پاورپوینت کامل برداشت هایی از سبک زندگی امام رضا علیه السلام در کتاب عیون اخبار الرضا علیه السلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل برداشت هایی از سبک زندگی امام رضا علیه السلام در کتاب عیون اخبار الرضا علیه السلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل برداشت هایی از سبک زندگی امام رضا علیه السلام در کتاب عیون اخبار الرضا علیه السلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل برداشت هایی از سبک زندگی امام رضا علیه السلام در کتاب عیون اخبار الرضا علیه السلام ۱۲۰ اسلاید در PowerPoint :

>

مصطفی فروتن تنها[۱]

چکیده

پی جویی سبک زندگی امامان معصوم شیعه علیهم السلام یکی از الزام های کنونی برای شیعیان است؛ چرا که در دنیای امروزی و با توجه به ارتباطات گسترده جهانی و نفوذ و هجوم فرهنگ ها و سبک های بیگانه به زندگی شیعیان، بیش از هر زمانی به شناخت سبک زندگی اصیل امامان، احساس نیاز می شود ازاین رو با شناخت سبک زندگی معصومان، این فرصت برای ما فراهم می شود؛ تا متناسب با اقتضائات دینی معاصر، براساس سبک زندگی اسلامی عمل نماییم و هویت خود را نیز حفظ کنیم.

این نوشتار به بررسی روایات امام رضا علیه السلام در کتاب عیون اخبارالرضا پرداخته و برخی از موارد مربوط به سبک زندگی اسلامی در این کتاب را استخراج و تحلیل کرده است. خانواده، پوشش، نمادهای دینی و برخورد با مخالف از جمله این موارد است.

. مقدمه

«سبک زندگی» از اصطلاحات جدیدی است که از زمان طرح آن در غرب، تاکنون بیش از صد سال می گذرد. در اسلام، آداب و اخلاق اسلامی نزدیک ترین بحث به سبک زندگی است. تعاریف مختلفی از سبک زندگی ارائه شده است که پرداختن به آنها جزء اهداف این مقاله نیست، اما به شکلی خلاصه می توان گفت، زمانی سبک زندگی مطرح می شود که فرد در زندگی خود با انتخاب های متعددی برای انجام یک کار روبه رو باشد.

وقتی که فردی غالباً از یکی از این انتخاب ها بهره ببرد، آن انتخاب، سبک زندگی اوست. معمولاً این سبک، شیوه ای ثابت در زندگی فرد است که ممکن است در کودکی یا رفته رفته تحت تأثیر فرهنگ ملی و دینی و جامعه پیرامون او شکل گرفته باشد. برخی معتقدند، این مسئله امری ناخودآگاه است و این گونه نیست که خود فرد تصمیم بگیرد یک سبک زندگی خاص داشته باشد و براساس آن زندگی خود را ادامه دهد. سبک زندگی یک فرد می تواند از منظرهای مختلف اقتصادی، فکری، دینی و جسمی بررسی شود. از یک منظر دیگر می توان سبک زندگی را به سبک زندگی اسلامی، غربی و شرقی تقسیم کرد.

از طرف دیگر، شیعیان در دنیای امروز با فرهنگ های مختلف غربی، شرقی، غیراسلامی و غیرشیعی مواجهند که با فرهنگ و سبک زندگی خودشان تفاوت هایی دارد. به نظر می رسد، برای بازیابی هویت شیعیان، باید سبک زندگی امامان شیعه در دوران مختلف حیاتشان بررسی شود تا بتوان پس از شناخت این سبک ها، سبک زندگی شیعیان در دنیای امروز نیز براساس آن، مجدداً تعریف و عملی شود تا هویت و استقلال فرهنگی شیعیان ترمیم شود.

منابع حدیثی از جمله کتاب هایی هستند که می توانند در شناسایی سبک زندگی امامان معصوم علیهم السلام به ما یاری رسانند. «عیون اخبار الرضا علیه السلام » تألیف شیخ صدوق (م ق)، یکی از کتاب های بسیار قدیمی و باسابقه که به زندگی و سخنان امام رضا علیه السلام پرداخته، است.

با واکاوی روایات موجود در این کتاب می توان سبک زندگی امام رضا علیه السلام را در برخی جنبه های زندگی ایشان کشف و استخراج کرد. در این نوشتار سعی بر این است که مشخص کنیم، امام رضا علیه السلام در موارد گوناگون، چه سبکی را برگزیده و چه کاری را انجام داده و چه کارهایی را انجام نداده اند، چرا که زمانی بحث از سبک زندگی پیش می آید که فرد بتواند انتخاب های متعددی داشته باشد.

