کرده و در سال ۱۴۰ کشته شده بود.

با توجه به اینکه، حمزه ۷۳ سال بعد از قتل حضین بن رَقّاد، یعنی تا ۲۱۳ می‌زیسته، بعید به نظر می‌رسد که وی از همراهان حضین بن رَقّاد بوده باشد.

احتمالا منظور شهرستانی، حضین خارجی است که در سال ۱۷۵ در سیستان قیام کرد.

[۳۴] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۳، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

[۳۵] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۶، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

حمزه و شورش خلف خارجی

حمزه پس از کشتن عامل سیستان شهرت یافت و از سیستان گریخت و به حج رفت.

[۳۶] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۶، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

پس از بازگشت به سیستان، دریافت که شورشی به رهبری خَلَف خارجی، پیشوای فرقه خلفیّه، درگرفته و دامنه آن رو به گسترش است.

وی نیز حدود پنج‌هزار هوادار خارجی از جمله هواداران خلف و نیز حامی احتمالی او، مولی حضین، را گردآورد و در بسکر (بسکو یا همان لشکر)

[۳۷] تاریخ سیستان، ج۱، ص۱۴۰، چاپ محمدتقی بهار، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش) و پانویس ۶.

شورش نمود.

[۳۸] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۶، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

گزارش بغدادی از حمزه

بغدادی گزارش نسبتاً مفصّل‌تری درباره زندگی حمزه به دست داده است.

بیشتر مطالب او در منابع دیگر یافت نمی‌شود؛ اما متأسفانه این مطالب تاریخ روشن و قطعی ندارند.

بنابه گزارش بغدادی،

[۳۹] عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، ج۱، ص۶۶، بیروت : دارالکتب العلمیه، (بی‌تا).

حمزه ابتدا به جنگ بَیْهَسِیه، فرقه‌ای از خوارج، رفت و بسیاری از آنان را کشت و از سوی پیروانش به امیرالمؤمنین ملقب شد.

[۴۰] سعدی ضنّاوی، ج۲، ص۳۲۱، موسوعه هارون‌الرشید، بیروت ۱۴۲۱/۲۰۰۱.

[۴۱] سعدی ضنّاوی، ج۲، ص۳۱۴، موسوعه هارون‌الرشید، بیروت ۱۴۲۱/۲۰۰۱.

در ادامه نبرد با رقیبان، حمزه گروهی از سپاهیان خود را برای نبرد با فرقه خازمیه در فَرجِرد (از شهرهای هرات) فرستاد و بسیاری از آنان را نابود کرد.

درگیریهایی نیز با خوارج ثعلبی، در یکی از روستاهای نیشابور داشت که تاریخِ آن‌ها ذکر نشده است.

[۴۲] عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، ج۱، ص۶۷، بیروت : دارالکتب العلمیه، (بی‌تا).

حمله به قهستان

ظاهراً، نخستین هجوم نظامی حمزه در خارج از سیستان، لشکرکشی وی در سال ۱۷۹ به قهستان بود.

قهستانیان هر چه حمزه خواست به او دادند و او بازگشت،

[۴۳] عبدالحی بن ضحاک گردیزی، تاریخ گردیزی، ج۱، ص۲۸۹، چاپ عبدالحی حبیبی، تهران ۱۳۶۳ش.

اما نخستین عملیات گسترده حمزه برضد حکام دست‌نشانده خلیفه، در شوال ۱۸۲ صورت گرفت.

حمله سپاهیان خراسان به حمزه

علی بن عیسی بن ماهان، فرزند خود عیسی را در رأس سپاهی به جنگ حمزه گسیل داشت.

نیروهای حمزه بسیاری از سپاهیان عیسی را کشتند.

عیسی به خراسان گریخت و حَفْص بن عمر بن تَرْکه (والی سیستان) نیز پنهان شد.

منع مردم از خراج به بغداد

در نتیجه، سیستان و اطراف آن به دست نیروهای حمزه افتاد.

حمزه از همه سیستانیان خواست که دیگر خراج و مال به سلطان ندهند و از آن روز به بعد دیگر از سیستان به بغداد دخلی نرسید.

[۴۴] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۶ـ۱۵۸، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

حمزه و اشراف سیستان

پیروزی حمزه و اقدامات او اشراف و بزرگان سیستان را که منافعشان با خلافت عباسی همسو بود، به وحشت انداخت و از حاکم خراسان خواستند حاکم جدیدی برگزیند.

علی بن عیسی، سیف بن عثمان طارابی را برای نماز و جنگ و حضین بن محمد قوسی را برای خراج سیستان برگزید و آنان در محرّم ۱۸۶ به سیستان رفتند.

حمزه در خلال سال‌های ۱۸۶ تا ۱۹۰، یورش‌های مکرری به خراسان و سیستان نمود.

در ۱۸۸، پس از نبردهایش در نیشابور با سپاهیان علی بن عیسی، به سیستان بازگشت و بعضی از عُمّال آن‌جا را کشت.

