پاورپوینت کامل رویکرد گوهر گرایان، به پلورالیسم دینی ۱۰۱ اسلاید در PowerPoint

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل رویکرد گوهر گرایان، به پلورالیسم دینی ۱۰۱ اسلاید در PowerPoint دارای ۱۰۱ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل رویکرد گوهر گرایان، به پلورالیسم دینی ۱۰۱ اسلاید در PowerPoint،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن پاورپوینت کامل رویکرد گوهر گرایان، به پلورالیسم دینی ۱۰۱ اسلاید در PowerPoint :

>

ولی اللّه عباسی[۱]

چکیده:

در این مقاله نگارنده، مسأله رویکرد گوهرگرایان به پلورالیسم دینی را مطرح کرده و می گوید:

به طور کلی می توان در باب تنوع و تکثر ادیان مختلف، سه دیدگاه مهم را برشمرد. انحصارگرایی، که نجات و رستگاری را منحصر در یک دین می داند. شمول گرایی، گرچه تنها یک دین را بر حق می داند، ولی طبق این دیدگاه پیروان سایر ادیان هم، تحت شرایطی می توانند نجات یابند. و بالاخره، پلورالیسم دینی که قائل به کثرت ادیان و محق بودن همه ادیان است.

ایشان یادآور می شود که برخی از اندیشمندان، تجربه دینی را مبنا و پایه ای برای پلورالیسم دینی قلمداد می کنند، که ما از آن تحت عنوان «تجربه گرایان دینی» یا «گوهر گرایان» نام می بریم.

تجربه گرایان با گوهر انگاشتن «تجربه دینی» برای همه ادیان می گویند ادیان دارای عنصری واحد و مشترک به نام «تجربه دینی» می باشند و همین عنصر مشترک دلیل بر حق بودن همه آنها می باشد.

نویسنده، نظریات شلایر ماخر و رودلف اتو را در این زمینه مطرح می کند و با اشکالاتی که بر این نظریات وارد می نماید نتیجه گیری می کند که «تجربه دینی» هیچ گونه حجّیت معرفت شناختی ندارد و نمی تواند گوهر مشترک همه ادیان باشد، نتیجتا وقتی گوهر بودن تجربه دینی مخدوش شد، معقول نیست که مبنای پلورالیسم دینی قلمداد شود.

امروزه در عرصه دین پژوهی با واقعیتی مواجه هستیم که معمولاً از آن به عنوان «پلورالیسم دینی» یا کثرت گرایی دینی تعبیر می شود که واکنشی است در قبال تعدد پدیده دین. تکثر و تنوع ادیان و مکاتب، یک واقعیت اجتناب ناپذیر عینی است. آنچه در این بین محل بحث و نظر می باشد، حقانیت و بطلان یا سعادت و نجات ادیان و متدینان است.

طرح مسأله

در مواجهه با کثرت ادیان، پرسشهای متعددی را می توان مطرح کرد، مانند این که چرا در طول تاریخ، ادیان و مذاهب مختلفی ظهور کرده اند؟ و یا این که پیروان هر دینی در مقابل پیروان سایر ادیان چه رفتار و واکنشی داشته باشند؟ و…

اما آنچه که در ذیل عنوان پلورالیسم دینی (یا کثرت گرایی دینی) در مجامع علمی مطرح می شود به هیچ یک از سؤالات فوق مربوط نمی شود، بلکه پاسخی است به این پرسش که آیا همه ادیان و مذاهب بر حقّند و انسان می تواند با انتخاب هر یک از آنها به نجات و رستگاری دست یابد؟ پاسخی که یک پلورالیست در قبال این مسأله می دهد، این است که ادیان مختلف همگی دارای سعادت، نجات و رستگاری اند و در واقع ما با «صراطهای مستقیم» مواجهیم نه با یک «صراط مستقیم». به طور کلی می توان در باب تنوع و تکثر ادیان مختلف، سه دیدگاه مهم را برشمرد:

انحصارگرایی (Exclusivism) که دیدگاه غالب در بین دینداران می باشد، نجات و رستگاری را منحصر در یک دین می داند. شمول گرایی (Inclusivism)، گرچه تنها یک دین را بر حق می داند، ولی طبق این دیدگاه پیروان سایر ادیان هم، تحت شرایطی می توانند نجات یابند؛ چرا که لطف خداوند در سایر ادیان نیز تجلّی یافته است.

