پاورپوینت کامل اخلاق و آداب کار در اسلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل اخلاق و آداب کار در اسلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل اخلاق و آداب کار در اسلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل اخلاق و آداب کار در اسلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

اخلاق کار از دیدگاه اسلام. بخشی از کتاب کار در زندگی فردی و اجتماعی از دیدگاه قرآن، صص ۱۲۰ ـ ۱۹۳.

۱. آخرت گرایی در کارها

در گزینش نوع کار و چگونگی آن، آخرت گرایی را نباید از یاد برد.

اگر انسان در کارهایش به آخرت توجه نکند، کم کم گرفتار دنیاگرایی افراطی می شود و به جایی می رسد که کارهای ناپسند را از پسندیده تشخیص نمی دهد بلکه بدتر، ناپسند را پسندیده خواهد دید و در نتیجه، در شمار زیان کاران قرار خواهد گرفت.

خداوند در شناسایی این افراد، به نبی اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکمْ بِاْلأَخْسَرینَ أَعْمالاً * الَّذینَ ضَلَّ سَعْیهُمْ فِی الْحَیاهِ الدُّنْیا وَ هُمْ یحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یحْسِنُونَ صُنْعًا. (کهف: ۱۰۳ و ۱۰۴)

بگو: آیا شما را از زیان کارترین مردم آگاه گردانیم؟

[آنان] کسانی اند که کوششان در زندگی دنیا به هدر رفته و خود می پندارند که کار خوب انجام می دهند.

هر چند این آیه درباره انکارکنندگان رستاخیز و آیات الهی است، یعنی به اعمال اعتقادی مربوط می شود، ولی با ریشه یابی کفر نتیجه می گیریم که دل بستگی به ظواهر دنیایی مانع اصلی ایمان به خدا و معاد و انجام دادن کارهای شایسته است.

«مفهوم خسران تنها این نیست که انسان منافعی را از دست بدهد، بلکه خسران واقعی آن است که اصل سرمایه را نیز از دست بدهد، چه سرمایه ای برتر و بالاتر از عقل و هوش و نیروهای خداداد و عمر و جوانی و سلامت است؟ همین ها که محصولش اعمال انسان است و عمل ما تبلوری است از نیروها و توانایی های ما.

هنگامی که این نیروها به اعمال ویرانگر یا بیهوده ای تبدیل شود، گویی همه آنها نابود شده اند. درست مثل اینکه انسان سرمایه هنگفتی با خود به بازار ببرد، ولی در میانه راه آن را گم کند و دست خالی برگردد.

زیان واقعی و خسران دو برابر آنجاست که انسان سرمایه های مادی و معنوی خویش را در مسیری نادرست و انحرافی از دست دهد و گمان کند کار خوبی کرده است. در این صورت نه از این کوشش ها نتیجه ای گرفته، نه از زیانش درسی آموخته و نه از تکرار این کار در امان است». تفسیر نمونه، ج ۱۲، صص ۵۵۹ و ۵۶۰.

بنابراین، اگر بخواهیم از خسران بزرگ آخرت در امان بمانیم، چاره ای جز این نیست که در حد ضرورت با حلال و حرام الهی آشنا شده و در زندگی آن را پاس داریم.

۲. شناخت حلال و حرام

از آنجا که سلامت اقتصاد جامعه اسلامی به شناخت حلال و حرام بستگی دارد، در منابع اسلامی بر آن بسیار تأکید شده است. به عنوان نمونه، در مورد تجارت بدون شناخت آمده است:

مَنْ اتَّجَرَ بِغَیرِ فِقهٍ ارْتَطَمَ فِی الرِّبوا. بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۹۳، ح ۸، باب ۱.

هر کس بدون آشنایی با احکام تجارت، بدان اقدام کند، در دام ربا خواهد افتاد.

الف) تعریف حلال و حرام

حرام به کارهایی گفته می شود که در شرع مقدس از آن نهی تحریمی شده است؛ مانند: کارهای ربوی، رشوه، سِحر، دزدی و….

و حلال به کارهایی می گویند که در شرع مقدس از آن منعی نشده باشد. پس همه کارهای مورد نیاز جامعه را دربرمی گیرد.

