پاورپوینت کامل انقلاب کپرنیکی کانت از دیدگاه شهید مطهری (قسمت دوم; پایانی) ۷۲ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل انقلاب کپرنیکی کانت از دیدگاه شهید مطهری (قسمت دوم; پایانی) ۷۲ اسلاید در PowerPoint دارای ۷۲ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل انقلاب کپرنیکی کانت از دیدگاه شهید مطهری (قسمت دوم; پایانی) ۷۲ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن پاورپوینت کامل انقلاب کپرنیکی کانت از دیدگاه شهید مطهری (قسمت دوم; پایانی) ۷۲ اسلاید در PowerPoint :

۱۳

اشاره:

در شماره نخست این مقاله دانستیم که کانت با الگوگیری از انقلاب نجومی کپرنیک، روابط و نسبت های جدیدی را در مابعدالطبیعه پدید آورد و البته در این جهش و جوشش کانتی، انتقادات هیوم بر باورهای انکارناپذیر فلاسفه چنانکه خود بدان اذعان کرده است بی تأثیر نبوده است. کانت با مرکز قرار دادن ذهن تصفیه خانه ای بنا کرد که از این پس خارج و عین باید از میان آن بگذرد تا به ادراک و افهام در آید و از این منظر خارج بر ما پدیدار می شود. در این شماره به نقد انقلاب کانت پرداخته می شود.

معارف

نقد انقلاب کپرنیکی کانت:

۳. شهید مطهری نظریات کانت در معرفت شناسی را در مقایسه با نظر مادیون یک گام به جلو می داند؛ و کسانی که شناخت را انعکاس عالم خارج در ذهن می دانند، سطحی نگر می داند که«اصلاً مسأله شناخت را نفهمیده اند و به نحوه کار ذهن پی نبرده اند.»[۱] اما افرادی چون هیوم و کانت را متفکرانی می داند که چشمهایشان را باز کرده اند و به نظریه سطحی مادیون درباره شناخت قانع نشده اند، ولی نتوانسته اند راه حل مناسبی برای مشکل پیدا کنند. «اینها از آن جهت در این پیچ و خم ها افتاده اند که واقعاً یک بررسی دقیقی روی ذهن انسان کرده اند و روی این معانی و مفاهیم یک یک حساب کرده اند. و بعد دیده اند که این معانی و مفاهیم (از جمله علیت) با آن نظریه که می گوید هر چه در ذهن هست قبلاً در حسّ بوده است و از حسّ وارد ذهن شده است، جور درنمی آید…. پس به هرحال اگر اشتباهی هم کرده اند، این اشتباه بعد از این بوده است که این بررسی دقیق را روی ذهن انجام داده اند و این سؤال ها برای آنها مطرح شده است و اشتباهشان ناشی از رسیدن به یک حقیقت و به یک واقعیتی بوده است که حداکثر نتوانسته اند آن را توجیه کنند.»[۲]

۴. کانت گفته است علت پیشرفت علوم ریاضی و طبیعی (از جمله فیزیک) وجود قضایای ترکیبی پیشینی در آنهاست؛ و به دلیل همین استحکام در احکام کلّی و ضروری پیشینی خود از آنها تمجید کرده است. اما ظهور و بروز نظرات جدید در فلسفه علم، وجود چنین قضایایی را در آن علوم زیر سؤال برده است. برای نمونه: «وی معتقد بود که قلمرو خاصی از دانش وجود دارد که هم ترکیبی است و هم پیشینی. ترکیبی است؛ چون چیزی درباره جهان به ما می گوید؛ و پیشینی است چون به شیوه ای مستقل از تجربه حتمیتش را می توان توجیه کرد… برای کانت هندسه نمونه اصلی چنین دانش پیشینی ترکیبی بود. قضایای هندسی صرفاً گزارش های پیشینی نیستند. بلکه توصیف کننده ساختار واقعی جهان هستند و بنابراین ترکیبی اند…(اما) از دیدگاه فلاسفه جدیدعلم، قضایا کاملاً متفاوت به نظر می رسند. کانت را نباید به خاطر ارتکاب چنین اشتباهی سرزنش کرد. در زمان وی هندسه نااقلیدسی(non- Euclidean geometry) هنوز کشف نشده بود. برای وی ممکن نبود که هندسه را طور دیگری بپندارد. در واقع در تمام قرن نوزدهم جز افراد باشهامتی چون گاوس، ریمان و هلم هولتز، حتی ریاضیدانان نیز این نظر کانت را درست می دانستند. امروز به سادگی می توان منشأ اشتباه کانت را مشاهده کرد. »[۳] منظور این است که پیدایش هندسه های غیراقلیدسی نشان داد که آنطور که کانت فکر می کرد هندسه دارای قضایای حتمی و ضروری نیست. زیرا «کانت معتقد بودکه دانش پیشینی با حتمیت است وآن را نمی توان با تجربه نقض کرد. نظریه نسبیت برای همه کسانی که آن را می فهمیدند روشن کرد که اگر هندسه را به مفهوم پیشینی بگیریم چیزی درباره واقعیت به ما نمی گوید. بیان گزاره ای که حتمیت منطقی را با دانش ساختار هندسی جهان تلفیق کند، ممکن نیست.»[۴] در خصوص سایر علومی که کانت بر وجود قضایای ترکیبی پیشینی در آن ها مهر تأیید می زد نیز وضع همین گونه است.[۵] از همین رو بر مبنای روش کانت باید نسخه پیچیده شده او برای مابعدالطبیعه را برای سایر علوم نیز تجویز کرد. بنابراین تلاش کانت برای اثبات قضایای ترکیبی پیشینی در علوم و رهایی از بن بست هیوم از اساس بی حاصل بوده است.