و بالاخره، پلورالیسم دینی (Religious pluralism) به منزله یک نظریه نوظهور در باب تکثر ادیان، یکی دیگر از رهیافتها در این زمینه می باشد. کثرت گرایی دینی نظریه ای است در باب حق بودن ادیان و محق بودن دینداران، و بر آن است که کثرت پدید آمده در عالم دین ورزی، حادثه ای است طبیعی که از حق بودن ادیان و محق بودن دینداران پرده بر می دارد.

کثرت گرایان معتقدند ادیان مختلف، پاسخها و واکنشهای گوناگونی را که نسبت به واقعیت غایی اتخاذ می کنند، می توانند در راه رستگاری انسان باشند.[۲] و علی رغم این واقعیت که ادیان دعاوی متناقضی نسبت به حق، نجات، درستی و نادرستی، و یا بایدها و نبایدها، تاریخ و بشر دارند، کثرت گرایان دینی مدعی هستند که همه این اقوال می توانند نسبت به جهان بینی هایی که خاستگاه آن اقوال هستند، صحیح باشند. این نکته یکی از محلهای بحثی است که جان هیک توجه بیشتری به آن دارد.[۳]

و امّا «تجربه دینی»

«تجربه دینی» یکی از مباحث مهم فلسفه دین و کلام جدید می باشد، که با زمینه های مختلفی همچون روان شناسی دین، پدیدارشناسی دین و معرفت شناسی دینی در ارتباط است. تجربه دینی واقعه ای است که شخص تجربه گر، آن را از سر می گذراند و به آن آگاهی دارد. تجربه دینی یکی از مبانی مهم پلورالیسم دینی می باشد، اما قبل از این که به مبنا بودن تجربه دینی برای پلورالیسم دینی بپردازیم، بهتر است به زمینه های تاریخی آن اشاره کنیم:

زمینه های ظهور تجربه دینی

هنگامی که به تاریخچه استدلالهای کلامی و فلسفی برای اثبات وجود خداوند نظری افکنیم، در قرن هجدهم میلادی با شکاکیتی قوی در قبال دلایل عقل گرایان (Rationalists)مواجه می شویم. قرن هجدهم شاهد حضور فیلسوفی، تجربی مسلک است که ظاهرا معتقد به وجود نوعی «واقع گرایی خام» در معاصران خود است.

این فیلسوف کسی جز «دیوید هیوم» نیست. هیوم با نقد و بررسی دلایل اندیشمندان نحله های الهیات طبیعی و الهیات وحیانی، آنها را از اثبات موجودی متعالی با صفاتی همچون خیر خواهی و قدرت مطلق و لایتناهی قاصر دانست. از دیدگاه او هر گونه بررسی جهان محسوس، شواهد بسیار ضعیفی را در اختیار بشر قرار می دهد؛ و این شواهد نمی تواند مقدمه برای استدال بر وجود خدایی خیرخواه و لایتناهی باشد.

این اشکالات تأثیری شگرف بر کانت، که متأثر از تفکر «هیوم» بود، بر جای گذاشت. کانت روش کلامی استاد خود «ولف» را که روش عقلی بود نقد کرده و عقل نظری را از ابراز حکم قطعی در باره وجود خداوند ناتوان دانست.

شکاکیت کانت نسبت به دلایل عقل گرایان در باب اثبات وجود خداوند، او را به عاملی درونی ارجاع داد. او معتقد شد که آگاهی درونی ما از «قانون اخلاقی» به عنوان تجربه ای درونی، عاملی برای اثبات وجود خداوند است.[۴] بنابر این، کانت دین را به اخلاق فرو کاسته و دچار تحول گرایی شد.

انتقادات کانت و هیوم از متافیزیک و دلایل اثبات وجود خدا و همچنین عواملی نظیر نقادی مفهوم کتاب مقدس، تعارض علم و دین و ظهور مکتب رمانتیک، دست به دست هم داده و موجب پدید آمدن تجربه گرایی دینی توسط فردریک شلایرماخر (۱۷۶۸ -۱۶۳۴) گردید.