ب) ملاک کلی حلال و حرام

در سوره مائده، خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

یسْئَلُونَک ماذا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکمُ الطَّیباتُ. (مائده: ۴)

از تو می پرسند: چه چیزی برای آنان حلال شده است؟ بگو: چیزهای پاکیزه برای شما حلال گشته است.

علامه طباطبایی رحمه الله در تفسیر این آیه می فرماید:

سؤال و جواب مطلق است و ملاک کلی را برای تشخیص حلال و حرام ارائه می دهد.

ملاک پاکیزه بودن چیزی است که معمولاً در آن تصرف می شود. مطلق ذکر شدن پاکیزگی نیز بیانگر این است که ملاک تشخیص پاکیزگی فهم عرفی است. در نتیجه، هر آنچه در فهم عادی پاکیزه به نظر می رسد، پاکیزه است و هر آنچه پاکیزه است، حلال می باشد. محمدحسین طباطبایی، تفسیر المیزان، ج ۵، ص ۳۲۴.

پلیدی و ناپاکی در مقابل پاکیزگی قرار دارد. در قرآن بارها از حلال به «طیب» و از حرام به «رِجْس یا خبیث» تعبیر شده است، برای نمونه در سوره مائده می خوانیم:

یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیسِرُ وَ اْلأَنْصابُ وَ اْلأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکمْ تُفْلِحُونَ. (مائده: ۹۰)

ای کسانی که ایمان آورده اید، شراب و قمار و بت ها و تیرهای قرعه پلیدند [و] از عمل شیطان اند، پس از آنها دوری گزینید، باشد که رستگار گردید.

قرآن درباره رابطه پیامبر صلی الله علیه و آله با مؤمنان می فرماید:

یأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ ینْههُمْ عَنِ الْمُنْکرِ وَ یحِلُّ لَهُمُ الطَّیباتِ وَ یحَرِّمُ عَلَیهِمُ الْخَبائِثَ. (اعراف: ۱۵۷)

آنان را به کار پسندیده فرمان می دهد و از کار ناپسند باز می دارد، و برای آنان چیزهای پاکیزه را حلال و چیزهای ناپاک را بر ایشان حرام می گرداند.

بنابراین پاکیزگی که با روح انسان سازگار است و سبب رشد مادی و معنوی او می باشد، ملاک کلی حلال بودن است، و پلیدی و ناپاکی که با روح انسان و رشد او ناسازگار است، ملاک کلی حرام بودن کارها می باشد.

۳. رابطه ایمان و عمل صالح

ایمان و عمل صالح ملازم یکدیگرند و در قرآن نیز بارها در کنار هم آمده اند؛ زیرا ایمان به منزله ریشه و عمل صالح ثمره آن است. ایمان یعنی اعتقاد به همه مقدسات که مبدأ و معاد جامع آنهاست. و عمل صالح یعنی همه کارهایی که خداوند از انجام دادن آن خشنود است.

در قرآن می خوانیم:

به عصر سوگند، که انسان ها همه در زیان اند؛ مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده اند و یکدیگر را به حق سفارش کرده و یکدیگر را به شکیبایی و استقامت توصیه کرده اند. (عصر: ۱ـ۳)

در این سوره، ملازمه میان ایمان و عمل صالح بیان شده و دو رکن اساسی دیگرِ خوشبختی انسان که به منزله ضمانت اجرایی دو رکن اول هستند، بیان می گردد. یعنی «حق» و «صبر» در برابر ناخوشی ها که این دو رکن در زندگی اجتماعی بسیار اهمیت دارد.

بنابراین اگر کسی خواهان سعادت است، نخست باید باورهای درستی داشته باشد که جامع آن ها ایمان به مبدأ و معاد است. دوم نباید به اعتقاد بدون عمل بسنده کند؛ بلکه باید زندگی خویش را به اعمال نیکو بیاراید و با نیت خالص و صبر و بردباری درصدد جلب خشنودی حق باشد.

۴. نیت در کار

الف) اهمیت نیت

امام صادق علیه السلام می فرماید:

«النِّیهُ أَفضلُ مِن العملِ، ألا و اِنَّ النِیهَ هِی العملُ». میزان الحکمه، ج۱۰، ص ۲۷۱، ح ۲۰۶۵۲.

نیت از عمل برتر است، بلکه نیت حقیقت عمل است.

