پاورپوینت کامل موقعیت تجاری افریقیه و مغرب و نقش آن در تإسیس خلافت فاطمی ۷۷ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل موقعیت تجاری افریقیه و مغرب و نقش آن در تإسیس خلافت فاطمی ۷۷ اسلاید در PowerPoint دارای ۷۷ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل موقعیت تجاری افریقیه و مغرب و نقش آن در تإسیس خلافت فاطمی ۷۷ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن پاورپوینت کامل موقعیت تجاری افریقیه و مغرب و نقش آن در تإسیس خلافت فاطمی ۷۷ اسلاید در PowerPoint :

>

فاطمیان پس از دو دهه دعوت و فعالیت سیاسی, مذهبی و نظامی در افریقیه و مغرب در سال ۲۹۷ ه” موفق به تشکیل خلافت در قیروان شدند.

از عواملی که به تشکیل این حکومت کمک کرد, موقعیت تجاری افریقیه و مغرب بوده است. افریقیه و مغرب دارای مراکز و جاده های بزرگ و مهم بازرگانی بود. وضعیت بازرگانی ویژه آن مناطق, جایگاه ممتازی را برای تشکیل خلافت فاطمیان فراهم کرد.

این مقاله در پی بررسی نقشی است که مراکز و راه های بازرگانی و تجاری افریقیه و مغرب در تإسیس خلافت فاطمیان داشته است.

مقدمه:

از حکومت های مهم تشکیل شده در ناحیه غرب عالم اسلام, خلافت فاطمیان در افریقیه و مغرب است.((۱)) انتخاب افریقیه و مغرب توسط فاطمیان به عنوان محل قیام, منحصر به زمینه های سیاسی, اجتماعی و مذهبی موجود در آن منطقه نبوده است. در کنار آن ها بازرگانی منطقه ای عامل مهمی بوده, که تاکنون کمتر به آن توجه شده است.

در این مقاله به بررسی زمینه های تجاری موجود در مغرب و افریقیه که آن منطقه را حائز اهمیت کرده و توجه فاطمیان را برای تشکیل حکومت به خود جلب کرده است, پرداخته می شود. ویژگی بسیار مهم تجاری مغرب و افریقیه چیزی نبود که از دید قیامگران فاطمی پنهان مانده باشد. نقش بازرگانی این منطقه در تجارت دریایی مدیترانه بسیار مهم بود و همین مسئله موجب شده موقعیت اقتصادی و بازرگانی مغرب و افریقیه از زمان های دور مورد توجه قرار گیرد.

داعیان فاطمی از ابتدای قیام خود, در پوشش تجارت در مناطق مغرب و افریقیه رفت و آمد داشتند و کم و بیش نسبت به اوضاع بازرگانی و اقتصادی منطقه اطلاعاتی کسب کرده و این ناحیه را از جهت اقتصادی و تجاری مکانی مناسب برای ادامه کار تشخیص داده بودند.

موقعیت جغرافیایی و بازرگانی افریقیه و مغرب

مغرب موقعیتی ممتاز میان شرق اسلامی و اسپانیای مسلمان و نیز میان صحرا و سودان از یک سو و مدیترانه از سوی دیگر داشت. سه منطقه مغرب که مسلمانان شرق بر آنها حکمرانی داشتند, هر کدام موقعیت مهمی داشتند. افریقیه بر تنگه سیسیل تسلط داشت و مرکز قدیمی کارتاژ و منطقه ای سوق الجیشی به شمار میآمد. مغرب الاقصی مسلط بر تنگه جبل الطارق و معبر ایتالیا و اسپانیا بود. وضع حاشیه صحرا در کوهپایه اطلس متفاوت از دو منطقه دیگر بود. دامنه این منطقه بزرگ شرقی ـ غربی محل انشعاب مسیرهای ماورای صحرا بود و قرارگاه پایانه های شمالی راه های کاروان روی بود که مجموعه شبکه ارتباطی بلاد سودان((۲)) ـ صحرا را تشکیل می دادند. همچنین از منطقه یاد شده به عنوان مإمن کویری صحرانشینان بربر ساکن در فلات های بلند استفاده می شد. حاشیه بخش مرکزی ارتفاعات مغرب از شرق به غرب به صورت پلکانی است و از شمال به جنوب, یعنی از مدیترانه به سودان, امتداد دارد. ساحل با سلسله ای از کوه ها, تل اطلس, فلات های بلند, اطلس صحرا و بیابان به چند بخش تقسیم می شود. دشت های ساحلی نیز از هر طرف در افریقیه و مغرب الاقصی گسترده اند. مشکلات گروه هایی مانند رومی ها که می خواستند بر جبهه های مرتفع مسلط شوند, ناشی از همین وضع جغرافیایی است.