[۴۵] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۸ـ۱۶۰، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

حمزه و رفتار خشن با مردم

در منابع دیگر، برخلاف تاریخ سیستان، از درگیری‌ها و رفتار خشونت‌آمیز حمزه با مردم خراسان صحبت شده است.

وی در خلال یکی از یورشهایش به خراسان، به هرات روی آورد ولی با مقاومت عمرو بن یزید اَزْدی حاکم آن‌جا روبه‌رو شد.

مردم شهر دروازه‌ها را بستند و از ورود حمزه به شهر جلوگیری نمودند.

حمزه در بیرون شهر، به آزار مردم پرداخت و بسیاری از آنان را کشت.

[۴۶] عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، ج۱، ص۶۷، بیروت : دارالکتب العلمیه، (بی‌تا).

درگیری حمزه و عیسی بن علی

پس از قتل ازدی، علی بن عیسی فرزند خود حسین را به فرماندهی ده هزار جنگجو برای نبرد با حمزه برگزید، اما چون حسین از درگیری با حمزه اجتناب می‌نمود، علی بن عیسی او را عزل و پسر دیگرش عیسی را فرستاد.

در نبردی که در اطراف بادغیس رخ داد، عیسی شکست خورد.

نبرد دوباره عیسی و حمزه

علی بن عیسی دوباره او را برای نبرد با حمزه به نیشابور

[۴۷] ابن ‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۵۱:باخَرْز.

فرستاد.

این‌بار، عیسی ضرباتی به سپاه حمزه وارد کرد.

[۴۸] عبدالحی بن ضحاک گردیزی، تاریخ گردیزی، ج۱، ص۲۹۰، چاپ عبدالحی حبیبی، تهران ۱۳۶۳ش.

به نوشته بغدادی،

[۴۹] عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، ج۱، ص۶۷، بیروت : دارالکتب العلمیه، (بی‌تا).

گذشته از پیروان حمزه، شصت تن از سران لشکرش نیز کشته شدند و او ناچار عقب‌نشینی کرد و به سیستان بازگشت، اما مردم زَرَنج وی را به شهر راه ندادند.

شکست حمزه

حمزه برای ورود سپاهیانش به شهر، دستور داد که رنگ لباسشان را به سیاه که شعار عباسیان بود تغییر دهند، ولی چون حیله حمزه برملا شد، در خارج شهر به راهزنی پرداختند.

بعد از شکست حمزه از نیروهای عیسی بن علی و ناکامی در ورود به زرنج، حمزه با باقی‌مانده سپاه خود، که گردیزی

[۵۰] عبدالحی بن ضحاک گردیزی، تاریخ گردیزی، ج۱، ص۲۹۰، چاپ عبدالحی حبیبی، تهران ۱۳۶۳ش.

به اغراق شمار آنان را چهل‌هزارتن و ابن ‌اثیر

[۵۱] ابن ‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۵۱:باخَرْز.

تنها چهل تن ذکر کرده است، به قُهستان رفت.

کشتار یاری دهندگان به حمزه

به نوشته گردیزی و ابن ‌اثیر، علی بن عیسی چندتن از سران لشکر خود را به اوق و جُوَین، از دهات سیستان، فرستاد.

آنان خوارج قَعَده (بازنشسته از جنگ) و روستاییانی را که به حمزه کمک کرده بودند (حدود سی هزار تن)، قتل عام کردند.

سپس، عبداللّه بن عباس نسَفی، حاکم جدید سیستان، حدود سه میلیون درهم مال و خراج از مردم گرفت و به خراسان فرستاد.

[۵۲] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱، ص۱۵۹، تهران: زوار، (۱۳۱۴ش).

[۵۳] عبدالحی بن ضحاک گردیزی، تاریخ گردیزی، ج۱، ص۲۹۱، چاپ عبدالحی حبیبی، تهران ۱۳۶۳ش.

[۵۴] ابن ‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۵۱:باخَرْز.

بازگشت حمزه به سیستان

حمزه پس از درگیری‌های متعدد با سپاهیان عیسی بن علی، به ویژه طاهر بن حسین حاکم پوشنگ، در سال ۱۹۰ به سیستان بازگشت و قدرت او بیش‌تر شد.

[۵۵] عبدالحی بن ضحاک گردیزی، تاریخ گردیزی، ج۱، ص۲۹۱، چاپ عبدالحی حبیبی، تهران ۱۳۶۳ش.

[۵۶] ابن ‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۵۱:رویداد ۱۸۰.

لشکرکشی هارون‌الرشید برای نبرد با حمزه

وحشت از گسترش نفوذ حمزه، علی بن عیسی را واداشت تا نامه‌ای برای هارون‌الرشید بفرستد.

در پی وصول این نامه، هارون‌الرشید تصمیم گرفت خود به جنگ حمزه برود، اما خبر حمله سپاه روم به سرزمین‌های اسلامی، او را مجبور کرد از ری به بغداد بازگردد.

[۵۷] تاریخ سیستان، چاپ محمدتقی بهار، ج۱،