سپس حضرت این آیه را تلاوت فرمود:«قُل کلٌّ یعْمَلُ عَلی شاکلَتِهِ». (اسراء: ۸۴)

یعنی هر کس بر اساس روش و خلق وخوی خود عمل می کند؛ یعنی بر اساس نیتش. توجه شود که دلالت روایت مطابقی نیست؛ زیرا «شاکله» خود نیت نیست، بلکه روح و خوی شکل یافته بر اثر نیت است.

خداوند درباره مسجد ضرار که منافقین آن را به نیت ایجاد گسست در صف های مؤمنان بنا نهادند، خطاب به نبی اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

هرگز در آن (مسجد به عبادت) نایست! آن مسجدی که از روز نخست بر پایه تقوا بنا شده، شایسته تر است که در آن (به عبادت) بایستی؛ در آن، مردانی هستند که دوست می دارند پاکیزه باشند و خداوند پاکیزگان را دوست دارد.

آیا کسی که شالوده آن [کار] را بر پایه تقوا و خشنودی خدا نهاده بهتر است، یا کسی که اساس آن را بر لب پرتگاه سستی بنا نموده که با آن ناگهان در آتش دوزخ فرو می افتد؟ و خداوند گروه ستمگران را هدایت نمی کند. (توبه: ۱۰۸ و ۱۰۹)

ب) اخلاص در نیت

انسان در تمام کارهایش، نه تنها باید نیت خیر داشته باشد، بلکه نیت او باید به طور خالص برای خدا باشد تا کارهای او مورد پذیرش درگاه الهی قرار گیرد. وگرنه نیت خیری که به شرک و ریا و… آلوده باشد، سودی نخواهد داشت، چه رسد به این که خود نیت، «شر» باشد.

ج) تعریف عمل خالص

العَمَلُ الْخالِصُ الصّالحُ الّذی لاتُریدُ اَنْ یحْمَدَک علیهِ أَحَدٌ الاّ اللّه عَزّوجَلَّ. تفسیر نمونه، ج ۲۴، ص ۳۱۷.

عمل خالص، عمل شایسته ای است که دوست نداشته باشی غیر از خدای بزرگ کسی به خاطر آن از تو ستایش کند.

بنابراین، اخلاص روح عمل صالح و توحید در نیت است و زمانی عمل انسان خالص خواهد شد که نیتش از هر گونه اغراض غیر خدایی پاک باشد. اگر نیت خالص نباشد، حتی کارهای عبادی هم پذیرفته نمی شود چه رسد به کارهای غیر عبادی. ولی با وجود نیت خالص، کارهای غیر عبادی نیز ارزش عبادی می یابند.

۵. آغاز کارها به نام خدا

کار را به نام خدا آغاز کردن، از آداب اسلامی کار است که سبب خیر و برکت می گردد. در این زمینه قرآن مجید، بهترین الگوی عملی است؛ که تمام سوره های آن (جز سوره توبه) با «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم» شروع شده است.

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

هر کار هدفمندی که بدون «بسم اللّه» آغاز گردد، ابتر و بی دنباله خواهد بود. المیزان، ج ۱، ص ۱۶.

و از امام صادق علیه السلام است که:

چه بسا بعضی از پیروان ما در آغاز کار «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم» نمی گویند. خدای بزرگ آنها را به وسیله پیشامد ناخوشایندی می آزماید تا متوجه شکر خدای متعال باشند و جبران کوتاهی ترک «بسم اللّه» گردد. تفسیر نورالثقّلین، ج ۱، ص ۷، ح ۲۰.

۶. «ان شاء اللّه» گفتن

قرآن در آموزش این ادب اسلام می فرماید:

«وَ لا تَقُولَنَّ لِشَیءٍ إِنّی فاعِلٌ ذلِک غَدًا إِلاّ أَنْ یشاءَ اللّهُ». (کهف: ۲۳ و ۲۴)

و هرگز در مورد کاری نگو: «من فردا آن را انجام می دهم.» مگر اینکه خدا بخواهد.

در روایت است که اگر کسی قسم یاد کرد که فلان کار را بکند؛ هرگاه یادش آمد که «ان شاءاللّه» نگفته است، باید آن را بگوید. همان، ج ۳، صص ۲۵۴ و ۲۵۵.