در دنیای اسلام آن ایام, مغرب سرزمین سوق الجیشی مهمی محسوب می شد و از لحاظ افق ها و دیدگاه های تمدنی و هم چنین تماس و برخورد میان تمدن ها, پلی میان شرق و غرب عالم اسلام و نقطه اتصال میان سرزمین های متمدن بود. در دوره مسلمانان این منطقه از لحاظ جمعیت و شهریگری رشد تازه ای یافت و به لحاظ تجاری شکوفا شد.

مغرب در حاشیه جاده های بزرگ بازرگانی قرار نداشته, بلکه یکی از شریان های آن را تشکیل می داد. تجار شرقی زیادی برای خرید طلای سودان که توسط سوداگران مغرب از طریق صحرا حمل می شد, به شهرهای شمال افریقا میآمدند. مغرب, در این زمان نقش مهمی در داد و ستدهای تجاری بین سرزمین های مدیترانه و مناطق دیگر ایفا می کرد. ((۳)) گسترش تمدن اسلامی در این دوران تا اندازه زیادی مدیون مغرب است.

مراکز افریقیه دارای تجارت فعالی با شرق مدیترانه و سیسیل و اسپانیا بودند. تونس به عنوان ناحیه سرحد اندلس بود و از آن جا برای عبور به اندلس استفاده می شد. ((۴)) تونس نخستین بندری بود که با کشتی از آن جا به طرطوشه, واقع در ساحل اندلس می رفتند. ((قابس)) شهر صحرایی و مدیترانه ای, ورودی راه های سودان بود.

افریقیه و مغرب محل عبور محصولات سودان, از قبیل طلا((۵)) و واردات و صادرات تولیداتی مانند زعفران, پسته, پارچه, عاج, مروارید, اشیای تجملی و تولیدات غرب یعنی برده اسلاوی و پوست و شمشیر بود.((۶)) در کنار این محصولات, تجارت روغن زیتون نقش بسیار مهمی برای ساکنان نواحی غیر ساحلی افریقیه و مغرب داشت.((۷))

اهمیت تجاری شهرهای مغرب و افریقیه

همان طور که بیان شد در آن ایام مغرب و افریقیه سرزمین عبوری میان حد غربی امپراتوری و شرق مسلمان, نیز معبر اسپانیا و سیسیل از یک طرف و قلمرو مسلمانان و سرزمین سودان و صحرا از طرف دیگر بود. بدین سان شاهد ترقی و جهش قابل ملاحظه ای شد که بر تجارت با ماورای صحرا استوار بود. در نتیجه گونه های شهرنشینی را در شمال صحرا (سجلماسه و میزاب) تا سواحل نیجر رواج می داد. بنیاد گذاری و بسط شهرهایی همچون فاس و قیروان, با وجهه تجارت مغرب و نیز با ترقی گروهی از شهرهای عمده کاروانی, ارتباط داشت که پایانه (ترمینال) راه های دسترسی به طلا و بردگان بود.

در آن عصر, مغرب مرکز ثقل تجاری بود که میدان نفوذش کم و بیش تا نواحی مجاور گسترده شده بود. قلب هر دولت یک شهر تجاری بود که در محل تقاطع کاروان های صحرایی از یک سو و در شرق از سوی دیگر واقع شده بود.

در دوره حکومت اغلبیان, قیروان نخستین, گسترش قابل ملاحظه ای یافت و دارای چهار شهر اقماری با نام های: قصر قدیم, رقاده, صبره و منصوریه بود.((۸)) اهمیت قیروان مانند قرطبه, ناشی از توسعه شهری حامی تجارت بود.