شلایرماخر با تأکید بر «احساس اتکای مطلق» به عنوان گوهر دین، سعی کرد دین را که توسط غالب روشنفکران ردّ شده بود، به میان آنها باز گرادند؛ و دین را از دست اندازی ها و انتقادات مصون سازد.

شلایرماخر، تأکید نمود مباحثات فراوانی که در مورد دلایل اثبات وجود خدا، اعتبار کتاب مقدس، معجزات و نظایر آن انجام شده است همگی در حاشیه دین قرار دارند. قلب دین همیشه احساسات و عواطف بوده است نه دلایل و مباحثات عقلی. بر خلاف آنچه پیروان مکتب اصالت عقل تصور می کنند، خدا یک فرضیه برای تفسیر مفهوم کاینات نیست.

خدا برای شخص متدین یک تجربه و یک حقیقت زنده است. توسط شلایرماخر دین توانست به بسیاری از مشکلات آن زمان پاسخ دهد. در مرحله اول دین از فلسفه و علوم مستقل گردید. دین، بر اساس تجربه شخصی، دارای قلمرو مخصوص خود شد و برای اثبات حقانیت خود احتیاجی به دلایل دیگر نداشت و خود دارای اعتبار گردید. به علاوه مرکز و اساس دین، از کتاب مقدس به قلب ایماندار انتقال یافت.

نقادی کتاب مقدس دیگرنمی توانست به مسیحیت لطمه ای بزند؛ زیرا پیام اصلی کتاب مقدس آن است که با فرد سخن می گوید، و بعد از نقادی به طور روشن تری سخن می گوید؛ زیرا نقادی باعث شده است که بتوانیم پیام کتاب مقدس را بهتر درک نماییم.[۵]

چنان که اشاره شد، برخی از اندیشمندان، تجربه دینی را مبنا و پایه ای برای پلورالیسم دینی قلمداد می کنند که ما از آن تحت عنوان «تجربه گرایان دینی» یا «گوهر گرایان» نام می بریم.[۶]

تجربه گرایان دینی، گوهر و قلب دین را نوعی احساس و تجربه شخصی می دانند، منظور از بحث گوهر و صدف (یا هسته و پوسته) دین تعیین این مطلب است که ذاتی و عرضی دین چیست؟ یعنی حقیقت دین و دینداری به چه چیزی قائم است؟ و چه چیزهای دیگری نسبت به دین عرضی اند؛ یعنی از حقیقت دین خارج شده و در حاشیه دین قرار گرفته اند که با از دست دادن آنها، دینداری از بین نمی رود، بلکه قلب دین با طراوت خواهد تپید و به حیات خود ادامه خواهد داد؟

گوهر گرایانی همچون شلایرماخر، رودلف اُتو، هالینگ ویونگ هر کدام با تقریری مشابه، کثرت و تعدد ادیان را تبیین کرده اند. آن که در میان این دسته، از اهمیت خاصی برخوردار هست، شلایر ماخر و اُتو است که ما در این مقال رویکرد این دو را نسبت به تکثر ادیان بررسی خواهیم کرد.

شلایرماخر، گوهر دین و پلورالیسم دینی

دیدگاه شلایرماخر بنیانگذار پروتستانتیسم لیبرال، اهمیت خاصی در فلسفه دین و تفکر جدید غربی دارد، به طوری که می توان برخی از عناصر کثرت گرایی دینی را در نوشته های او یافت. مهمترین مدافع پلورالیسم یعنی جان هیک از افکار او متأثر بوده است. شلایر ماخر در دو کتاب مهم خویش، یعنی کتاب «درباره دین» و کتاب «ایمان مسیحی» لُبّ مشترک و یا گوهر دین را تبیین می کند.

نظریه گوهر دین، معمولاً به موازات نظریه گوهر مسیحیت، ساخته و پرداخته شده است. اقوال مطرح شده در باره گوهر دین برای متکلمان پروتستان جالب توجه بود؛ زیرا می توانستند از آن برای کاهش و رفع اختلافات بین فرقه ای در مسیحیت سود برند، و نیز تحولات جاری در کلیسای جهان معاصر را نسبی جلوه دهند.