۵. شهید مطهری بر خلاف نظریه معروف معتقد است کانت با انقلاب کپرینکی نه تنها به ذهن در شناخت جهان هستی سهم بیشتری نداده، که حوزه فعالیت آن را بسیار محدود کرده است. از نظر ایشان توانایی ها و نقش ذهن در شناخت عالم واقع بسیار بسیار بیشتر از آن چیزی است که کانت تصوّر کرده است. از نظر کانت ذهن فقط در مرحله اخذ داده های حسّی و تنظیم آن در قالب های ذهنی (مقولات فاهمه) فعال است. همان گونه که گفته شد «کانت معتقد است که موضوعات بلاواسطه ادراک، پاره ای منبعث از چیزهای خارجی اند و پاره ای منبعث از دستگاه ادراک خود ما.»[۶] و به این معنا ذهن فعال است. امّا نزد متفکران و فلاسفه مسلمان متأخّر از جمله شهید مطهری، ذهن قبل و در حین اخذ داده های حسّی خلو محض و منفعل صرف است؛ و پس از ورود داده ها به ذهن است که فعالیتش آغاز می شود. او معتقد است این داده های حسّی مبدئی برای فعالیت های بسیار گسترده و پیچیده ای برای ذهن انسان هستند. از جمله شکل گیری معقولات اولیه معقولات ثانویه منطقی و مهم تر از همه معقولات ثانویه فلسفی،که علیت وضرورت و وجوب نیز از آن جمله هستند. امّا آیا این وسعت فعالیت ذهن، واقع نمایی علم وادراک انسان را زیر سؤال نمی برد؟ نه . زیرا توانایی ها و قوای ذهنی انسان منتسب به روح او است؛ و به همین دلیل ایشان معتقدند بدون پذیرش روح بحث شناخت در فلسفه اسلامی کامل نیست.