از این رو، در ادامه، موضوع هایی همچون خانواده، پوشش، نمادهای دینی و برخورد با مخالف، در سبک زندگی آن امام همام، بررسی خواهد شد. طبیعی است، زمانی چنین موضوعی کامل می شود که کتاب های روایی و تاریخی دیگر و سایر جنبه های زندگی امامان معصوم علیهم السلام، بررسی شود تا سبک زندگی اهل بیت علیهم السلام به شکلی جامع شناخته شود.

. خانواده

۱ – ۲. ترویج ازدواج سریع و ساده

ازدواج به موقع و بی تکلف و ساده، ازدواجی اسلامی است. در مکتب اهل بیت علیهم السلام، دخترانی که به سن بلوغ و ازدواج می رسند، باید ازدواج کنند، وگرنه ممکن است دچار فتنه ها و مشکلاتی شوند. (مستفید و غفاری، ج، ص) از نظر اسلام، به محض احساس یک نیاز باید سعی کرد به بهترین و سریع ترین شکل ممکن، آن نیاز برطرف شود تا مشکلی پیش نیاید و جامعه در مسیر درست خویش رو به تکامل برود.

البته شرایط لازم از جمله کفو بودن دختر و پسر حتماً باید رعایت شود. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در روایتی که از امام رضا علیه السلام نقل شده است، در بالای منبر، دختر عمویشان را به عقد مقداد درآوردند و فرمودند این کار را کردم تا امر ازدواج ساده تر شود. (همان، ج، ص) این نکته نشان دهنده تأکید اسلام بر ساده گیری، بی تکلفی و دوری از تشریفات زاید ازدواج است.

– . اهمیت خوش رفتاری با خانواده و والدین

در مکتب اهل بیت علیهم السلام، احترام به خانواده و جایگاه آن موج می زند. حضرت رضا علیه السلام در روایتی به نقل از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، بهترین افراد را کسانی می دانند که با خانواده خود به نیکی و مهربانی رفتار می کنند و این انسان ها در قیامت به حدی جایگاه بالایی دارند که نزدیک ترین افراد به مقام و جایگاه پیامبر محسوب می شوند. پیامبر خود را از همه مردم نیک رفتارتر به خانواده شان معرفی کرده اند. (همان، ج: – )

همچنین آن حضرت به نقل از امام صادق علیه السلام فرمودند: «کمترین مرتبه عاق شدن، «افّ» گفتن به پدر و یا مادر است؛ زیرا اگر خداوند چیزی کمتر از آن می دانست [در کتاب عزیزش] از آن نهی می فرمود.» (همان، ج، ص) به این ترتیب، از نظر اهل بیت علیهم السلام، کوچک ترین بی احترامی به پدر و مادر، مردود است.

۳ – ۲. توجه به جزئیات امور جنسی

در برخی روایات از امام رضا علیه السلام درباره زمان آمیزش جنسی نکاتی، بیان و از این کار در شب اول، وسط و آخر ماه، نهی شده است. همچنین از ازدواج در هنگام قمر در عقرب نهی شده است. (همان، ج، ص) از سوی دیگر، بر پنهانی بودن عمل جنسی، تأکید و این امر، به عنوان خصلت نیکوی کلاغ، معرفی شده و به آن توصیه کرده اند. (همان، ج، ص) پنهانی بودن این عمل به اندازه ای مهم است که حتی گفته شده، در هنگام این عمل اگر نوزادی حضور دارد، سعی شود روی او پوششی قرار گیرد تا اثر منفی روی وی نگذارد. (کلینی، ج، ص)

۴ – ۲. اهمیت به جسم کودک

در سبک زندگی امام رضا علیه السلام، این فقط روح و روان کودک نیست که اهمیت دارد، بلکه باید به جسم او نیز توجه ویژه ای شود و بهترین وضعیت برای وی مهیا گردد. آن حضرت، ختنه کردن فرزندان در روز هفتم ولادتشان را از سنت های پیامبر و موجب پاکی و سرعت رشد فرزند می دانند. (مستفید و غفاری، ج، ص) همچنین اولویت تغذیه فرزند با شیر مادر خود اوست. از این روست که ایشان می فرمایند: «بهترین شیر برای نوزاد، شیر مادر اوست». (همان، ج: )