در بین شهرها, سجلماسه از نظر تجاری مهم ترین موقعیت را داشت. اگر به نقشه سمت غربی صحرای بزرگ نگاه کنیم, اهمیت تجاری سجلماسه آشکار می شود, چون بزرگ ترین دروازه به سوی شهرهای غربی سودان است. عمده راه های تجاری که از صحرا می گذرد, به این شهر منتهی می شود.((۹))

دو ویژگی موجب اهمیت اقتصادی این شهر شده بود:

1. وجود معادن طلا و نقره,
2. موقعیت تجاری شهر.

آن جا بزرگ ترین بازار برای تجارت و تجار بود. در بازارهایش محصولات مختلف مغرب و افریقیه و سودان مثل طلای غیر مسکوک, پنبه, نمک, آبنوس, پوست, چوب, برده سیاه, واردات مغرب و اندلس, مصنوعات معدنی, منسوجات, ظروف و روغن معامله می شد.((۱۰)) ائمه بنی مدرار مانند ائمه رستمیان در این معاملات شرکت می کردند.

تجارت, سجلماسه را محل اجتماع مردم از هر فرقه و نحله قرار داده بود. در آن جا گروه ها و دسته هایی از سودان, مغرب, اندلس و جماعاتی از یهود حضور داشتند. رفاه اقتصادی مردم سجلماسه مورد توجه جغرافی دانان قرار گرفته است. یاقوت می گوید که مردم این شهر غنی ترین و ثروتمندترین افراد هستند.((۱۱))

شهر سجلماسه به لحاظ موقعیت ممتازش همواره مورد ادعای حکومت های مغرب و اندلس بود. خلفای اندلس که شهر سبته واقع در آن سوی جبل الطارق را در تصرف داشتند, می کوشیدند راسا یا با قرار و پیمان با دیگران, روابط خود را با سجلماسه حفظ کنند, زیرا همان طور که ذکر شد, این شهر قرن ها یکی از مراکز داد و ستد طلا بود. ((۱۲))

از شهرهای مهم دیگر تجاری مغرب, تاهرت بود, که در اختیار اباضیه رستمی بود. ((۱۳)) این شهر بر راه های منتهی به جنوب مسلط بود. به علت موقعیت مهم تجاری تاهرت,((۱۴)) در آن ایام عراق مغرب لقب داشت.((۱۵)) گروه هایی از زناته که بازرگانانی صحرا گرد و در کارهای تجاری عمده وارد بودند و از شبکه های موجود در مغرب یا سودان استفاده می کردند, در تاهرت مستقر بودند.((۱۶))

بهره وری فاطمیان از امکانات تجاری ـ اقتصادی مغرب و افریقیه

در دوران ظهور اسلام, سرزمین های متمدن کهن در نتیجه بهره برداری از منابع خود, از رمق افتاده بودند. در مقابل سرزمین های جوان که در غرب دنیای اسلام قرار داشتند, به عرضه امکانات اقتصادی نو و استعدادهای انسانی دست نخورده و منابع مهم بالقوه پرداختند.

سرزمین های تازه اهالی مشرق را به خود جذب کردند و فرقه ها و گروه هایی هم چون فاطمیان و قبل از آنان امویان اندلس, ادریسیان مغرب الاقصی و رستمیان مغرب الاوسط بر آن شدند که بخت خود را در این سرزمین ها بیازمایند.