۶. «ان شاء اللّه» گفتن

قرآن در آموزش این ادب اسلام می فرماید:

«وَ لا تَقُولَنَّ لِشَیءٍ إِنّی فاعِلٌ ذلِک غَدًا إِلاّ أَنْ یشاءَ اللّهُ». (کهف: ۲۳ و ۲۴)

و هرگز در مورد کاری نگو: «من فردا آن را انجام می دهم.» مگر اینکه خدا بخواهد.

در روایت است که اگر کسی قسم یاد کرد که فلان کار را بکند؛ هرگاه یادش آمد که «ان شاءاللّه» نگفته است، باید آن را بگوید. همان، ج ۳، صص ۲۵۴ و ۲۵۵.

۷. پرهیز از کارهای حرام

منظور پرهیز از تمامی کارهای حرام است که در ارتباط با کار است؛ اعم از پرداختن به کارهای حرام که بیان شد و رفتارهای حرامی همچون دروغ گویی، ترک واجبات و….

چون از دیدگاه قرآنی، هدف نهایی همه کارها رسیدن به مقام قرب الهی است، انسان خداجو باید از همه کارهای حرام بپرهیزد؛ زیرا هیچ حرامی با قرب الهی سازگاری ندارد، حتی اگر به ظاهر نیت خیری در میان باشد.

قرآن می فرماید:

فَمَنْ کانَ یرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیعْمَلْ عَمَلاً صالِحًا وَ لا یشْرِک بِعِبادَهِ رَبِّهِ أَحَدًا. (کهف:۱۱۰)

پس هر که به لقای پروردگارش امید دارد، باید کار شایسته انجام دهد و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند.

عمل صالح به همه کارهای پسندیده اطلاق می شود و هیچ عمل حرامی یافت نمی شود که پسندیده باشد.

۸. اهمیت دادن به نماز

برخی از انسان ها به خاطر غفلت و حرص و… نماز را یا ترک کرده و گرفتار عذاب الهی می گردند و یا در انجام به موقع آن کوتاهی کرده و از برکات این فریضه اسلامی محروم می شوند.

در اسلام بسیار تأکید شده است که پرداختن به کارهای روزمره نباید انسان را از یاد خدا غافل کند، به ویژه به جای آوردن به موقع نماز که از نمونه های بارز یاد خدا بودن است. زنده یاد شهید رجایی ـ رئیس جمهور شهید ـ می فرمود: «به نماز نگویید کار دارم، به کار بگویید نماز دارم».

خداوند، برای جلوگیری کردن از غفلت به مؤمنان می فرماید:

یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تُلْهِکمْ أَمْوالُکمْ وَ لا أَوْلادُکمْ عَنْ ذِکرِ اللّهِ وَ مَنْ یفْعَلْ ذلِک فَأُولئِک هُمُ الْخاسِرُونَ. (منافقون: ۹)

ای کسانی که ایمان آورده اید [زنهار] اموال شما و فرزندانتان شما را از یاد خدا غافل نگرداند، و هر کس چنین کند، آنان خود زیان کارند.

و نیز در اهمیت نماز جمعه می فرماید:

یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا نُودِی لِلصَّلاهِ مِنْ یوْمِ الْجُمُعَهِ فَاسْعَوْا إِلی ذِکرِ اللّهِ وَ ذَرُوا الْبَیعَ ذلِکمْ خَیرٌ لَکمْ إِنْ کنْتُمْ تَعْلَمُونَ. (جمعه: ۹)

ای کسانی که ایمان آورده اید، چون برای نماز جمعه ندا در داده شد، به سوی ذکر خدا بشتابید و دادوستد را واگذارید. اگر بدانید این برای شما بهتر است.

و در دو آیه پایانی سوره جمعه، رها کردن نماز جمعه نکوهش شده است.

همچنین در قرآن کریم در وصف مؤمنان راستین آمده است:

مردانی که نه تجارت و نه دادوستد، آنان را از یاد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زکات، به خود مشغول نمی دارد، و از روزی می هراسند که دل ها و دیده ها در آن زیر و رو می شود.