۶. می دانیم که درباره نوع فعالیت ذهن در شناخت عالم خارج و شکل گیری «کلیات» درمیان حکمای اسلامی دو نظریه مهم وجود دارد. یکی نظریه «تجرید» که به ابوعلی سینا و پیروان او منتسب است؛ ودیگری نظریه«تعالی » ملاصدرا. براساس نظریه تجرید، شناخت با شکل گیری صورت حسی، صورت خیالی وصورت عقلی دریک سیر نزولی تحقق می یابد. صورت خیالی همان صورت حسّی است منهای بعضی از خصوصیات؛ و صورت عقلی همان صورت خیالی است منهای بعضی خصوصیات.کار ذهن پس از اخذ داده حسّی، نوعی پیرایش و تصرّف در داده های حسّی در یک سیر نزولی و کنار گذاشتن ویژگی های جزئی است؛ و کلیات بدین گونه حاصل می شوند. یعنی کلّی یک امر مبهم و نامشخص است که حاصل پیرایش و صیقل دادن جزئیات توسط ذهن است. امّا شهید مطهری معتقد است که: «تعبیرات امثال خواجه وبوعلی هم به نحوی بوده است که همین حرف هیوم(درخصوص کلیات) را نتیجه می داده است. بدون آنکه بخواهندآن را نتیجه بگیرند. چون آنها می آمدند می گفتند که کلی ازاینجا پیدا می شودکه در ذهن یک صورتی نقش می بندد(صورت یک فرد جزئی)؛ بعد یک صورت دیگر هم درآن نقش می بندد (صورت یک فرد جزئی دیگر)، بعد هم یک صورت دیگر درآن نقش می بندد، وقتی که خیلی از این صورت ها روی هم نقش بست، این مشخصات محو می شود واز محو شدن این ها «کلی» به وجود می آید. خوب اگر این جور باشد پس حرف هیوم درست است.»[۷] و برآنند که: «این نظریه (تجرید) نظریه سستی است و بعدها به وسیله صدرالمتألّهین کاملاً ردّ شد و نظریه دیگری از سوی ایشان ابراز شد که یکی از بهترین نظریات ایشان هم همین نظریه است ؛ و آن این است که نه صورت حسّی به مرحله خیال بالا می رود و نه صورت خیالی به مرحله عقل بالا می رود.»[۸] بلکه ذهن انسان با یک فعالیت تعالی گونه در هر یک از مراحل شناخت، مرحله بعد را ابداع می کند. یعنی وقتی حسّ ما از طریق حواس از عالم خارج متأثّر می شود، و ماهیت شیء خارجی در ذهن تحقّق پیدا می کند، کار ذهن شروع می شود. در اینجا ذهن یک صورت مماثل متناسب با عالم حسّ در عالم حسّ ابداع می کند. سپس قوه خیال از این صورت، صورت خیالی متناسب با عالم خیال، ابداع می کند و صورت حسّی در مقام خود باقی می ماند. باز وقتی قوه عقل با صورت خیالی مواجه می شود، صورت عقلی متناسب با عالم عقل در عالم عقل ابداع می شود. طبق این نظریه هر قوه، از صورت قبلی شیء مورد شناخت، یک صورت راقی تر و عالی تر متناسب با مرتبه وجودی خودش می سازد و به این ترتیب معقولات اولیه شکل می گیرد. معقولات ثانویه منطقی نیز حاصل فعالیت ذهن روی همین معقولات اولیه است. یعنی پس از اینکه معقولات اولیه در ذهن حاصل می شود و وجود ذهنی پیدا می کنند، در همان ذهن یک سلسله اوصاف ذهنی پیدا می کنند که این اوصاف همان معقولات ثانیه منطقی از قبیل کلیت، جزئیت و همه مفاهیم منطقی هستند. امّا فعالیت اصلی ذهن که پایه و اساس شناخت را تشکیل می دهند؛ پیدایش معقولات ثانیه فلسفی نظیر علیت، ضرورت، امکان و سایر مفاهیم فلسفی است. در واقع مشکل اساسی هیوم و کانت هم نحوه تبیین پیدایش این مفاهیم در ذهن بود. این معقولات نیز حاصل فعالیت ذهن بر معقولات اولیه است. ذهن آنها را از روابطی که بین معقولات اولیه است انتزاع می کند. یعنی باز فعالیت ذهن روی معقولات اولیه.تا این معقولات اولیه نباشد، هیچ چیزی در ذهن وجود ندارد. مادامی که هیچ چیزی در ذهن وجود پیدا نکرده است، اصلا ذهنی وجود ندارد. فقط قوه ادراکی وجود دارد که صلاحیت ادراک دارد. به هر نسبت که برخورد عین با آن قوه ادراکی صورت گیرد، به همان نسبت ذهن درست می شود. قبل از اینکه معقولات اولیه، که صور محسوسه است در ذهن بیاید، ذهن خلو محض است. «ولی امثال کانت می گویند نخیر، بعضی چیزها مستقیماً از حس رسیده است که آنها ماده های ادراک و شناخت است و بعضی چیزهای دیگر اصلا به حس ارتباط ندارد، اینها چیزهایی است که همیشه همراه ذهن است. یعنی ساختمان خود عقل همین است. از وقتی که انسان آفریده شده است با عقل انسان همراه بوده است. حسیون می گویند همه چیز مستقیما از حس آمده است ولی کانت می گوید بعضی چیزها مستقیما از حس آمده است وبعضی چیزهای دیگر مربوط به خود ساختمان ذهن است. اما حرف حکمای اسلامی این است که آنچه در عقل است قبلا در حس بوده است وازآنجا وارد عقل می شود یابه طور مستقیم یا به طور غیر مستقیم. (وحال آنکه حرف لاک وامثال او این است که آنچه در عقل است همان صورت هاست که در حس بوده است وبه طور مستقیم به آنجا رفته است.) آنهایی که به طور مستقیم رفته است همان هایی( است) که معقولات اولیه نام دارد وآن هایی که به طور غیر مستقیم رفته است عبارت است از معقولات ثانیه یا انتزاعیات. پس می گویند عقل هم قدرت ساختن مفهوم دارد وهم ندارد. قدرت ساختن مفهوم به طور ابتدا به ساکن ندارد؛ قدرت ساختن مفهوم به معنای اینکه عین صورت اولی را تعمیم بدهد( که امثال لاک هم به آن قائل هستند)دارد. قدرت ساختن مفهوم به معنای اینکه یک مفهوم را پایه قرار بدهد و ازآن، مفهوم دیگری بسازد، دارد.»[۹]

۷. انکار واقع نمایی علم نیز ازجمله اشکالاتی است که شهید مطهری بر نظریه کانت وارد دانسته است. از منظر حکمای اسلامی به ویژه از ملاصدرا به بعد آنچه ذهن درک می کند، با آن واقعیتی که بلاواسطه ذهن به او رسیده است یگانگی دارد. از نظر آن ها حقیقت علم وآگاهی(نسبت به اشیای خارج) حصول ماهیت شئ خارجی در ذهن است.یعنی آنگاه که به چیزی علم پیدا می کنیم، ذات وماهیت آن شئ در ذهن ما وجود دیگری پیدا می کند.[۱۰] دقت در نوع نقش وفعالیتی که حکمای اسلامی به ذهن در شناخت عالم خارج داده اند، بیانگر آن است که این فعالیت