ماجرا جویانی از گروه های مختلف, نیز سوداگران و بازرگانان, هم چنین ادیبان و فرهیختگان که مجذوب مستمریهای کلان و طالب دست یابی به مقام های خالی در دولت های جدید اسلامی غرب بودند, رو به این سرزمین نهادند.((۱۷))

مغرب دو نیروی بالقوه داشت که توجه قیام گران و طالبان قدرت و حکومت را به خود جلب می کرد: اول غنای نیروی انسانی. مغرب و افریقیه از دورترین ایام گروه های بزرگ بردگان را به شرق می فرستاد. پس از آن نیز هنگامی که مناطق قابل دسترس آن به اسلام گرویدند و سرچشمه بردگی بسته شد, مخزن سربازانی شد که به یاری آنان فتوحات اسپانیا و سیسیل و نیز تسلط برصحرا تا سودان انجام گرفت. این گروه های عظیم که دارای انگیزه های مادی و معنوی برای حمایت از دسته های قیام گر و قدرت طلب بودند, نیروی فوق العاده قدرتمندی بودند که بدون حمایت آنان امکان تشکیل هیچ کدام از حکومت های مستقلی که از قرن دوم هجری به بعد در مغرب و افریقیه تشکیل شد, وجود نداشت.

غنای بالقوه دیگری که در دوران اسلامی به فعلیت رسید, فتح باب جامعه بربر به جانب صحرا و سودان بود. آن چه در نتیجه بازرگانی سودانی ـ بربری به جانب مدیترانه فرستاده می شد, طلا و مردان زنگی بود. طلا, قدرت بازرگانی را به ارمغان میآورد و زنگیان نیروی انسانی زراعت و کشاورزی و کار را تشکیل می دادند و کیفیت و ویژگی های رزمی آنان قدرت مغرب بربر را تقویت می کردند.

در منطقه مغرب چند جاده تجاری وجود داشت.((۱۸)) مهم ترین آن ها جاده ای بود که از صحرای غربی می گذشت و پس از طی حاشیه اقیانوس اطلس به سجلماسه می رسید. نقطه مقصد این جاده سجلماسه بود.((۱۹)) طلا از این شهر راه شمال و اسپانیا را در پیش می گرفت و یا از کناره های نیل می گذشت و به شرق سرازیر می شد.

از قرن دوم هجری که حکومت های مغرب و افریقیه توسعه قابل توجهی پیدا کردند, اکثر شهرها و نقاطی را که در جاده های بازرگانی واقع شده بود, به پایتختی برگزیدند. این شهرهای پایگاهی و ارتباطی یکی از عوامل پیشرفت شهریگری منطقه غرب و افریقیه به شمار می رفتند. به عنوان نمونه می توان از فاس بر روی جاده اسپانیا و از تلمسان و تاهرت و قیروان روی جاده شرق یاد کرد.

از اهداف اقتصادی فاطمیان مانند دولت های قبلی مغرب و افریقیه تسلط بر شهرها و راه های تجاری طلا بود, زیرا هر چه داد و ستد طلا در شهری بیش تر می شد, قدرت و اعتلای حکومت آن ناحیه فزونی می گرفت. به همین علت, حکومت های مغرب سعی می کردند شهرهای خود را در مسیر جاده طلا قرار دهند.

از بعضی منابع به دست میآید که سفر عبیدالله مهدی به همراه یک قافله تجاری به سجلماسه, یک حرکت تصادفی((۲۰)) و یا صرفا برای فرار از بنی عباس و دیگر مخالفان نبوده است. احتمال دارد وی می خواست ضمن پیشبرد دعوت در آن ناحیه به شناسایی راه های به دست آوردن طلا بپردازد.((۲۱))

در این جا ریشه بسیاری از منازعات میان دولت ها و قبائل هم پیمان هر یک از آن ها روشن می شود. در واقع یکی از موضوعات اصلی منازعات, نظارت بر جاده طلا بود, نه حرص و آز ارضی.((۲۲))

چگونگی تاسیس و تحکیم پی در پی قدرت سه حکومت مقتدر فاطمیان, مرابطون (۴۴۸ ـ ۵۴۱ هجری) و موحدون (۵۲۴ ـ ۶۶۸ هجری) در افریقیه و مغرب در قرون وسطی به خوبی نشان می دهد که بین قدرت سیاسی و تصرف شهرها و مناطق عبور طلا رابطه مستقیم وجود داشته است. در هر سه مورد گروه های نسبتا کم جمعیت تحت رهبری امیرانی که هدف های سیاسی و دینی شان از چارچوب قبیله تجاوز می کرد, توانسته اند بلافاصله پس از تصرف سجلماسه, دولت های بزرگی تاسیس کنن