تا خدا بهتر از آن چه انجام می دادند، به ایشان جزا دهد و از فضل خود بر آنان بیفزاید، و خدا[ست که] هر که را بخواهد بی حساب روزی می دهد. (نور: ۳۷ و ۳۸)

در سوره نساء نیز چگونگی اقامه نماز جماعت در جبهه جنگ بیان شده است. از این آیه برمی آید که یاران پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به نماز بسیار اهمیت می دادند و مقید بودند تا نماز را با حضرت به جماعت به جای آورند. ازاین رو، خداوند برای اینکه همه باهم به نماز نایستند و از دشمن غافل نشوند، به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

و هرگاه در میان ایشان بودی و بر ایشان نماز برپا داشتی، پس باید گروهی از آنان با تو [به نماز] ایستند و باید جنگ افزارهای خود را برگیرند و چون به سجده رفتند [و نماز را تمام کردند]، باید پشت سر شما قرار گیرند و گروه دیگری که نماز نکرده اند، باید بیایند و با تو نماز گزارند و البته جانب احتیاط را فرو نگذارند و جنگ افزارهای خود را برگیرند. [زیرا] کافران آرزو می کنند که شما از جنگ افزارها و ساز و برگ خود غافل شوید تا ناگهان بر شما یورش برند. و اگر از باران در زحمتید یا بیمارید، گناهی بر شما نیست که جنگ افزارهای خود را بر زمین نهید، ولی مواظب خود باشید. بی گمان، خدا برای کافران عذاب خفّت آوری آماده کرده است. (نساء: ۱۰۲)

همچنین در سیره علی علیه السلام است که آن حضرت در صحنه های پیکار و کارزار انتظار وقت فضیلت نماز را می کشیدند تا نبرد در راه خدا او را از نماز به موقع باز ندارد. امام حسین علیه السلام نیز در روز عاشورا در حال بارش تیر از طرف دشمنان به نماز می ایستد و لحظه ای از یاد خدا غافل نمی شود.

بنابراین، حتی اگر کار بسیار مقدس هم باشد، نباید از برپا داشتن به موقع نماز مانع شود. آیا کاری مقدس تر از جهاد پیشوایان معصوم علیهم السلام در راه خدا یافت می شود؟

این ادب والای اسلامی امامان معصوم علیهم السلام که همه کارهایشان برای خدا و با یاد خدا بود، بیانگر این است که در کارهای فردی و اجتماعی باید به گونه ای برنامه ریزی کنیم که از یاد پروردگار هستی، یعنی برپا داشتن نماز، غافل نگردیم.

تأکیدهای آیات و روایات و سیره عملی انبیا، اولیا و عالمان راستین، همه بیانگر آن است که باید به نماز اهمیت داد؛ زیرا نماز ذکر اکبر و آرامش بخش روح انسان است: «أَلا بِذِکرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باشید! دل آرام گیرد به یاد خدا». (رعد: ۲۸)

۹. درخواست از خدا

انسان در حالی برای دست یابی به هدف هایش به اسباب و علل طبیعی روی می آورد، باید توجه داشته باشد که هیچ سببی بدون اجازه پروردگار هستی کارایی ندارد. از این رو، شایسته است که از خدا بخواهد تا اسباب و علل را آن گونه که خشنودی او در آن است، برای انسان فراهم سازد.

در بعضی از آیات دنیاخواهی یا آخرت خواهی در مقایسه با هم آورده شده اند:

مَنْ کانَ یریدُ حَرْثَ اْلآخِرَهِ نَزِدْ لَهُ فی حَرْثِهِ وَ مَنْ کانَ یریدُ حَرْثَ الدُّنْیا نُؤتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِی اْلآخِرَهِ مِنْ نَصیبٍ. (شورا: ۲۰)

کسی که کشت آخرت بخواهد، برای وی در کشته اش می افزاییم، و کسی که کشت این دنیا را بخواهد به او از آن می دهیم و[لی] در آخرت او را نصیبی نیست.

در این آیه چندین نکته وجود دارد:

۱. انسان ها مانند کشاورزانی هستند که به کشت و زرع پرداخته اند.

۲. کسانی که برای دنیا کشت می کنند، یعنی خواسته های آن ها تنها دنیایی است، خداوند اجر دنیایی کارهایشان را به آنان می دهد، ولی از بهره آخرتی محروم اند. نک: هود: ۱۵ و ۱۶.