۵ – ۲. جایگاه والای پدر

در روایتی منقول از امام رضا علیه السلام آمده که مال فرزند برای پدرش حتی بدون اذن و اجازه او حلال است، ولی مال پدر برای فرزند حلال نیست، مگر با اجازه او. دلیل این امر هم این است که خود فرزند، بخشیده شده به پدر است و به نام پدر خوانده می شود و نفقه اش بر پدر واجب است و پیامبر در روایتی فرموده اند که تو و ثروتت از آنِ پدرت هستید، اما مادر چنین نیست و مال فرزند برای مادر، بدون اجازه فرزند، حلال نیست. (همان، ج، ص۱۹۰) به این ترتیب از وظایف سنگینی که بر عهده پدر گذاشته شده، به این شکل قدردانی شده و جایگاه والای او، به دلیل زحماتی است که برای فرزند کشیده است.

۶ – ۲. اظهار خوش حالی از فرزند در حضور خودش

از امام رضا علیه السلام نقل است که روزی امام موسی کاظم علیه السلام در حضور پدرشان امام صادق علیه السلام سخنی نیکو گفت. پدرش علیه السلام به او فرمود: ای فرزند عزیزم! الحمدللَّه که خداوند تو را جانشین پدرانت قرار داد و مایه خوش حالی و سرور در میان فرزندان، و جبران دوستان ازدست رفته ام کرد. (همان، ج: )

این روایت نشان می دهد که برخلاف ذهنیت برخی والدین، تعریف از فرزند و اظهار خوش حالی از عمل نیکوی وی، در حضور خود او امری شایسته و مطلوب است و باید انجام شود و باعث افزایش محبت بین والدین و فرزندان خواهد شد.

به این ترتیب می توان چنین برداشت کرد که محبت داشتن به فرزند در دل نیز امری مطلوب است و اینکه به صورت عملی باید به وی محبت کرد و وضعیت زندگی و رشدش را فراهم ساخت، اما از بیان زبانی این محبت موجود در قلب و ابراز آن نیز نباید غافل بود؛ چرا که چیزی جای این بیان را نمی تواند بگیرد.

۷ – ۲. مصیبت فرزند

از امام رضا علیه السلام نقل شده است که امام صادق علیه السلام مردی را که سخت بر مرگ فرزندش بی تابی می کرد، دید و به او فرمود: ای مرد، در مصیبت کوچکی بی تابی می کنی و از مصیبت بزرگ تری غافلی و اگر خود را برای مصیبت فرزندت قبلاً آماده و مهیا می ساختی، هرگز این چنین ناشکیبا نبودی. پس مصیبت بر عدم آمادگی، بزرگ تر از مصیبت فرزند است. (همان، ج، ص)

از این روایت چند نکته قابل برداشت است. اول آنکه بی تابی در مصیبتی حتی مثل مصیبت از دست رفتن فرزند، مطلوب نیست. نکته بعد آنکه از این مصیبت ها می توان درس گرفت و برای مصیبت بزرگ تر که همان مرگ و قیامت است، آماده شد. ثالثاً آنکه باید فرزند را امانتی الهی دانست که هر لحظه ممکن است از ما گرفته شود؛ بنابراین، بی تابی در این زمینه درست نیست و اگر این اندیشه در ذهن این فرد می بود، وی آمادگی این مصیبت را می داشت و بی تابی نمی کرد.

گفتنی است، نهی از بی تابی، چیزی جدای از پذیرش طبیعی ناراحتی از مرگ نزدیکان است و تعارضی با آن ندارد. از همین رو، پیامبر در مرگ فرزندشان ابراهیم متأثر شدند و گریه کردند. (مجلسی، ج: )

. سبک پوشش

۱ – ۳. توجه به مسائل معنوی در لباس

روایت شده «امام رضا علیه السلام لباس را از سمت راست خود می پوشیدند و هرگاه می خواستند لباس جدیدی بپوشند، یک کاسه آب طلب می کردند و ده بار «إِنَّا أَنْزَلْناهُ»، ده بار «قُلْ هُوَ اللَّهُ» و ده بار «قُلْ یا أَیهَا الْکافِرُونَ» بر آن می خواندند، سپس آب را بر آن لباس می پاشیدند و می فرمودند: هر کس قبل از اینکه لباسش را بپوشد، چنین کند، مادامی که یک نخ از آن لباس باقی باشد، زندگی با وسعت و راحتی خواهد داشت». (مستفید و غفاری، ج، ص)

به نظر می رسد، اولویت سمت راست بر چپ در بسیاری از اعمال اسلامی، امری نمادین است که سعی می شود در بسیاری موارد رعایت شود. چنانکه در وضو، نخست دست راست، سپس دست چپ شسته می شود و ابتدا پای راست و سپس پای چپ مسح می شود و در قیامت، نامه اعمال نیکان به دست راست و گنه کاران به دست چپشان داده می شود.