نویسندگان مسیحی قرن نوزدهم که نظریه های گوناگونی در باره گوهر دین مطرح کرده اند، غالبا نوعی دفاع تکاملی مسیحیت را نیز مطرح کرده اند؛ یعنی دفاع از این نظر که مسیحیت کاملترین دین است. این نکته، هم در آثار هگل و هم در آثار شلایرماخر به چشم می خورد، هر چند آرای آن دو در باره گوهر دین متفارت است. به نظر هگل مسیحیت کاملترین دین است، زیرا او دین را فی نفسه ظهوری متعالی در تاریخ می داند، و کاملترین تجلی و ظهور قابل تصور، حلول و یا تجسّد است.

از سوی دیگر آنچه که مسیحیت را به نظر شلایرماخر با عظمت جلوه می دهد، تجربه دینی از تجسد الهی است که به وسیله کلیسا اشاعه می شود. برای چنین متفکرانی، کاملترین تجلی گوهر دین در مسیحیت یافت می شود و ادیان دیگر، مراحل ابتدایی مسیحیت محسوب می شوند. اسلام برای کسانی با این طرز تفکر، مشکل ساز است، زیرا اسلام بعد از مسیحیت آمده است.

اما آنها در باره این مسأله بدین گونه اظهار نظر می کنند که چون فهم و ادراک صحیحی از مسیحیت در میان اعراب قبل از اسلام وجود نداشت، بنابراین، اسلام می توانست در میان اعراب به منزله مقدمه ای برای مسیحیت محسوب شود.[۷]

شلایرماخر، در کتاب «درباره دین»، گوهر دین را نوعی احساس معرفی می کند، امّا در کتاب «ایمان مسیحی» صریحا از این احساس به «احساس و شوق به بیکرانه» نام می برد.[۸] از نظر او تصور دین به عنوان یک ذات متعالی، شرط ضروری وجود ادیان تاریخی است؛ و این ادیان را می توان مظاهر واقعی صورت ابتدایی دین دانست. ادیان، جزئی زاید و غیر ضروری نیستند، بلکه تکثر ادیان برای ظهور تام و تمام وحدت متعالی دین ضروری است.

از آنجا که هر دینی بهره ای از گوهر دین را در بر دارد، ادیان تاریخی را تا اندازه ای که در بیان گوهر یا صورت اولیه دین توفیق داشته باشند، می توان تا حدودی درست دانست. به گفته شلایرماخر، کثرت ادیان تاریخی یا مثبت[۹]، نتیجه مستقیم فعالیت روح القدس است. و با این که اکثر محتویات آنها دست خوش تحریف و تغییر می شود، کم و بیش بهره ای از ماهیت حقیقی دین دارند.

ادیان را می توان به لحاظ اهمیت با یک معیار طولی ای مرتب کرد که با تحول تکامل خود آگاهی دینی انسان در ارتباط است و از به اصطلاح اشکال و صور ابتدایی پرستش طبیعت و بت آغاز شده و از طریق چندگانه پرستی به یکتا پرستی می رسد. اسلام، یهودیت و مسیحیت نماینده های اصلی ادیان توحیدی تلقی می شوند.

از دیدگاه ایشان، از مخالفت با تکثر دینی باید احتراز جست. هر کسی حق دارد دین خود را تکامل بخشد، هر چند اکثر مردم صورتی از ادیان موجود را انتخاب می کنند که با احساساتشان منطبق باشد. با این بیان همه ادیان به یک میزان، جزئی و شخصی اند. به نظر شلایرماخر، هیچ چیز، غیر دینی تر از انکار کثرت و در خواست وحدت ادیان نیست؛ زیرا با توجه به درجات متفاوت ادراک و استعداد انسان، انواع مختلف دین همواره امکان پذیر است و باید پذیرفت که امکان وقوع تحولات دینی جدید در عرض مسیحیت همواره وجود دارد.