۳. کسانی که برای آخرت کشت می کنند، یعنی تلاش های دنیایی شان مورد خشنودی خداست، نه تنها خداوند پاداش کارهایشان را می دهد، بلکه از فضل خود بر آن می افزاید: «نَزِدْ لَهُ فی حَرْثِهِ».

۴. دنیاخواهان را محرومان در آخرت می داند؛ ولی آخرت خواهان را از دنیا بی بهره نمی داند؛ زیرا آن ها از نعمت های دنیایی بهره مندند و به خاطر نیت الهی که دارند از نعمت های آخرتی نیز بهره مند خواهند بود.. در سوره اسراء نیز نتیجه کوشش دنیاطلبان و آخرت طلبان بیان شده است. اسراء: ۱۸ و ۱۹.

رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

هر کس نیتش دنیا باشد، خداوند آنچه را که برایش از دنیا مقدر شده به او می دهد، ولی کسی که نیتش آخرت باشد، خدا دنیا را هم به او می دهد در حالی که طالب آن نیست. تفسیر نورالثقلین، ج ۴، ص ۵۶۹.

اختلاف سطح زندگی انسان ها تا اندازه ای طبیعی است و منشأ آن، برتری هایی است که خداوند برای پایداری و استمرار زندگی دنیایی و یا آزمایش انسان ها قرار داده است. با وجود این، شاید برخی با دیدن برتری های دیگران احساس کمبودی کنند و آرزوی داشتن دارایی ها و مقام و منزلت های دیگران را در سر بپرورانند در حالی که در عمل امکان ندارد، مثلاً زن آرزوی برتری های وجودی مرد را داشته باشد.

وَ لا تَتَمَنَّوْا ما فَضَّلَ اللّهُ بِهِ بَعْضَکمْ عَلی بَعْضٍ لِلرِّجالِ نَصیبٌ مِمَّا اکتَسَبُوا وَ لِلنِّساءِ نَصیبٌ مِمَّا اکتَسَبْنَ وَسْئَلُوا اللّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللّهَ کانَ بِکلِّ شَیءٍ عَلیمًا. (نساء: ۳۲)

و زنهار! آن چه را خداوند به [سبب] آن، بعضی از شما را بر بعضی [دیگر] برتری داده آرزو مکنید. برای مردان از آن چه [به اختیار] کسب کرده اند بهره ای است، و برای زنان [نیز] از آن چه [به اختیار] کسب کرده اند بهره ای است. و از فضل خدا درخواست کنید، که خدا به هر چیزی داناست.

نکته های این آیه عبارتند از:

۱. بعضی از برتری ها در زندگی انسان ها را خداوند برای دوام زندگی بشر قرار داده است. از این رو، خداوند آن ها را به خود نسبت می دهد.

۲. نباید انسان این گونه برتری ها را از خدا آرزو کند، بلکه برای برطرف شدن مشکلات باید از خدا خواست تا از فضل و رحمت خود به انسان ببخشد.

۱۰. توکل بر خدا

توکل بر خدا و واگذاری کارها به او از آداب باارزشی است که نقش مهمی در آرامش انسان و بردباری او دارد.

در مورد «توکل» آیات فراوانی هست. از جمله در سوره ابراهیم از زبان پیامبران الهی می فرماید:

وَ ما لَنا أَلاّ نَتَوَکلَ عَلَی اللّهِ وَ قَدْ هَدانا سُبُلَنا وَ لَنَصْبِرَنَّ عَلی ما آذَیتُمُونا وَ عَلَی اللّهِ فَلْیتَوَکلِ الْمُتَوَکلُونَ. (ابراهیم: ۱۲)

و چرا بر خدا توکل نکنیم و حال آنکه ما را به راه هایمان رهبری کرده است؟ و البته ما بر آزاری که به ما رساندید، شکیبایی خواهیم کرد و توکل کنندگان باید تنها بر خدا توکل کنند.

در زمینه «تفویض» و واگذاری کارها به خداوند، آمده است:

وَ أُفَوِّضُ أَمْری إِلَی اللّهِ إِنَّ اللّهَ بَصیرٌ بِالْعِبادِ. (غافر: ۴۴)

و کارم را به خدا می سپارم؛ خداست که به [حال] بندگان [خود] بیناست.