مطلب دیگر، آنکه تأثیر قرائت قرآن بر لباس و زندگی فرد نیز در اینجا مطرح شده است و این نوع نگاه به لباس، شاید در غیر از اسلام، در هیچ مکتب دیگری دیده نشود. به عبارت دیگر، سبک زندگی اسلامی، عبارت از توجه به معنویات، حتی در ساده ترین و روزمره ترین فعالیت های زندگی، از جمله پوشیدن لباس است.

۲ – ۳. اهمیت لباس و جواهر وابستگان حکومت و پیامبر

یکی از نکات مورد توجه اسلام در سبک پوشش، توجه به طبقات مختلف و رده های مختلف مردم جامعه است. بنا بر این سبک، سبک پوشش حاکمان جامعه و وابستگان و خانواده آنها به دلیل آنکه بیش از دیگر مردم، در دید و منظر عمومی وجود دارد، اهمیت می یابد. این لباس نباید حساسیت مردم را برانگیزد و به آنها احساس بدی منتقل کند.

امام رضا علیه السلام روایت فرموده اند که أسماء بنت عمیس گفت: من نزد فاطمه علیها السلام بودم که رسول خدا صلی الله علیه و آله وارد شد، در حالی که بر گردن فاطمه گردن بند طلایی بود که علی علیه السلام از سهمیه غنائم خود برای او تهیه کرده بود. پیامبر رو به فاطمه کرد و فرمود: ای فاطمه! این طور نباشد که مردم بگویند فاطمه دختر محمد به زی جباران رفته و لباس آنان را در بردارد.

بی درنگ فاطمه آن را از گردن باز کرد و فروخت و به قیمت آن بنده ای خرید و آزاد کرد. پس رسول خدا صلی الله علیه و آله از این عمل مسرور گشت. (همان، ج: ) لباس هر فرد می تواند نشانه هایی داشته باشد که به راحتی به وسیله مردم، رمزگشایی شود و سبب طرد فرد، تداعی مناسک خاص و سطح درآمدی یک فرد باشد و معانی متفاوتی را در پی داشته باشد. جامعه برنمی تابد پیامبری که خود دعوت به ساده زیستی می کند، دختر یا خانواده اش، لباس و جواهرات بسیاری داشته باشند.

حتی در این میان، افرادی پیدا خواهند شد که پول مورد نیاز برای تهیه این لباس ها را نتیجه برداشت غیرقانونی از بیت المال یا مال نامشروع خواهند دانست یا آن را نشانه عدم صداقت پیامبر و حکومت در تشویق به ساده زیستی خواهند دانست. شاید هم آن را نشانه و ظهور نوعی خودبرتربینی یا خودنمایی در لباس خانواده حاکمان جامعه بدانند یا ممکن است از این کار، چنین برداشت شود که آنها به دنبال متمایز نشان دادن خود از جامعه هستند و مردم، خود را جدای از آنها خواهند دید. به این ترتیب، در سبک زندگی اسلامی، بهتر است لباس حاکمان، مدیران و خانواده و وابستگان آنها حساسیت برانگیز و اشرافی نباشد؛ هر چند از حلال تهیه شده باشد. به این ترتیب، می بینیم در سبک زندگی اسلامی، فقط سخن از کارکردهای اولیه پوشش (گرما، زینت و مانند آن) نیست و کارکردهای ثانویه (تمایزبخشی) نیز مورد توجه قرار گرفته است.