بنابر نظریه تجربه گرایی دینی شلایرماخر، که کثرت و تنوع ادیان را ضروری و اجتناب ناپذیر و انکار کثرت را غیر دینی می داند، ادیان مختلف برای همدیگر مشکلی ایجاد نمی کنند؛ زیرا در همه آنها احساس حضور خدا مشترک است. «ممکن است اعتقادات ادیان با یکدیگر تفاوت داشته باشند ولی در تمام آنها تجربه مشترکی وجود دارد».[۱۰]

اُتو، گوهر دین و تکثر ادیان

رویکرد گوهر گرایان به تکثرگرایی دینی را همچنین می توان در آثار رودلف اُتو (۱۸۶۹ – ۱۹۳۷) یافت. وی یکی از بزرگان سنّت پروتستانتیسم لیبرال است که بر گوهر واحد همه ادیان تصریح می کند. در نظر اُتو، باطن و حقیقت همه ادیان از لطیفه ای ناشی می گردد که امری اوّلی و قائم به خود و بی نیاز از هر امر دیگر است.

این لطیفه همان وجهه قدسی است. اما این وجهه قدسی به مرور زمان با اموری که در اصل، متعلق به حوزه هایی مانند اخلاق است و با مفاهیم عقلانی آغشته گردیده، به گونه ای که آن صرافت و محوضت اولیه خود را از دست داده است و از این رو، برای آن که به آن لطیفه به طور پیراسته از ضمایم اشاره کنیم، از لفظ وجهه جلالی (Das Numinouse) استفاده می کنیم. بنابراین، وجهه جلالی عبارت دیگری برای وجهه قدسی است، پیش از آن که معنای آن با مفاهیم اخلاقی آغشته گردد.[۱۱]

وی این حالت روانی را کاملاً منحصر به فرد و تقلیل ناپذیر به هر امر دیگری می داند، بنابراین، مانند همه داده های کاملاً اولیه و مقدماتی، در حالی که قابل بحث و بررسی است اما دقیقا قابل تعریف نیست «تنها یک راه برای تفهیم این معنا به دیگران وجود دارد. دیگران باید با ذهن خود به دقت و تأمل و بحث و بررسی در باره این موضوع بپردازند تا جایی که به نقطه ای برسند که در آن امر «مینوی» با گریز، آنها را تکان دهد و به حیات و آگاهی آنها وارد شود».[۱۲]

هر چند دغدغه اصلی اُتو از جدا سازی عنصر غیر عقلانی از امر مینوی و تقلیل آن عنصر به عنوان هسته مفهوم امر قدسی، فراهم آوردن تحلیلی پدیدار شناسانه از ساختار خود آگاهی دینی است، ولی در همان حال عنصری را که مقوم مبنای مشترک یا گوهر همه ادیان است، نشان می دهد. این موضوع، لوازم مهمی برای مطالعه ادیان دارد و تأثیر او بر افرادی که به تکثر دینی توجه دارند، حایز اهمیت است.

به عنوان نمونه تصور و برداشت تیلیش[۱۳] از دین و رویکرد سنخ شناسانه و پویای وی به دین پژوهی تا حدود زیادی مرهون تحلیل پدیدار شناسانه اُتو است، با این همه به زعم اتو، مفهوم امر قدسی مبنای مشترک یا گوهر دین است. از این رو او را به عنوان نماینده برجسته رویکرد گوهر گرایان به تکثر دینی معرفی می کند.

نقد وبررسی

رویکرد گوهر گرایان به تجربه دینی و همچنین کثرت گرایی دینی، از منظرهای مختلفی قابل نقد و بررسی است. در اینجا به خاطر اهمیت بحث تجربه دینی در اندیشه گوهرگرایان و این که تجربه دینی مهمترین اصل و مبنای پلورالیسم دینی از دیدگاه گوهرگرایان می باشد، به برخی از ایراداتی که به تجریه دینی وارد است اشاره می کنیم و در ادامه به بحث گوهر دین و پلورالیسم دینی خواهیم پرداخت. چنان که گذشت، دیدگاه تجربه گرایان (گوهر گرایان) نسبت به تکثر ادیان بر مبنای گوهر انگاری تجربه دینی تبیین