۱۱. توسل به وسیله ها

توکل بر خدا و واگذاری کارها به او بدین معنی نیست که انسان برای رسیدن به اهداف وسیله های طبیعی را به کار نگیرد و بگوید بر خدا توکل می کنم؛ بلکه در کنار به کارگیری همه عواملی که در تحقق هدف نقش دارند، باید نقش آفرینی را از جانب خدا دانست و کارها را به او واگذار کرد.

خداوند در سفارش به توکل، به نبی اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

وَشاوِرْهُمْ فِی اْلأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکلْ عَلَی اللّهِ إِنَ اللّهَ یحِبُّ الْمُتَوَکلینَ. (آل عمران: ۱۵۹)

و در کار[ها] با آنان مشورت کن، و چون تصمیم گرفتی بر خدا توکل کن؛ زیرا خداوند توکل کنندگان را دوست می دارد.

«عزم» به معنای تصمیم راسخ است. وقتی انسان همه مرحله ها را برای تصمیم گرفتن طی کرد و خواست کار را اجرا کند، می گویند تصمیم نهایی را گرفت. از این رو، در این آیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: پس از تصمیم نهایی (فاذا عزمتَ)، با توکل بر خدا کار را اجرا کن و نتیجه آن را به خدا واگذار کن.

خداوند در داستان ذوالقرنین می فرماید:

إِنّا مَکنّا لَهُ فِی اْلأَرْضِ وَ آتَیناهُ مِنْ کلِّ شَیءٍ سَبَبًا. (کهف: ۸۴)

ما در زمین به او امکاناتی دادیم و از هر چیزی وسیله ای بدو بخشیدیم.

ذوالقرنین، با به کارگیری همه امکانات مادی که خداوند در اختیار او قرار داد، به براندازی ظلم و ستم اقدام نمود. از جمله سد محکمی را به درخواست مردمی که از بیداد «یأْجوج و مَأْجوج» به ستوه آمده بودند، ایجاد کرد ذوالقرنین سد را با قطعه های آهن بنا کرد و برای استحکام بیشتر، آن را با لایه ای از مس پوشانید.

در این داستان، «ذوالقرنین» با توجه به به کارگیری همه وسیله های مادی می گوید: «هذا رحمهٌ منْ ربّی» (کهف: ۹۸)؛ یعنی خداست که همه امکانات را در اختیار من قرار داد و از یاد او نباید غافل شد.

حضرت یعقوب علیه السلام نیز وقتی فرزندان خود را برای دریافت ارزاق به مصر فرستاد، به آنها چنین سفارش کرد:

وَ قال یا بُنَی لا تدْخُلُوا من بابٍ واحِدٍ. (یوسف: ۶۷)

و گفت: ای پسران من، [همه] از یک دروازه [به شهر] درنیایید، بلکه از دروازه های مختلف وارد شوید، و من [با این سفارش] چیزی از [قضای] خدا را از شما دور نمی توانم داشت. فرمان جز برای خدا نیست. بر او توکل کردم و توکل کنندگان باید بر او توکل کنند.

به ظاهر هدف حضرت یعقوب از این سفارش این بوده که فرزندانش از چشم زخم مردم یا حسدورزی و مانند آن در امان بمانند، ولی چون تأثیر وسیله ها و علل با اجازه خداوند ممکن است، حضرت می فرماید: من با این سفارش نمی توانم حادثه ای را که از سوی خداوند حتمی است از شما برگردانم و در آخر می فرماید: «بر خدا توکل کرده ام و باید توکل کنندگان بر او توکل کنند».تفسیر المیزان، ج ۱۱، صص ۲۱۷ ـ ۲۲۰.

بنابراین، باید در کنار بهره مندی از وسیله ها و علل برای دست یابی به اهداف نباید از توکل بر خدا و واگذاری امور به او غافل بود؛ زیرا همه هستی در دست قدرت اوست و بدون توجه او همه هیچ است.

۱۲. صبر و شکیبایی

وجود دشواری ها در زندگی دنیایی امری طبیعی است، اعم از اینکه این مشکلات در ارتباط با زمینه های رسیدن به هدف یا پیشامدهای بازدارنده در کارها یا حوادثی که در زندگی پیش خواهد آمد باشد؛ از این رو، در آیات و روایات بر صبر و شکیبایی در کارها بسیار تأکید شده است.