. سبک توجه به نمادهای دینی

۱ – ۴. توجه ویژه به نماز

یکی از کسانی که مأمون وی را مأمور مراقبت و همراهی همیشگی با امام رضا علیه السلام کرده بود و به گفته خودش، پیوسته از مدینه تا مرو، همراه آن حضرت بود، می گوید اگر ایشان روزه بود، افطار نمی کرد، مگر آنکه ابتدا نماز مغربش را می خواند. (همان، ج:)

همچنین آن حضرت می فرمایند: «اقامه نماز به جماعت به خاطر این است که عبادت خداوند، مشهور و آشکار و علنی گردد و اینکه فواید دیگری نیز بر این کار مترتب است، از جمله رسیدگی به درماندگان و پرهیز از معاصی». (همان، ج، ص)

همچنین نماز عید فطر یکی از نمادهای اجتماع مسلمانان، پس از یک ماه روزه داری و عبادت است و خداوند، پسندیده است که در این روز، مسلمانان گرد هم آیند و او را سپاس گویند و تقدیس و تکریم کنند. (همان، ج: ) بدین ترتیب، مشخص می شود نماز جماعت افزون بر نکته های مهم دیگری که دارد، از نظر نمادین نیز اهمیت دارد و گرد هم آمدن یک جمع کثیر، می تواند مایه ابهت اسلام و اثرگذاری بر برخی ضعیف الایمان ها و تشویق آنها به همراهی با جمع و عبادت باشد.

آن حضرت در یکی از مناظره هایشان، زمانی که وقت نماز شد، بی درنگ مناظره را قطع کردند. حتی طرف مقابلشان گفت: مولای من، سؤال مرا قطع مکن، دلم نرم شده است! ولی آن حضرت فرمودند، نماز می گزاریم و بازمی گردیم. سپس نماز را به جماعت برگزار کردند و به مناظره باز گشتند. (همان، ج: )

یکی از دلایل قطع مناظره به دلیل نماز، اوج توجه حضرت به خداوند در تمام لحظات زندگی است و همچنین دلیل دیگر آن، نشان دادن اهمیت نماز به مخاطب است. نکته جالب توجه این است که شاید برخی بگویند این کار ریاکارانه است یا ممکن است حاضران در مناظره که مسلمان نیستند، رنجیده خاطر شوند، اما این تصور درست نیست؛ چرا که امام با این کار، محکم بودن خود بر باور به اسلام و تک تک دستورهای آن، از جمله نماز را به طور عملی نشان دادند و به این نکته اشاره کردند که قاطعیت در اعتقادات، بر حریفان ایشان در مناظره تأثیر مهمی می گذاشت. نماز، نماد عمل به دین در آن لحظه بود و ایشان نیز از این کارکرد نمادین به خوبی استفاده کرده اند.

۲ – ۴. نهی از غیر عزاداری در روز عاشورا

عاشورا نمادی شیعی است که بر پایه آموزه های امام رضا علیه السلام نباید در این روز به دنبال درآمدزایی و ذخیره و انجام کارهایی غیر از عزاداری و گریه بر امام حسین علیه السلام رفت؛ چرا که این امر مایه بی برکتی خواهد شد. (همان، ج: ) عاشورا نماد بزرگ شیعه است و باید میان این روز نمادین و دیگر روزها فرق گذاشت و کارهای اقتصادی و نامربوط به عزاداری در این روز باید ترک شود و تمام توجهات به سمت مصیبت شهدای کربلا معطوف گردد.

. سبک برخورد با مخالفان

سبک رفتارها و برخوردهای امام رضا علیه السلام با مخالفان، دارای نکته های جالبی است. در اینجا منظور از مفهوم واژه «مخالف» می تواند یک غیرمسلمان یا غیرشیعه یا هر کسی باشد که به گونه ای در مسئله یا مسائلی خاص با ایشان مخالف است. در اینجا نیز یک فرد با انتخاب های گوناگونی روبه روست که می تواند آنها را در رویارویی با مخالف خود به کار گیرد که عبارتند از: قطع ارتباط یا برقرار نکردن ارتباط با مخالف، کم توجهی و داشتن حداقل توجه به مخالف، توجه متعادل به مخالف و انجام بحث جدی با وی، توجه بیش از حد به مخالف و سعی افراطی در اقناع وی به هر شکل ممکن. حال باید رفتار امام را در جنبه های مختلف این مسئله بررسی کنیم:

۱ – ۵. پذیرش اصل برقراری ارتباط با مخالف

بنا به روایات متعددی که در عیون اخبارالرضا علیه السلام وجود دارد، مشخص است که حضرت، اصل برقراری ارتباط با مخالفان و توجه به سخنان آنان را پذیرفته بودند.