صبر را می توان بهترین ضامن اجرایی برای عملی شدن اهداف دانست. از این رو، در قرآن، تحمل دشواری ها، با پیروزی در کنار هم آمده اند.

«اِنَّ مَعَ العُسْرِ یسرا؛ آری، با دشواری، آسانی است.» (انشراح: ۶)

خداوند در سوره انشراح به رسولش بشارت می دهد که در پس دشواری آسانی است و بر اثر صبر پیروزی به دست خواهد آمد. علاوه بر پاداش دنیایی صبر و بردباری که پیروزی و آسودگی خاطر است، به صبرکنندگان مژده پاداش بی حساب آخرتی داده و می فرماید:

إِنَّما یوَفَّی الصّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیرِ حِسابٍ. (زمر: ۱۰)

بی تردید، شکیبایان پاداش خود را بی حساب [و] به تمام خواهند یافت.

۱۳. خشنود شدن به خشنودی خدا

در پی خشنودی خدا بودن، برترین انگیزه برای کار است.

خشنودی خدا در مقابل خشم خداوند مطرح است؛ خشنودی خدا در پرستش او و خشم خدا در معصیت است.

بنابراین، کسی که در پی خشنودی خدا است، باید در همه کارها ملاک انجام کار را اطاعت از پروردگار و ملاک ترک را خشم خدا قرار دهد. وقتی کسی بر این اساس کارهای خود را قرار داد، هیچ گاه نگران نتیجه کار نخواهد بود؛ بلکه تمام تلاش خود را در درستی انجام دادن کار صرف می کند و نتیجه را به خدا واگذارده و به آن خشنود خواهد بود.

پس خشنود به خشنودی خدا بودن و تسلیم همه جانبه در برابر او بودن، چکیده همه فضیلت ها است؛ یعنی اگر کسی به مقام رضا برسد همه فضیلت ها و آداب را دارا خواهد بود.

آداب ویژه کار

آنچه پیش تر آوردیم به اخلاق عمومی کار مربوط می شد؛ آدابی که در زیر می آوریم، کاملاً به کار اختصاص دارد:

۱. دوراندیشی

دوراندیشی در کارها یعنی اینکه انسان پیش از انجام دادن هر کاری به همه جوانب آن توجه کند و نتایج آن را بررسی نماید تا از هر گونه پشیمانی پس از انجام کار در امان بماند.

در حدیث است که: «التَّدَبُّرُ قَبلَ العملِ یؤْمِنُّک مِنَ النَّدمِ؛ اندیشیدن پیش از کار، تو را از پشیمانی باز می دارد.» بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۳۳۸، ح ۱، ب ۳.

رسول اکرم صلی الله علیه و آله، در خطبه ای فرمود:

«ملاک العملِ خَواتِمُهُ؛ معیار سنجیدن کارها، فرجام آن است». واقدی، مغازی، تحقیق: مارسدن جونس، ج ۳، ص ۱۰۱۶.

یعنی اگر کسی می خواهد بداند چه کاری شایسته انجام دادن است و یا در میان کارهای شایسته کدام بهتر است، باید ببیند که سرانجام آن چگونه است و نتیجه های آن چیست؛ زیرا ارزش هر کاری به نتیجه های آن بستگی دارد.

اگر انسان به کاری بپردازد که سودی به حال او یا جامعه نداشته باشد، ارزشی نخواهد داشت. یا اگر به کاری مشغول شود که سود شخصی او را تأمین کند، ولی برای جامعه سودمند نباشد، مانند شغل های کاذب، ارزشی نخواهد داشت. ولی کاری که در تأمین سعادت فرد و جامعه نقش داشته باشد، به همان نسبت ارزشمند است.

۲. تقسیم کار

تقسیم کار از جمله پدیده های اجتماعی است که از زمان های دور آغاز شده و تاکنون ادامه دارد. در آغاز، تقسیم کار به شکل کلی مانند کشاورزی، دامداری، تجارت، صنعت و خدمات بود، ولی امروزه با پیشرفت علم و صنعت، کارها آن چنان ریز و تخصصی شده که بسیاری از کارها را که در گذشته یک فرد به عهده می گرفت، اکنون به صورت چندین رشته درآمده است.

البته در تقسیم کار گاهی کارها به صورت تخصصی تقسیم می