۲ – ۵. تشویق به ارائه و طرح سؤالات

اصولاً پیامبر و امامان معصوم، پرسش گری در اسلام را تشویق و تأیید کردند. در روایتی نبوی به نقل از امام رضا علیه السلام، از پرسش به عنوان کلید دست یابی به گنجینه های دانش، یاد و پرسنده، آموزنده، شنونده و پاسخ دهنده، دارای اجر معرفی شده اند. (همان، ج: ) معصومان پرسش گری را حتی اگر از سوی مخالفان اسلام باشد، تشویق کردند.

در این گام مشخص می شود که نه تنها اصل برقراری ارتباط از سوی ایشان پذیرفته شده، بلکه حتی تشویق به این مسئله و تشویق به بیان پرسش از سوی آن حضرت دیده می شود. در یکی از مناظره ها، آن حضرت خطاب به جمع فرمودند: «اگر در بین شما کسی مخالف اسلام هست و می خواهد سؤال کند، بدون خجالت و رودربایستی سؤال کند.» (همان، ج: )

از آنجا که آن حضرت در پاسخ به سؤالات حضار توانایی کامل داشته اند، از مطرح شدن نظرات مخالف اسلام یا در نقد اسلام، هیچ ابایی نداشته اند. ضمن آنکه در آن جمع، مسلمان و غیرمسلمان حضور داشته و بیشتر آنها مسلمان بوده اند و این مطلب را از نوع سؤال امام می توان حدس زد. بنابراین، در نگاه امام رضا علیه السلام، الزاماً بیان نظرات مخالف اسلام اشکالی ندارد و نباید ترسی از بیان آنها داشت و البته همان جا به آنها پاسخ داده می شده است.

در مجلسی دیگر، فردی به نام سلیمان مروزی، متکلم خراسان، از آن حضرت اجازه می گیرد تا سؤالاتی را مطرح کند. نحوه پاسخ امام به این درخواست، مهم است. امام می فرمایند: «هر چه می خواهی سؤال کن.» (همان، ج: ) در این پاسخ دست کم دو نکته نهفته است. اول، چیرگی امام بر پاسخ گویی و اعتماد به نفس ایشان و انتقال این امر به مخاطب و دوم تشویق مخاطب به پرسش و استقبال از درخواست او با روی باز.

۳ – ۵. شجاعت در گفتن نمی دانم

در روایتی به نقل از امام رضا علیه السلام، از حضرت علی علیه السلام آمده است که فرموده اند: «اگر کسی چیزی را نمی داند و از او آن را بپرسند، خجالت نکشد از اینکه بگوید نمی دانم.» (همان، ج: ) به این ترتیب، این نکته روشن می شود که اگر در مواجهه با مخالفان به سؤال و شبهه ای برخورد کردیم که پاسخ آن را به خوبی نمی دانستیم یا اصلاً نمی دانستیم باید به این امر اعتراف کنیم و آن را به اهلش واگذاریم.

در این اعتراف، نه ضربه ای به دین وارد می شود و نه اشکالی وجود دارد؛ چرا که اشکال از علم ماست و چه بسا یک دفاع بد از دین، و یک شناخت اشتباه از دین سبب بدجلوه دادن و ضربه زدن ناخودآگاه ما به دین شود. در همین جهت، می توان از این روایت امیرالمؤمنین علیه السلام نیز استفاده کرد که فرشتگان آسمان و زمین، لعنت می فرستند بر کسی که بدون دانش و آگاهی برای مردم فتوا دهد. (همان، ج: )

۴ – ۵. نهی از سؤال با نیت اذیت

روایتی از امیرالمؤمنین علیه السلام به نقل از حضرت رضا علیه السلام وجود دارد که مردی شامی در مسجد جامع کوفه برخاست و گفت: سؤالاتی دارم. حضرت فرمودند: برای فهمیدن سؤال کن، نه برای اذیت کردن و به زحمت انداختن. می توان چند نکته از این سخن امام برداشت کرد. یا حس حضرت این بوده که سؤالات این فرد احتمالاً از روی امتحان یا اذیت کردن آن حضرت بوده و او را از این کار نهی کرده اند یا به طور کلی، به این نکته اشاره کرده اند که سؤال کننده نباید هدف منفی از سؤال خود داشته باشد.

مؤید احتمال اول نوع سؤالاتی است که این فرد از حضرت پرسیده ک